I OZ 720/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1449/23 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 lipca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/677/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić skarżącej M.W. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1449/23 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i o doręczenie M.W. odpisu tego wyroku wraz z odpisem jego uzasadnienia Postanowieniem z 4 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1449/23 (dalej postanowienie z 4 lipca 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił M.W. (dalej skarżąca) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie [i doręczenie odpisu - uw. NSA] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1449/23 (dalej wyrok z 28 lutego 2024 r.) wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że dochowała 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nawet jeśli przyjąć, że skarżąca zachowała wymogi formalne do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to i tak - w ocenie Sądu I instancji - nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 28 lutego 2024 r. Powołana przez skarżącą okoliczność, tj. choroba górnych dróg oddechowych, na którą skarżąca cierpiała od 16 lutego do 19 marca 2024 r. nie jest dostateczna dla przyjęcia, że uprawdopodobnione zostały okoliczności wskazujące na brak winy w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że nie każda choroba, lecz jedynie nagłe pogorszenie stanu zdrowia, którego strona nie mogła przewidzieć, może stanowić przesłankę dla przywrócenia terminu, przy czym nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli strona mogła skorzystać z pomocy domowników, czy osób trzecich. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (postanowienie NSA z 2.10.2002 r. Lex 55832; postanowienie WSA w Warszawie z 21.2.2006 r. I SAB/Wa 78/05, Lex 192260, postanowienie NSA z 12.4.2017 r. II OZ 385/17, cbosa). Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka wraz z mężem, który zarówno [w] trakcie postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego odbierał kierowaną do skarżącej korespondencję na adres: [...] (k. 17 akt administracyjnych - odbiór przesyłki potwierdził własnoręcznym podpisem mąż skarżącej, podobnie na k. 29 akt sądowych - korespondencja dla skarżącej odebrana przez męża 31.1.2024 r. i 10.6.2024 r.). Skarżąca miała możliwość skorzystania z pomocy męża, do którego mogła się zwrócić z prośbą, m.in., o złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, stosownie do pkt. 2 pouczenia doręczonego skarżącej 31 stycznia 2024 r. (k. 25, 29 akt sądowych). Dla dokonania tego rodzaju czynności, w sytuacji prawidłowego pouczenia przez Sąd nie jest konieczne posiadanie szczególnej wiedzy prawniczej. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie mogła skorzystać z pomocy innych osób w dokonaniu w terminie nieskomplikowanej czynności procesowej, jaką jest nadanie na poczcie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku sądowego. W sprawie nie zostały spełnione przesłanki przywrócenia terminu, o których stanowi art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej ppsa) - skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 86 § 1 ppsa, odmówił przywrócenia terminu (k. 31, 32, 35, 36, 37-40, 44-46v akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 4 lipca 2024 r. złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 86 § 1 i 2 ppsa przez ich niezastosowanie. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniosła, że jest osobą ubiegającą się o otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niezdolną do samodzielnej egzystencji mamą. W toku postępowania administracyjnego w 2 instancjach odmówiono jej przyznania przedmiotowego prawa, wobec czego odwołała się do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 28 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił jej skargę. Orzeczenie to zapadło na rozprawie, na której nie była obecna z powodu choroby, której skutki uniemożliwiały jej jakikolwiek udział w postępowaniu aż do 15 kwietnia 2024 r. Po ustąpieniu choroby, niezwłocznie (19 kwietnia 2024 r.) złożyła wniosek o uzasadnienie wyroku z 28 lutego 2024 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, który nie został uwzględniony. Przedstawiona przez Sąd ocena wykracza poza analizę jej osobistej sytuacji, a obejmuje również osoby trzecie, niezaangażowane w przedmiotowe postępowanie, tj. męża skarżącej. W ocenie skarżącej, Sąd wywiódł w stosunku do jej męża obowiązki niewynikające bezpośrednio z przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Obowiązek złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku spoczywa na stronie postępowania, a nie na osobach trzecich. Mąż skarżącej, jako osoba niezaangażowana formalnie w postępowanie, nie mógł być obarczony odpowiedzialnością za działania wymagające specjalistycznej wiedzy prawniczej, do których nie miał odpowiednich kwalifikacji. Taka ocenę skarżąca uznaje za zasadną w świetle art. 31 pkt [winno być ust. - uw. NSA] 2 [zdanie drugie] Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [(Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP)]. Mąż skarżącej nie był jej profesjonalnym pełnomocnikiem, a jego pomoc była ograniczona jedynie do technicznego odbioru korespondencji. Stan jej zdrowia wpłynął na zdolność podejmowania decyzji i kontaktowania się z odpowiednimi osobami, co jest kluczowe w kontekście terminowego wnoszenia wniosków. Choroba uniemożliwiała jej również nawiązanie kontaktu z profesjonalnym pełnomocnikiem, który mógłby wesprzeć ją w tej kwestii. W sytuacji zdrowotnej, w której się znalazła, nie była w stanie, nawet przy dołożeniu maksymalnej staranności, sporządzić i złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia we właściwym terminie. Tym samym jej brak winy w uchybieniu terminu należy uznać za uprawdopodobniony (k. 52-53v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa, sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (czemu skarżąca sprostała). Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2023, s. 625, nb 4; postanowienie NSA z 12.6.2008 r., II OZ 580/08, cbosa). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Z uwagi na splot zdarzeń związanych z gwałtownym pogorszeniem się stanu zdrowia skarżącej, przebywającej w leczeniu z powodu przedłużającej się infekcji dróg oddechowych w dn. 16 lutego 2024 r., wobec nieskutecznego leczenia dwa tygodnie wcześniej antybiotykiem, zaleconym na dyżurze nocnym; k. 40-40v akt sądowych) i koniecznością sprawowania opieki nad urodzoną w 1937 r. matką, niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r.; k. 2, 4, 9, 19-19v, 13-12 akt administracyjnych), w okolicznościach tej sprawy, należało zaskarżone postanowienie uchylić. Niedochowanie terminu z powodu sprawowania osobistej opieki nad ciężko chorą matką, przez także chorującą skarżącą, u której stan zdrowia lutego 2024 r. znacznie się pogorszył, stanowi o braku winy w uchybieniu terminu (odpowiednio - postanowienie NSA z 9.1.2008 r., II GZ 210/07, aprobowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę - op. cit., s. 627, nb 5, p. 7). Skarżąca może rozważyć, czy nie ustanowić pełnomocnika z wyboru lub czy wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o ustanowienie dlań pełnomocnika z urzędu z uwagi na zawiły charakter sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 86 § 1 ppsa, orzekł jak w sentencji.