II SA/Rz 711/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 kwietnia 2024 r. nr 010070/680/1920451/2022 (postępowanie 319842929) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania – skargę oddala – II SA/Rz 711/24 Uzasadnienie Przedmiotem skargi A.G. jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 kwietnia 2024 r. nr 010070/680/1920451/2022 (postępowanie 319842929) dotyczące odmowy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 6 lutego 2023 r. nr 010070/680/1920451/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmienił okres przyznanego A.G. w decyzji /informacji z 20 marca 2022 r. świadczenia wychowawczego na dziecko J.G. wskazując, że świadczenie wychowawcze przysługuje mu w okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Zatem wypłacone mu świadczenie za okres od 1 września 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze o którym mowa w art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421, dalej: u.p.p.w.dz.) i podlega zwrotowi. Decyzję doręczono skarżącemu 21 lutego 2023 r. Decyzją z 28 lutego 2023 r. nr SW/1011649378 ZUS stwierdził, że wypłacone skarżącemu na J.G. świadczenie wychowawcze za okres od 1 września 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w łącznej kwocie 2 500 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie o którym mowa w art. 25 u.p.p.w.dz. i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Kwota odsetek za okres od 1 października 2022 r. do 28 lutego 2023 r. czyli do dnia wydania decyzji wynosi 75,18 zł. Łączna kwota podlegająca zwrotowi wynosi zatem 2 575,18 zł. Decyzję doręczono skarżącemu 15 marca 2023 r. 7 sierpnia 2023 r. skarżący złożył drogą elektroniczną orz nadał równocześnie drogą pocztową odwołania (tej samej treści) od decyzji ZUS z 6 lutego oraz z 28 lutego 2023 r. wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z 6 lutego 2023 r. Prezes ZUS wskazanym na wstępie postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdził uchybienie terminu do wniesienie odwołania. W podstawie prawnej powołał art. 134, art. 58 i art. 59 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 u.p.p.w.dz. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w pouczeniu do decyzji skarżący został poinformowany, że przysługuje mu prawo do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W sytuacji nieskorzystania z tego prawa, decyzja staje się ostateczna i nie ma możliwości złożenia od niej odwołania. Zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin (urzędowe poświadczenie dostarczenia), decyzja z 6 lutego 2023 r. została skarżącemu doręczona 21 lutego 2023 r. w formie elektronicznej na jego profilu na platformie PUE ZUS. Termin na wniesienie odwołania upłynął 8 marca 2023 r., licząc 14 dni od dnia następującego po dniu odebrania decyzji. Dokumentacja potwierdza, że odwołanie do Prezesa ZUS skarżący wniósł za pomocą PUE ZUS 7 sierpnia 2023 r., tj. po upływie ustawowego terminu. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W ocenie Organu, we wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania od decyzji ZUS z 6 lutego 2023 r. nr 010070/680/1920451/2022 oraz decyzji z 28 lutego 2023 r. nr SW/1011649378 skarżący nie wskazał okoliczności uprawdopodobniających, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a wskazane przyczyny, które w jego ocenie uniemożliwiły terminowe wniesienie odwołania nie miały charakteru nieusuwalnej przeszkody. Do takich okoliczności nie należy brak świadomości wydania przez ZUS decyzji o zmianie okresu na jaki przyznano skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego, ponieważ nie logował się na swoje konto na PUE ZUS i wobec tego nie złożył odwołania w terminie. Zgodnie z u.p.p.w.dz., od 1 lutego 2022 r. ZUS przejął obsługę świadczenia wychowawczego, a postępowanie w sprawie tego świadczenia prowadzone jest wyłącznie w formie elektronicznej. Zgodnie z art. 13 ust. 5 u.p.p.w.dz, wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego składa się do ZUS wyłącznie w formie elektronicznej poprzez profil na portalu PUE ZUS, system teleinformatyczny banku, spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej albo system teleinformatyczny EMPATIA. Natomiast zgodnie z ust 5a, ustawodawca zobowiązał ZUS, osobie składającej wniosek i załączniki do wniosku w sposób o którym mowa w ust. 5 która nie posiada profilu informacyjnego PUE ZUS, do założenia tego profilu. Po myśli art. 13a ust. 5 u.p.p.w.dz., decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego ZUS doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego może zostać przesłana przez ZUS osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. O powyższym skarżący został poinformowany w pouczeniu do wniosku o świadczenie wychowawcze, który złożył 13 lutego 2022 r., przy czym skarżący oświadczył, że zapoznał się z pouczeniem. W pkt 11 tego pouczenia został poinformowany, że jeżeli złoży wniosek poprzez system teleinformatyczny banku, spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej albo system teleinformatyczny EMPATIA i nie posiada jeszcze profilu na Platformie Usług Elektronicznych (PUE ZUS), ZUS założy taki profil w swoim systemie teleinformatycznym na podstawie danych zawartych we wniosku. Dodatkowo w pouczeniu został poinformowany, że decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego ZUS doręcza wyłącznie w postaci elektronicznej na profil klienta na portalu PUE ZUS. Pisma te uznaje się za doręczone w momencie ich odbioru na profilu informacyjnym na portalu PUE ZUS, a w przypadku ich nieodebrania - po upływie 14 dni od dnia ich umieszczenia na profilu informacyjnym na portalu PUE ZUS. Z powyższego wynika zatem, że ZUS poinformował skarżącego o sposobie, w jaki prowadzona jest wszelka korespondencja dotycząca świadczenia wychowawczego, a w szczególności, że decyzje i informacje dotyczące prawa do świadczenia zamieszczane są na profilu PUE ZUS. Nie znajduje również uzasadnienia argument dotyczący konieczności aktywowania PUE ZUS bezpośrednio w placówce ZUS. ZUS umożliwia aktywację profilu PUE ZUS m.in. przy użyciu bankowości elektronicznej, z której korzystał skarżący przy składaniu wniosku. Należy zauważyć, że wychodząc naprzeciw oczekiwaniom klientów, ZUS umożliwia złożenie wniosku o świadczenie oraz sprawdzenie korespondencji okołownioskowej przy użyciu systemów teleinformatycznych, bez konieczności bezpośredniej wizyty w placówce ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.G. zaskarżył w całości postanowienie Prezesa ZUS z 23 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS z 6 lutego 2023 r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 7, art. 8, art 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewywiązanie się przez Prezesa ZUS z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy stanowiącego podstawę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, w szczególności poprzez niedokonanie wszechstronnej, całościowej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także nieodniesienie się do dokumentów przedstawionych przez skarżącego w odwołaniu, w tym niewyjaśnienie dlaczego organ nie przeprowadził dowodu z tych dokumentów, względnie odmówił tym dokumentom mocy dowodowej, 2. art. 58 § 1 k.p.a. polegające na nieprzywróceniu terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, co wynika wprost z treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i związane jest z brakiem wiedzy przez skarżącego w kwestiach informatycznych. Mając na względzie powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania w sposób kompleksowy wyjaśnił przyczyny niedochowania terminu podając, iż doszło do tego bez jego winy oraz było wynikiem okoliczności od niego niezależnych. O tym, iż decyzja w jego sprawie została wydana dowiedział się dopiero po otrzymaniu wezwania do zapłaty z 28 lipca 2023 r. Skarżący wyjaśnił ponadto, iż jego wiedza informatyczna jest bardzo uboga, na co dzień nie korzysta z komputera i poczty elektronicznej, dlatego nie wiedział o zalegającej na portalu korespondencji. Profil na tym portalu założył przy pomocy swojej siostry i korzystał z niego jedynie raz podczas składania wniosku o oświadczenie wychowawcze na małoletnie dzieci. Dowiedziawszy się o wydanej decyzji niezwłocznie poprosił swoją siostrę, by pomogłam mu odebrać korespondencję, do czego doszło ostatecznie 3 sierpnia 2023 r. Ponadto skarżący w obu pismach wskazał na trudną sytuację rodzinną w której się znalazł. Konflikt zainicjowany przez jego .żonę E.D. odcisnął duże piętno na psychicznym stanie jego zdrowia, przez co inne sprawy zostały przez niego bez jego winy zaniedbane. Okoliczności od niego niezależnie, takie jak złożenie pozwu o rozwód, wszczęcie przeciwko niemu bezpodstawnego postępowania karnego w przedmiocie rzekomego [....], a także spór o dzieci stanowiły główny powód zmartwień, co nie zostało wzięte pod uwagę przez organ odwoławczy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Dokonana przez Sąd pod względem wskazanych wyżej kryteriów kontrola zaskarżonego postanowienia nie wykazała, by było ono dotknięte wadami uzasadniającymi jego eliminację z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Stosownie do art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Wg zaś art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Przepis art. 134 k.p.a. obliguje organ odwoławczy do przeprowadzenia postępowania wstępnego polegającego w szczególności na podjęciu czynności mających na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, a także czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Stwierdzenie zaistnienia przyczyny wskazującej na niedopuszczalność wniesionego odwołania, zobowiązuje organ do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 134 k.p.a., a więc postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2022 r. II OSK 1777/19 - LEX nr 3407048. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. Treść art. 134 k.p.a., będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną, wskazuje na obowiązek organu odwoławczego wyraźnego ustosunkowania się do tej czynności. Stwierdzenie uchybienia terminu wymaga zatem jednoznacznego rozstrzygnięcia w formie postanowienia (por. m.in. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r. III OSK 1033/21 - LEX nr 3333331, z 13 sierpnia 2021 r. I OSK 409/21 - LEX nr 3289602 i z 17 grudnia 2020 r. II OSK 2646/20 - LEX nr 3459944). Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy więc od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika dla niego wprost z ustawy (k.p.a.). Istotne przy tym pozostaje, że stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy nie bada przyczyn, z powodu których strona uchybiła terminowi. Ustalenia stanu faktycznego ograniczają się bowiem wyłącznie do ustalenia daty doręczenia stronie decyzji organu I instancji, daty wniesienia środka zaskarżenia oraz czy dokonano tego w terminie określonym w art. 129 § 2 k.p.a. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy organu I instancji zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że decyzja ZUS z 6 lutego 2023 r. została doręczona skarżącemu 21 lutego 2023 r., natomiast odwołanie od niej zostało złożone dopiero 7 sierpnia 2023 r. W tej sytuacji ewidentnie nie został zachowany ustawowy 14-dniowy termin do wniesienia przez skarżącego odwołania od tej decyzji. Sąd w całości podziela także zajęte przez Prezesa ZUS w zaskarżonym postanowieniu stanowisko co do zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko Prezesa ZUS, że skarżący nie wskazał okoliczności uprawdopodobniających, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a wskazane przyczyny, które w jego ocenie uniemożliwiły terminowe wniesienie odwołania nie miały charakteru nieusuwalnej przeszkody. Do takich okoliczności nie należy brak świadomości wydania przez ZUS decyzji o zmianie okresu na jaki przyznano skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego z uwagi na brak logowania się na swoje konto na PUE ZUS, skoro zgodnie z art. 13a ust. 5 u.p.p.w.dz., decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego ZUS doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego może zostać przesłana przez ZUS osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. O powyższym skarżący został poinformowany w pouczeniu do wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, przy czym we wniosku o przywrócenie terminu nie odniósł się w ogóle do tego, czy taka informacja została mu przesłana. Z akt sprawy wynika przy tym, że ZUS informował go w taki sposób o wydaniu decyzji. Nie znajduje również uzasadnienia argument dotyczący konieczności aktywowania PUE ZUS bezpośrednio w placówce ZUS. ZUS umożliwia aktywację profilu PUE ZUS m.in. przy użyciu bankowości elektronicznej, z której korzystał skarżący przy składaniu wniosku. Należy zauważyć, że wychodząc naprzeciw oczekiwaniom klientów, ZUS umożliwia złożenie wniosku o świadczenie oraz sprawdzenie korespondencji okołownioskowej przy użyciu systemów teleinformatycznych, bez konieczności bezpośredniej wizyty w placówce ZUS. W opisanej sytuacji wydanie przez Prezesa ZUS zaskarżonego postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienie odwołania oraz odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania należy ocenić jako zasadne i w pełni zgodne z regulującymi tę materię przepisami k.p.a. Z podanych przyczyn skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.