III OSK 288/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant asystent sędziego Marita Sukiennik-Sikora po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 392/24 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 stycznia 2024 r. nr 992700.620.756.2023.SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 392/24, wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. S. (dalej jako skarżący) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 stycznia 2024 r., nr 992700.620.756.2023.SWO 992700.620.260.2023.SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 września 2023 r. nr 010000/620/30221/2023/0WSW. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 22 stycznia 2024 r. nr 992700.620.756.2023.SWO, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 września 2023 r. nr 010000/620/30221/2023/WSW o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251, dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zdaniem organu powołany art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane wnioskodawcy, bowiem nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabył on uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. W toku postępowania organ ustalił, że do powstania całkowitej niezdolności do pracy u skarżącego doszło w wieku 19 lat. Skarżący udokumentował 1 miesiąc i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ponadto w okresie przypadającym przed datą powstania niezdolności do pracy zamiast 1 roku okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganego do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udokumentował jedynie 1 miesiąc, 10 dni tych okresów. Z posiadanej przez organ dokumentacji wynika, że w okresie od 1 września 2020 r. do 31 maja 2021 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ustalono, że 31 sierpnia 2020 r. wnioskodawca zakończył naukę, a całkowita niezdolność do pracy została orzeczona od dnia 6 czerwca 2021 r., a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie nauki lub podjęcie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń emerytalno - rentowych. Organ wskazał, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Podnoszone przez skarżącego trudne warunki materialne, w ocenie organu, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący, który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i utrzymanie zaskarżanej decyzji organu w mocy, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Prezes ZUS nie rozważył w sprawie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. WSA w Warszawie wskazał, że stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Zatem podejmując decyzję, organ jest związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Prowadząc postępowanie administracyjne, organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. WSA w Warszawie podkreślił, że uzasadnienie decyzji, wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zasada ta stanowi, iż organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwianiu sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym powyżej obowiązkom procesowym, bowiem nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w świetle przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zaskarżona decyzja została więc wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., bez należytego rozważenia okoliczności, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreślił WSA w Warszawie przyczyną odmowy przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, było stwierdzenie przez organ, iż w przypadku skarżącego niespełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył on prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem Sądu, ustalenie to zostało dokonane przez organ z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności. Przede wszystkim należy zauważyć, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności" nie może być dokonywana w każdym przypadku wedle z góry określonego schematu. Każda sprawa winna być oceniana indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie. Niewystarczające jest zatem proste zsumowanie okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawcy, wskazanie przerw w tych okresach i sprawdzenie, czy w okresie tych przerw wnioskodawca był zdolny do pracy. Takiej analizie musi towarzyszyć również sprawdzenie, czy w danym przypadku istnieją także inne okoliczności, które mogą powodować, że przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności, z powodu których wnioskodawca nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, jest spełniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący istotnie posiada staż ubezpieczeniowy wynoszący jedynie 1 miesiąc i 10 dni. Niezaprzeczalnym jest również, że zakończył naukę w szkole średniej w dniu 30 sierpnia 2020 r. w wieku 18 lat, a pierwszą pracę podjął dopiero 1 czerwca 2021 r. Faktem bezspornym jest również przerwa w ubezpieczeniu skarżącego w okresie od 1 września 2020 r. do 31 maja 2021 r. Niezaprzeczalnym jest też fakt, że skarżący w tym okresie nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy istotne jest jednak to, że skarżący w bardzo młodym wieku (19 lat) stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy, oraz, że niezdolność ta powstała w okresie pozostawania przez niego w zatrudnieniu. Gdyby zatem nie stan zdrowia, skarżący miałby możliwość dalszej pracy, a co za tym idzie odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Uprawniona jest w tej sytuacji teza, że w przypadku skarżącego, na skutek wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, wbrew jego woli i zamiarom, zaistniała niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda w kontynuowaniu zatrudnienia. Można bowiem założyć, że gdyby nie nagłe zdarzenie, które miało miejsce 6 czerwca 2021 r. skutkujące całkowitą niezdolnością do pracy i samodzielnej egzystencji, nadal wykonywałby pracę i miałby możliwość wypracowania okresu niezbędnego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w istocie pominął powyższą okoliczność, skupiając się wyłącznie na analizie okresów składkowych i nieskładkowych skarżącego, przerw w ubezpieczeniu oraz braku usprawiedliwienia tych przerw przeszkodami uniemożliwiającymi kontynuowanie nauki lub podjęcie zatrudnienia. Wskazywana długość zaistniałej przerwy w ubezpieczeniu skarżącego (od dnia zakończenia nauki, tj. od 31 sierpnia 2020 r.) i wykazany okres podlegania ubezpieczeniu (1 miesiąc i 10 dni), w przypadku skarżącego, który w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy (6 czerwca 2021 r.) miał 19 lat, nie daje tak oczywistych (jak chce organ) podstaw do twierdzenia, że w przypadku skarżącego udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy powinien obejmować znaczący okres. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 58 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, warunek posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe. Prezes ZUS nie dokonał zatem wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranych w sprawie dowodów w kontekście ustalenia, czy w przypadku skarżącego spełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył on prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie odnosi się do indywidualnych okoliczności niniejszej sprawy, a motywy przytoczone przez organ administracji nie uzasadniają w dostateczny sposób podjętego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie obowiązany, mając na względzie dyspozycje przepisów art. 7, art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wyjaśnić wskazane okoliczności i wydać decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Zdanie odrębne w powyższej sprawie zgłosił Sędzia Łukasz Krzycki. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł organ (dalej również jako skarżący kasacyjnie) zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt. 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2461) zwanej dalej "ustawą emerytalną", poprzez przyjęcie, iż: a) pomimo, że w okresie od 01 września 2020 r. do 31 maja 2021 r. Skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały Skarżącemu podjęcie zatrudnienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwała bowiem ustalić moment z którym osoba ubezpieczona nie miała obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego; b) niemożność w kontynuowaniu zatrudnienia, w którym Skarżący pozostawał od 01 czerwca 2021 r. (zgłoszenie do ubezpieczeń w ZUS w dniu 07 czerwca 2021 r.) z uwagi na stan zdrowia, który uległ zmianie w dniu 06 czerwca 2021 r. (orzeczona od tego dnia całkowita niezdolność do pracy) mieści się w zakresie szczególnych okoliczności z powodu, których nie zostały spełnione warunki do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy ta okoliczność jako dotycząca zdarzeń przyszłych i niepewnych w żadnym przypadku nie mieści się w tym zakresie, gdyż spełnienie warunku udokumentowania właściwej ilości okresów składkowych i nieskładkowych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy jest badane na dzień powstania niezdolności do pracy łub zgłoszenia wniosku o świadczenie; 2) na podstawie art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2185) poprzez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że: a) przed dniem 24 maja 2021 r. tj. przed orzeczeniem u Skarżącego całkowitej niezdolności do pracy istniały (w przerwach wymienionych w zaskarżonej decyzji tj. w latach: 2020-2021) szczególne okoliczności, z powodu których Skarżący nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i z najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego, a to oznacza, że organ nie miał podstaw do prowadzenia dalszego niecelowego postępowania dowodowego; b) organ w zakresie analizowania spełnienia warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy powinien analizować zdarzenia przyszłe i niepewne, podczas gdy organ dokonał właściwych ustaleń w wymaganym ustawowo okresie do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy oraz miał organ żadnych podstaw do rozważania zdarzeń przyszłych i niepewnych. Wskazując powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie w całości skargi strony przeciwnej lub ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. We wniesionej w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości ze względu na jej niezasadność, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Ze wskazanych przepisów wynika, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Wobec tego istotnego znaczenia nabiera prawidłowe przytoczenie podstawy kasacyjnej, przez co należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez Sąd I instancji (por.: postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, CBOSA). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek podania, które konkretnie przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, tj. treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W skardze kasacyjnej nie wystarczy wymienić w luźny sposób kilku przepisów. Trzeba indywidualnie uzasadnić każdy zarzut formułowany wobec każdego z przepisów, które w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną naruszył Sąd I instancji (por.: wyroki NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18 i z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1070/19, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną, wskazując obie podstawy naruszenia – przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu. Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie budzą żadnych wątpliwości ustalenia, że skarżący istotnie posiada staż ubezpieczeniowy wynoszący 1 miesiąc i 10 dni. Niezaprzeczalnym jest również fakt, że zakończył naukę w szkole średniej w dniu 31 sierpnia 2020 r. w wieku 18 lat, a pierwszą pracę podjął 1 czerwca 2021 r., mając lat 19. Faktem bezspornym jest przerwa w ubezpieczeniu skarżącego w okresie od 1 września 2020 r. do 31 maja 2021 r., oraz że skarżący w tym okresie nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Z regulacji zawartej w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że przesłanki określone w tym przepisie, warunkujące przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku, muszą być spełnione łącznie. Stosownie do treści art. 124 tej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma charakter uznaniowy, a nie związany. Oznacza to, że organ rentowy nie może poprzestać na stwierdzeniu niespełnienia warunków formalnych, lecz ma obowiązek ocenić całokształt indywidualnych okoliczności sprawy – przede wszystkim sytuację życiową, zdrowotną i majątkową wnioskodawcy. Celem tej normy jest wypełnienie funkcji kompensacyjno-humanitarnej systemu ubezpieczeń społecznych, służącej pomocy osobom, które – choć nie spełniają standardowych przesłanek – znalazły się w szczególnej sytuacji, często niezawinionej. Oznacza to, że Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania. W szczególności powinien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie NSA, w rozpoznawanej sprawie z jednej strony mamy do czynienia z młodą osobą, która nie ze swojej winy znalazła się w sytuacji trwałej niezdolności do pracy, a z drugiej – brakiem wnikliwości i elastyczności w ocenie indywidualnej sytuacji strony przez organ rentowy, który zredukował swoją decyzję jedynie do oceny formalnych przesłanek, pomijając istotę instytucji renty wyjątkowej, służącej realizacji zasady sprawiedliwości społecznej. Mając na uwadze powyższe, w ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie wskazał, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił obowiązkom procesowym, bowiem nie dość starannie i wnikliwie ocenił materiał dowodowy. Organ nie uwzględnił i nie ocenił sytuacji skarżącego w świetle przesłanek określnych w art. 83 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach FUS, o czym dowodzi brak pogłębionych rozważań w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji. Należy wyraźnie podkreślić, że WSA w Warszawie nie przesądził, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą szczególne okoliczności w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu , stwierdził jedynie, że Prezes ZUS nie dokonał w tym zakresie wymaganej, zindywidualizowanej oceny, przy uwzględnieniu charakteru sprawy. Zaskarżona decyzja została więc wydana bez należytego rozważenia okoliczności, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. NSA w pełni podziela twierdzenia zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie, że wyjątkowy charakter rozpoznawanej sprawy sprowadza się do okoliczności stanu faktycznego, a przede wszystkim młodego wieku wnioskującego o przyznanie renty w drodze wyjątku, nieszczęśliwego wypadku, który spowodował całkowitą niezdolność skarżącego do pracy zaledwie 9 miesięcy po zakończeniu edukacji. Okoliczność ta przerwała bowiem możliwość aktywizacji zawodowej oraz realnie uniemożliwiła budowanie dalszej kariery zawodowej i tym samym uzyskanie wymaganych okresów składkowych. Należy zwrócić uwagę, że skarżący dopiero rozpoczął drogę w dorosłość. Krótki epizod zatrudnienia (1 miesiąc) może świadczyć o podejmowanych próbach podjęcia pracy, które zostały brutalnie przerwane wypadkiem. W rozpoznawanej sprawie należałoby również pochylić się bardziej szczegółowo i indywidualnie nad brakiem okresu składkowego. Być może wynika on z obiektywnej sytuacji życiowej młodej osoby w okresie przejściowym między zakończeniem edukacji a zatrudnieniem. Ponadto zwrócić uwagę należy, że w analizowanym okresie wystąpiła w Polsce i na świecie niespotykana sytuacja, tj. okres pandemii spowodowanej wirusem COVID-19, która mogła realnie wpłynąć na sytuację skarżącego i mieć znaczenie na przesłankę "szczególnych okoliczności" w rozpoznawanej sprawie. Decyzja w sprawie renty w drodze wyjątku nie może być schematyczna, musi być poprzedzona pełną oceną konkretnej sytuacji wnioskodawcy, zawierać uzasadnienie oparte na faktach, a nie na formułach szablonowych, tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. W świetle powyższego, schematyczność i ogólnikowość uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS należy uznać za poważne uchybienie procesowe, które skutkuje jej wadliwością i koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Organ nie dopełnił obowiązku rozpoznania sprawy z należytym uwzględnieniem okoliczności jednostkowych, co w przypadku decyzji o charakterze wyjątkowym, mającej łagodzić skutki niespełnienia ustawowych warunków z przyczyn niezawinionych, jest szczególnie niedopuszczalne. Nie mógł odnieść również zamierzonego skutku zarzut naruszenia prawa materialnego, bowiem podstawą zaskarżonego wyroku był wyłącznie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a., co oznacza, że Sąd nie dokonywał wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego należy ocenić jako przedwczesny. Z powyższych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, także z przyczyn branych pod uwagę z urzędu (art. 183 § 2 P.p.s.a. i art. 189 P.p.s.a.), orzeczono o jej oddaleniu stosownie do art. 184 P.p.s.a. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym trzeba zwrócić uwagę, że wniosek taki winien być złożony do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego zgodnie z regulacją art. 254 § 1 P.p.s.a.