II SA/Gl 802/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2024 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr SKO.4106.72.2024 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę. Prezydent Miasta C. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 27 lutego 2015 roku, nr: [...], działając na podstawie art. 16a ust. 1 i innych ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 - dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - dalej: k.p.a.), m. in. przyznał T. S. (dalej: strona, skarżący) świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką w kwocie 520 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2015 r., orzekając również o składkach na ubezpieczenie społeczne i nadając decyzji w punkcie II rygor natychmiastowej wykonalności. Pismem z dnia 2 stycznia 2024 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji jw. na podstawie art. 156 §1 pkt 2 i 7 k.p.a. Wskazano, że organ miał pełną wiedzę o prawie wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i powinien był respektować z urzędu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104). Wyrok ten powinien być stosowany przez wszystkie organy państwowe. Trybunał Konstytucyjny orzekł tam, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: SKO) decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 roku, nr SKO.4106.72.2024, działając na podstawie art. 158 §1 k.p.a. i in., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji jw. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona nie skorzystała z przysługującego prawa do wniesienia odwołania i w związku z powyższym decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy stała się prawomocna. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało przyznane na wyraźny wniosek, a organ nie miał obowiązku dopytywać dodatkowo strony, po uprzednim pouczeniu, jakiego świadczenia domaga się, czy też które wybiera. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania. Skargę na powyższą decyzję wniósł ww. skarżący. Zarzucono: I. rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. m. in. art.156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a., w tym naruszenie: 1) art. 7, 77 § 4 oraz 80 k.p.a., polegające na arbitralnym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie czy i w jakim zakresie miał zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 w sprawie o przyznanie należnego świadczenia; 2) art. 8 i 9 k.p.a., poprzez odstąpienie od zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności, gdy przy tym samym stanie faktycznym organ wydał wcześniej pozytywne orzeczenie stwierdzając nieważność części decyzji z dn. 27 lutego 2015 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 i 2 k.p.a.; II. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego przez umyślne i celowe pominięcie przepisów: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. bez stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., czyli wydanie decyzji niezgodnej z obowiązującym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt K 38/13. W uzasadnieniu skargi wskazano m. in., że argumentacja organu jest wadliwa. Skarżący, zgłaszając się do MOPS celem przyznania świadczenia rodzinnego związanego z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, nie miał żadnej wiedzy o rodzaju świadczeń, kryteriach ich przyznawania oraz obowiązujących w tym zakresie przepisach prawa. Pracownik MOPS po wstępnym wysłuchaniu przekazał mu formularz wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, mając świadomość i wiedzę o przysługującym w takich okolicznościach sprawy innym rodzaju świadczenia. W dniu 26 września 2019 roku skarżący miał już wiedzę o wyroku TK z 2014 r., ale domagając się wydania druku i składając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego otrzymał informację od pracownika, że wniosek ten będzie rozpoznany negatywnie. Przy rozpoznaniu sprawy SKO wybiórczo i stronniczo zastosowało obowiązujące przepisy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W świetle art. 156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a. (wskazanych we wniosku) organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (§ 2), albo też zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (§ 7). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyduje łączne wystąpienie trzech przesłanek: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Ponadto rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego rozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów (np. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 2088/23). Art. 16a ust. 1 u.ś.r. stanowił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu poprzednim) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Faktem jest, że w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie stanowi relewantnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma jakiegokolwiek wpływu na prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący inicjując kontrolowane tu postępowanie nadzwyczajne powołał się na treść ww. wyroku TK. Trzeba mieć jednak na uwadze, że w świetle art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. § 2 tej regulacji wskazuje z kolei, że w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok ten zatem nie może być podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji oraz postępowanie wznowieniowe są różnymi postępowaniami nadzwyczajnymi, opartymi na odmiennych przesłankach. Dodatkowo wyrok ten został wydany przed decyzją organu I instancji. Przywołany wyrok TK dodatkowo dotyczył (w zakresie przywołanym przez skarżącego) regulacji odnoszącej się do świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżący złożył wniosek i otrzymał specjalny zasiłek opiekuńczy. W wyroku tym uznano również, że art. 16a ust. 2 u.ś.r. jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawodawca przewidział różne formy wspierania rodzin i osób niepełnosprawnych, zatem każdy ma prawo złożyć adekwatny wniosek. Nie są to postępowania prowadzone z urzędu (art. 23 ust. 1 u.ś.r.). Organ z kolei wnioskiem jest związany i rozstrzyga w granicach sprawy a nie szerzej. Orzeczenie SKO z 22 maja 2017 r. dotyczyło stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji w części odnoszącej się do odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu niezastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. Wynikało zatem z zupełnie innych podstaw merytorycznych. Jeśli skarżący uważa, że doznał szkody przez wadliwe działanie organów administracji publicznej i np. wprowadzenie go w błąd, ma prawo dochodzić swych roszczeń przed sądem cywilnym (art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.). Postępowanie dowodowe przed wydaniem kontrolowanej decyzji zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i ocenił je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 8, 9, 75 §1, 77 §1 i 4, 80, 107 §1 i 3, 156 §1 pkt 2 i 7 k.p.a., art. 16a ust. 1 – 7, art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 1 – 5 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani też innych przepisów, w tym wyżej podanych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.