I SA/Wa 1297/23
WyrokWSA w Warszawie2024-09-03
Skład orzekający: Jolanta Dargas, Magdalena Durzyńska, Anna Falkiewicz-Kluj
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uchyliło własną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy, która z kolei odmawiała ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu objętego dekretem warszawskim, mimo że na gruncie znajduje się budynek szkoły publicznej?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO, uznając, że organ ten błędnie uchylił własną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności. SKO nie powinno było uchylać swojej decyzji, ponieważ decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 2013 r. odmawiająca ustanowienia prawa użytkowania wieczystego była prawidłowa. Odmowa ta była uzasadniona zarówno ze względu na fakt posadowienia na gruncie budynku szkoły publicznej (cel publiczny, art. 214a ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami), jak i ze względu na niemożność podziału budynku szkoły znajdującego się na części nieruchomości dekretowej i sąsiedniej działce. SKO naruszyło przepisy proceduralne (art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 158 § 2 kpa) uchylając decyzję, która nie zawierała wad uzasadniających stwierdzenie nieważności.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2013 r., która odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu objętego dekretem warszawskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) najpierw odmówiło stwierdzenia nieważności, a następnie, rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, uchyliło własną decyzję i odmówiło stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Skarżący zarzucili naruszenie art. 7 ust. 2 dekretu i art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Sąd uchylił decyzję SKO.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r. i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2024 r. sprawy ze skargi W. W. i D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr KOC/17/Go/23 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz W. W. i D. Z. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, dalej SKO/organ, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.), dalej "kpa", po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją SKO w Warszawie nr KOC/4191/Go/18 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 19 lutego 2013 r. nr 58/GK/DW/2013 odmawiającej [...] ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości hipotecznej nr [...], oznaczonej jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obr. [...] o pow. całkowitej 2276 m2:
1- uchyliło zaskarżoną decyzję w całości;
2- odmówiło stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Nieruchomość położona przy ulicy [...], nr hip. [...] objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (D.U. Nr 50, poz. 279), dalej zwanej dekretem.
Obecnie nieruchomość ta odpowiada części działki nr [...], obręb [...] o całkowitej powierzchni 2276 m 2 i działce [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa. Obszar ten objęty jest uchwałą nr [...] Rady m. st. Warszawy z 10 października 2006 r. w sprawie studium uwarunkowań kierunków i zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy i oznaczony symbolem [...] – tereny usług w tym tereny administracji publicznej z dopuszczeniem funkcji towarzyszącej podstawowej. na gruncie znajduje się budynek szkoły tj. Liceum Ogólnokształcącego nr [...] im. [...].
W postępowaniu dekretowym wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został złożony w terminie przez [...]. Zgodnie z wykazem hipotecznym nr [...], nieruchomość stanowiła współwłasność [...] po [...] części, [...] w [...] części.
Orzeczeniem administracyjnym z 3 grudnia 1952 r. nr Gm.II-15K/156/52 Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie odmówiło przyznania prawa własności czasowej. Własność przeszła więc na Skarb Państwa a następnie na podstawie decyzji Wojewody Warszawie nr 54688 z 2 lipca 1998 r. stwierdzono jej nabycie nieodpłatne przez Gminę Dzielnicę [...].
Decyzją z 21 maja 2003 r. nr KOC/277/Go/03 SKO w Warszawie stwierdziło nieważność orzeczenia z 3 grudnia 1952 r. w części w jakiej nieruchomość stanowiła własność komunalną (działka [...]).
Decyzją z 27 września 2005 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 3 grudnia 1952 r. w części dotyczącej działki nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa. Jako przyczynę do stwierdzenia nieważności organ wskazał brak odniesienia się organu dekretowego do obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego, co stanowi o rażącym naruszeniu art. 7 ust. 2 dekretu.
Decyzją nr 58/GK/DW/2013 r. z 19 lutego 2013 r. Prezydent m. st. Warszawy, po rozpoznaniu wniosku dekretowego złożonego przez [...] ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości hipotecznej nr [...], oznaczonej jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obr. [...] o pow. całkowitej 2276 m2. Decyzja stała się ostateczna 28 marca 2013 r. (prawomocność na decyzji).
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że powodem odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego było ustalenie, że na działce tej znajduje się budynek szkoły który znajduje sią również na działce sąsiedniej nie wchodzącej w skład dawnej nieruchomości hipotecznej. W takim wypadku nie na możliwości oddania w użytkowanie wieczystej tej nieruchomości bez wydzielenia części budynku jako samodzielnego. W takim wypadku decyzja oddająca grunt w użytkowanie wieczyste byłaby obarczona wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 5 kpa.
Wnioskiem z 5 lipca 2018 r. [...] wniosły o stwierdzenie nieważności tej decyzji wskazując, że jest ona obarczona wadą nieważności art. 7 ust. 2 dekretu. Podstawą rozstrzygnięcia powinien być wyłącznie art. 7 ust. 2 dekretu a nie inne przepisy na które powołał się organ.
Decyzją z 15 listopada 2022 r. SKO odmówiło stwierdzenia nieważności.
Następnie rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i odmówiło stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (zaskarżona decyzja).
W uzasadnieniu swej decyzji, powołując art. 7 ust. 2 dekretu, SKO wskazało, że przesłanką w postępowaniu o przyznanie prawa własności czasowej było terminowe złożenie wniosku oraz ustalenie, że istnieje możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem gruntu wg planu zabudowania. W tym aspekcie organy nie mogły jednak abstrahować od powszechnie obowiązującego prawa w szczególności tego które pozostaje w związku z daną sprawą. Podstawą wydania decyzji odmownej co do ustanowienia użytkowania wieczystego było ustalenie, że przyznanie prawa użytkowania wieczystego nie jest możliwe ponieważ wymagałoby w dalszej kolejności przeprowadzenia podziału budynku. To nie mogło się odbyć w zgodzie z zasadami określonym w kodeksie cywilnym oraz przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (D.U. 2022, poz. 1225 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu podziału nieruchomości (D.U. 2004, poz. 268 ze zm.). Poza tym nie może być podstawą do stwierdzenia nieważności sytuacja w której przepis stanowiący podstawę rozstrzygnięcia stanowił wyraz poszerzonej wykładni prawa i przytoczenie poglądów orzeczniczych. W tej sprawie rozstrzygnięcie wymagało podjęcia decyzji co do losów budynku który znajduje się na części nieruchomości dekretowej. Postępowanie nieważnościowe ma charakter nadzwyczajny a argumentacja oparta o odmienną wykładnię art. 7 ust. 2 dekretu nie może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. SKO nie stwierdziło także istnienia innych, wymienionych w art. 156 kpa, wad, uzasadniających stwierdzenie nieważności.
Powołując natomiast art. 156 § 2 i 158 § 2 k.p.a. organ uznał, że 10 letni upływ czasu od wydania decyzji stanowi przyczynę dla której nie można stwierdzić nieważności decyzji w związku z czym organ może jedynie rozstrzygnąć o stwierdzeniu lub niestwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła [...], dalej Skarżące.
Decyzji zarzuciły naruszenie art. 7 ust. 2 dekretu i 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez bezpodstawne przyjęcie, że decyzja z 19 lutego 2013 r. mogła zostać wydana na podstawie innych niż wymienione w art. 7 ust. 2 dekretu przesłanek, a nadto wadliwe przyjęcie, że decyzja wydana w ten sposób, na innej podstawie prawnej, nie narusza rażąco prawa.
Wniosły o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna ale z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022, poz. 2492 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa Stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r.,sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).
Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 kpa zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).
Kierując się wyrażoną w art. 16 § 1 kpa zasadą trwałości decyzji administracyjnych, wątpliwości w zakresie zebranych dowodów czy podejmowanych czynności procesowych należy ocenić na korzyść ostatecznych decyzji a nie strony. Decyzja ostateczna jako wprowadzona do obrotu prawnego korzysta z domniemania legalności a nieważności nie można domniemywać. Oznacza to, że tylko w sytuacji w której zostanie wykazane, że decyzja obarczona jest jakąkolwiek z wad z art. 156 § 1 kpa istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Aby zatem strona wnioskująca o stwierdzenie nieważności mogła skutecznie postawić organowi zarzut działania z rażącym naruszeniem prawa musi wykazać, że kwestionowana decyzja jest obciążona wadą określoną w przepisie art. 156 § 1 kpa i pozostawienie jej w obrocie godzi w obowiązujący porządek prawny.
Generalnie podstawą wydawania decyzji dekretowych są przepisy dekretu warszawskiego a w szczególności jego art. 7 ust. 2. Zgodnie z jego literalnym brzmieniem "gmina uwzględni wniosek (dekretowy) jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da sią pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania...".
Jak się przyjmuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przesłanki rozpoznania wniosku dekretowego zostały wymienione w dekrecie. Nie oznacza to jednak, że ponownie (obecnie) rozpoznając ten wniosek organ winien uwzględnić wyłącznie ten przepis a pominąć aktualny stan faktyczny nieruchomości i obowiązujący porządek prawny. Na skutek upływu czasu uległy zmianie przepisy prawa i oczywiście, tak jak w tym przypadku, stan faktyczny na nieruchomości dekretowej.
Przecież nie istnieje obecnie w przepisach prawa instytucja tzw. wieczystej dzierżawy a w jej miejsce stosuje się przepisy dotyczące użytkowania wieczystego, które zostało uregulowane w kodeksie cywilnym i ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie ma też planów zabudowy a w to miejsce weszły ogólne plany zagospodarowania przestrzennego. Oznacza to, że dekret nie może stanowić samodzielnego i wyłącznego aktu prawnego stanowiącego samoistną podstawę rozstrzygnięcia ale musi być odczytywany w aspekcie całego systemu prawa obowiązującego w Polsce. Co istotne, inna była sytuacja faktyczna na gruncie w dacie pierwotnego rozpoznawania wniosku dekretowego, a inna jest obecnie. Nie było na gruncie budynku liceum. Obecnie na części nieruchomości dekretowej posadowiony jest budynek liceum, który znajduje się również na działce nie dekretowej. Rozpoznając wniosek dekretowy organ nie mogły tych faktów pominąć. W kodeksie cywilnym (art. 235) jak i w ustawie o gospodarce nieruchomościami (art. 31) zawarty jest wymóg aby wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego, w przypadku nieruchomości zabudowanych, organ rozstrzygał również o losie budynków. Jak wynika z map znajdujących się w aktach, szkoła zajmuje nie tylko działkę wchodzącą w skład dawnej nieruchomości hipotecznej ale i inną działkę ewidencyjną.. W konsekwencji nie było możliwości w tak ukształtowanym stanie faktycznym oddania nieruchomości stanowiącej dawną nieruchomość dekretową dawnym właścicielom/ich spadkobiercom w użytkowanie wieczyste. Spowodowałoby to, zgodnie z art. 31 ugn przejście na własność budynku nie tylko w części położonej na gruncie dekretowym ale i w pozostałej. Wynika to z tego, że budynek nie jest podzielony ścianami pionowym wg granic ewidencyjnych nieruchomości hipotecznej. To z kolei – jak słusznie wskazuje organ – wykluczało przyznanie prawa użytkowania wieczystego.
Sąd w pełni zatem akceptuje, bez potrzeby ich powtarzania, argumenty zaprezentowane przez organ co do możliwości zastosowania w tej sprawie nie tylko przepisów dekretu ale i powołanych szczegółowo przez organ przepisów dotyczących możliwości podziału nieruchomości budynkowej wyłącznie w sytuacji gdy znajduje się w niej ściana oddzielenia przeciwpożarowego.
Istnieje jeszcze druga podstawa do odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego – art. 214 a ust. 2 ust. 1 pkt 2 ugn.
Przepis art. 214a ugn dodany został nowelizacją dokonaną przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1271), zmieniającą ustawę o gospodarce nieruchomościami z dniem 17 września 2016 r. Przy czym, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy tej nowelizacji, co oznacza, że przepis art. 214a ugn ma zastosowanie również do niniejszej sprawy. Celem wprowadzenia art. 214a ugn było umożliwienie organowi wydawania decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu nieruchomości [...] w przypadkach wymienionych w tym przepisie, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu. Dotychczas bowiem decydujące znaczenie dla orzekania o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego miały przesłanki dekretowe. Uległo to zmianie po wejściu w życie przepisów ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które to w art. 54 wskazały na możliwość odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ze względu na cele określone w art. 3 tej ustawy (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 876/19 w bazie Lex).
Obecne przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 214 a) jako przesłanki odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego wskazują przeznaczenie lub wykorzystywanie gruntu na cele publiczne określone w art. 6 ugn. Jednym z tych celów określonych w art. 6 pkt 6 wskazuje się szkoły publiczne.
Jak wynika ze statutu Liceum im [...] jest to szkoła publiczna, organem prowadzącym jest Miasto [...]. Szkoła działa z mocy ustawy z dn. 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59 ze zm.) (§ 2 i 3 Satutu opublikowany na stronach internetowych szkoły [...])
Zgodnie z art. 214a ust. 1 pkt 1 ugn odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 tego dekretu, ze względu na przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6. Przesłanka ta znajduje zastosowane niezależnie od przyczyn odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu, tj. niezależnie od tego, czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego dawało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu wg planu zabudowania. Przyjmuje się przy tym, że tak skonstruowany przepis art. 214a ugn powoduje, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w jego treści uprawnia organ do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych, bez badania spełnienia przesłanek wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego (vide: E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, wyd. V, WKP 2018, uwagi do art. 214a). Jak wywodzi Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 3794/18: "Regulacja zawarta w art. 214a u.g.n., dotycząca przesłanek warunkujących przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości objętej działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oznacza, że oprócz zbadania przesłanek zawartych w art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, konieczne jest - w sprawie takiej jak niniejsza - zbadanie także przesłanek wymienionych w art. 214a pkt 1 i 2 u.g.n. W art. 214a u.g.n. mowa jest o tym, że "można" odmówić przyznania użytkowania wieczystego z przyczyn w nim wskazanych. Nie oznacza to jednak, że decyzje administracyjne wydawane na jego podstawie są podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Użycie przez ustawodawcę w art. 214a u.g.n. słowa "można" nie oznacza fakultatywności działań organu orzekającego. Wyrażenie "można" odnosi się do kompetencji organu administracji. Spełnienie choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 214a u.g.n. jest wystarczające do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu. Z powyższego wynika, że decyzja administracyjna wydawana na podstawie art. 214a u.g.n. ma charakter obligatoryjny, a nie fakultatywny.". Oznacza to, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek z art. 214a ugn uniemożliwia ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na gruncie nieruchomości [...]. Wymienione przesłanki negatywne w art. 214a ugn mogą być stosowane niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu, tj. niezależnie od tego, czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dawało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Należy także zauważyć, że przepis art. 214a ugn był przedmiotem oceny zgodności z Konstytucją RP, dokonanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2016 r., k.p. 3/15, (OTK ZU A/2016, poz. 66). Wyrokiem tym Trybunał uznał, że przepis art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodanego art. 214a ugn, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji. Trybunał odnosząc się do poszczególnych przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz dawnego właściciela gruntu [...] lub jego następców prawnych stwierdził, że wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające odmowę ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu po pierwsze - do 1 sierpnia 1985 r. były ustawowymi przesłankami odmowy wielokrotnie w sprawach rozpatrywanych przez sądy i po drugie - w okresie późniejszym, w sprawach rozpatrywanych przez sądy wielokrotnie były podstawą nieuwzględnienia wniosku restytucyjnego. Odnosząc się do przesłanki odmowy zwrotu nieruchomości przeznaczonych na cel publiczny wskazany w art. 6 ugn (art. 214a pkt 1 ugn), Trybunał przypomniał, że wykonywanie zadań publicznych przez administrację państwową i samorządową jest obligatoryjne. Skoro cele publiczne wskazane w art. 6 ugn uzasadniają pozbawienie prawa własności nieruchomości (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP), to tym bardziej mogą stanowić podstawę nieuwzględnienia roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego. W ocenie Trybunału skrajnie nieracjonalne byłoby przyznawanie prawa rzeczowego po to, by następnie wszczynać właściwą procedurę wywłaszczeniową. Trybunał uznał zatem, że realizacja celu publicznego, w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, może uzasadniać odmowę ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu na rzecz byłego właściciela, co nie oznacza, że w każdym konkretnym przypadku odmowa okaże się uzasadniona. Choć teoretycznie także osoba prywatna (fizyczna lub prawna) może akceptować prowadzenie na jej gruncie działalności służącej użyteczności publicznej u publicznego czy będącą działalności cel (np. przedszkola, placu zabaw szkoła ), to nie ma żadnych podstaw prawnych, by oczekiwać od niej aby na swym gruncie wykonywała zadania publiczne. W konsekwencji Trybunał zauważył, że ustanowienie użytkowania wieczystego dla byłego właściciela gruntu w praktyce niemal zawsze prowadzi do zakończenia prowadzonej tam wcześniej działalności służącej zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty. Trybunał zauważył przy tym, że tak przed, jak i po wejściu w życie przepisu art. 214a ugn prawna dopuszczalność "odtworzenia" nieruchomości pozostaje kwestią oceny dokonywanej przez organ administracji i weryfikowanej przez sąd, w zgodzie z panującym obecnie ładem przestrzennym. Podsumowując konstytucyjną ocenę art. 214a ugn, Trybunał stwierdził, że mocą art. 214a ugn ustawodawca dokonał ujednolicenia i uporządkowania obowiązujących i stosowanych w praktyce przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela gruntu. Dzięki temu nastąpi wyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości położonych w centrum (...). Przy czym bezpieczeństwo prawne i stabilizację sytuacji prawnej - zwłaszcza gdy chodzi o nieruchomości - Trybunał uznał za wartość konstytucyjną.
Nie ma wątpliwości, że prowadzenie liceum na gruncie dekretowym mieści się w kategoriach celu publicznego o jakim mowa w art. 6 pkt 6 ugn.
Oznacza to, że wolą ustawodawcy było aby w takich sytuacjach to cel publiczny przeważał nad prawem właściciela do odzyskania nieruchomości w naturze.
Odnosząc się do powołanego w skardze orzecznictwa sądowadministracyjnego, nie kwestionując go, stwierdzić należy, że obecnie dominujące, na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami, orzecznictwo sądowadministracyjne jest dość jednolite i jasno wskazuje, że odmowa przyznania użytkowania wieczystego musi uwzględniać przepisy art. 214 a ugn. Przepis ten jasno o tym świadczy.
Prawidło zatem organ stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego. Decyzja ta została wydana na podstawie przepisów dekretu warszawskiego, przy uwzględnieniu stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji odmownej i przy uwzględnieniu pozostałych przepisów prawa, które warunkują obecnie możliwość ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
Prawidłowo organ wskazał, że nie ma możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na gruncie zabudowanym budynkiem szkoły, który znajduje sią nie tylko na działce hipotecznej.
Uchylenie natomiast decyzji z 5 kwietnia 2023 r. nastąpiło z przyczyn formalnych, wobec naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 2 kpa i 158 § 2 kpa.
Z ostatniego z nich jasno wynika, że orzeczenie o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa dotyczy wyłącznie sytuacji w której zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności ale z uwagi na upływ czasu od wydania decyzji lub zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, nie można stwierdzić nieważności decyzji. Rozstrzygnięcie to nie dotyczy więc sytuacji w której brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO wyda decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji SKO z 19 lutego 2013 r. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § § 1 ust. 1 pkt 3 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.
O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 i 2 ppsa. (200 zł wpis, 480 zł wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie art. § 14 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. poz. 1800 ze zm.)
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło