I SA/Gl 566/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Pyszny, Sędziowie WSA Bożena Pindel, Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 marca 2024 r. nr SKO.OG-COVID/41.12/3/2024/3468 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. M. K. (dalej: skarżący lub zobowiązany) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: Kolegium) z 14 marca 2024 r. nr SKO.OG-COVID/41.12/3/2024/3468 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. Zobowiązany pismem z dnia 10 stycznia 2024 r. wniósł zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wskazując na nieistnienie obowiązku oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia. W uzasadnieniu wskazał, że orzeczenie będące podstawą wystawionego tytułu wykonawczego nie zostało mu doręczone i tym samym pozbawiono go możliwości odwołania się od niego. 2.2. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. (dalej: Dyrektor WUP) postanowieniem z dnia 22 stycznia 2024 r. stwierdził niedopuszczalność zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w dniu 17 stycznia 2024 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., przekazał Dyrektorowi WUP w K., zarzut zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego nr E-TW-SN- 47/2023 z dnia 23 grudnia 2023 r.) - gdzie wskazano, że nie istnieje obowiązek o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. - u.p.e.a.). Zdaniem organu - w myśl art. 34 § 2 pkt 3 lit. b u.p.e.a. - zarzut zobowiązanego jest niedopuszczalny, gdy ten kwestionuje wymagalność należności pieniężnej, której wysokość określono w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Organ wskazał, że tytuł wykonawczy nr E-TW-SN-47/2023, został wystawiony przez wierzyciela w dniu 21 grudnia 2023 r., na podstawie prawomocnej i ostatecznej decyzji administracyjnej nr [...] z dnia 10 października 2023 r. W opinii organu zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji mogą jedynie mieć na celu wykazanie nieistnienia obowiązku, a nie podważenie aktu administracyjnego nakładającego obowiązek (co stara się uczynić strona). Nadto - zdaniem organu - zarzut nieistnienia obowiązku może dotyczyć wyłącznie sytuacji, kiedy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego, a zobowiązany powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo powstał lecz wygasł z powodu wykonania lub innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa. W sytuacji gdy zobowiązany obecnie, na etapie pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o zwrocie dofinansowania podnosi zarzut nieistnienia obowiązku - zdaniem organu - konieczne było wydanie postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutu. Odnosząc się do zarzutu brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia z dnia 15 listopada 2023 r., organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - k.p.a.) w zw. z art. 8 u.p.e.a. zostało ono uznane za doręczone w dniu 4 grudnia 2023 r. Zawiadomieniem z dnia 15 maja 2023 r. oraz z dnia 15 maja 2023 r. (doręczone na adres do doręczeń ujawniony w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej - w dniu 30 maja 2023 r.) informowano stronę o przysługujących jej prawach i obowiązku informowania organu o każdej zmianie adresu i skutkach ewentualnych zaniedbań. Strona w decyzji pouczono była, że niezwrócone środki dofinansowania podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W sytuacji gdy spełniona została przesłanka, o której mowa w § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, na wierzycielu nie będącym organem egzekucyjnym nie ciążył obowiązek doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji. Nie mniej tego, gdy zobowiązany nie zwrócił należności w terminie, celem przypomnienia mu o obowiązku, wierzyciel sporządził upomnienie i przekazał na adres do zobowiązanego ujawniony w CEiGD. 2.3. W terminie ustawowym, tj. w dniu 5 lutego 2024 r. zobowiązany wniósł zażalenie na ww. postanowienie Dyrektora WUP w K., zarzucając naruszenie: art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia; art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że obowiązek wynikający z tego przepisu istnieje; art. 7 w zw. z art., 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. 2.4. Mocą zaskarżonego w nn. sprawie postanowienia z dnia 14 marca 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy ww. postanowienie wydane w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że organ pierwszej instancji, mając na uwadze § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia - był uprawniony do wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Należność objętej tytułem wykonawczym z dnia 21 grudnia 2023 r. powstaje z mocy prawa (art. 15gg ust. 23 specustawy covidowej) , a jej wysokość została określona w ww. ostatecznej decyzji Dyrektora WUP w K.. Natomiast upomnienie nr z dnia 15 listopada 2023 r. wydane przed sporządzeniem tytułu wykonawczego (mającego inicjować postępowanie egzekucyjne), chociaż zbędne pod względem prawnym, w myśl wyżej przywoływanego rozporządzenia Ministra Finansów, należy potraktować tak jak na to obecnie wskazuje organ pierwszej instancji, jako przejaw dodatkowego przypomnienia zobowiązanemu o obowiązku zwrotu nienależnego dofinansowania i skłonienia go do dobrowolnej zapłaty przed wszczęciem egzekucji. Dalej Kolegium wskazało, że w sytuacji, gdy obecnie zobowiązany kwestionuje wymagalność należności pieniężnej określonej w decyzji Dyrektora WUP w K., od której przysługiwał środek zaskarżenia, a ta decyzja obecnie funkcjonuje w obrocie prawnym jako ostateczna, to mając na uwadze art. 34 § 2 pkt 3 lit. b u.p.e.a., zasadnym było stwierdzenie przez organ pierwszej instancji niedopuszczalności zarzutów zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej. 3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucono mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: 1) art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, co miało wpływ na treść orzeczenia, 2) art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że obowiązek wynikający z przedmiotowego przepisu istnieje, 3) art. 7 w zw. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez co wydano orzeczenie obarczone błędem i naruszające słuszny interes zobowiązanego. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie poprzedzającego postanowienia wierzyciela w całości oraz o zawieszenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo. 5. Należy przypomnieć, że stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wierzyciel rozpoznając zarzut może wydać dwa rodzaje rozstrzygnięć, tj. merytoryczne - o oddaleniu bądź o uwzględnieniu zarzutu (art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a.) albo formalne - o niedopuszczalności zarzutu (art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Do merytorycznej oceny zarzutu dochodzi wówczas, gdy brak jest przesłanek niedopuszczalności zarzutu określonych w art. 34 § 2 pkt 3 lit. a i b) u.p.e.a. Przywołany przepis stanowi, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że istotą regulacji art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. jest z jednej strony, ograniczenie możliwości ponownego rozpatrywania sprawy już rozstrzygniętej, zaś z drugiej, ograniczenie możliwości kwestionowania w postępowaniu egzekucyjnym wysokości należności ustalonej w orzeczeniu, które mogło być kwestionowane w drodze przysługującego środka prawnego. Celem (ratio legis) art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. jest usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten pozbawia organ możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli dana kwestia była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce, obliguje organ do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutów. Brak jest uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących danej kwestii, jeżeli została ona określona lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia lub zarzut był lub będzie przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2018 r., II FSK 3478/15, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W nn. sprawie z treści zarzutów nie można wywieść jak to uczyniły organy, że skarżący kwestionuje w postępowaniu egzekucyjnym wysokość należności ustalonej w orzeczeniu. Co więcej w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, skarżący wprost wskazał, iż zarzuty wniesione przez niego nie odnosiły się do wysokości należności. Zatem uznać należy, że zarzuty wniesione w nn. sprawie dotyczą nieistnienia obowiązku, a to z uwagi na niedoręczenie skarżącemu decyzji z 10 października 2023 r. oraz braku doręczenia upomnienia. Nadto należy wskazać, że kwestia badania prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej w ramach zarzutu nieistnienia obowiązku zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym była przedmiotem licznych wypowiedzi judykatury i piśmiennictwa. W stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. zagadnienie to budziło poważne wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie (zob. szerzej komentarz i orzecznictwo do art. 34 u.p.e.a. w: P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023). Wątpliwości te przestały być aktualne z dniem 30 lipca 2020 r., w związku z wejściem w życie zmian wprowadzonych do przepisów u.p.e.a. na mocy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070). W literaturze wskazuje się, że obecnie brak wymagalności obowiązku z jakiejkolwiek przyczyny może być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Ustawa nie zawiera przy tym zastrzeżenia, że mają to być przyczyny, które nastąpiły po wystawieniu tytułu wykonawczego. Z art. 34 § 4 pkt 3 lit. b u.p.e.a. wynika wprost, że przyczyna braku wymagalności obowiązku może wystąpić przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. W obecnym stanie prawnym nie widać zatem przeszkód dla badania przez wierzyciela prawidłowości doręczenia decyzji, na podstawie której wystawiono obowiązek (zob. komentarz do art. 34 u.p.e.a. w: P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023). Zatem w stanie prawnym, którego dotyczy niniejsza sprawa, nie ma wątpliwości, że w ramach zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) można co do zasady kwestionować doręczenie decyzji stanowiącej podstawę tego obowiązku – (wyrok NSA z 29.08.2023 r., III FSK 1404/22, LEX nr 3646963). Zatem nieprawidłowe jest wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Kolegium, a także stanowisko organu pierwszej instancji, że zarzuty wniesione w niniejszej sprawie nie mogły zostać rozpoznane merytorycznie przez wierzyciela. Co więcej organy wykazały się niekonsekwencją, bowiem w uzasadnieniu postanowień odnoszą się merytorycznie do zarzutu braku doręczenia upomnienia, a jednocześnie stwierdzają niedopuszczalność i tego zarzutu. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki określone w art. 34 § 2 pkt 3b u.p.e.a. co oznacza, że stwierdzenie niedopuszczalności wniesionych przez skarżącego zarzutów, nie jest zgodne z prawem. 6. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winień przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów. 7. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.) w związku z art. 135 p.p.s.a., uwzględniając skargę uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji.