II SA/Gd 1123/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 6 września 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 października 2022 roku, nr SKO Gd/1923/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego J. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. J. G. (dalej: "strona", "wnioskodawca", skarżący") zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 24 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie z 28 lutego 2022 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Wejherowa, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – K. S. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z 17 listopada 2021 r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, K. S. Z akt sprawy wynika, że K. S., zgodnie z orzeczeniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 grudnia 2011 r. Daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Z orzeczenia wynika, że K.S. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z dołączonego do wniosku opisu czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że skarżący codziennie pomaga matce w utrzymaniu higieny (kąpieli, myciu zębów, myciu twarzy, moczeniu nóg, obcinaniu paznokci, myciu głowy czy zamawianiu fryzjera), pomaga przy założeniu odzieży, asystuje przy prowadzeniu do toalety (podopieczna porusza się przy pomocy balkonika), podaje leki, przygotowuje posiłki, 2-3 razy dziennie wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne oraz ćwiczenia rozwijające mowę i czytanie. Asystuje przy wyjściach na spacer (matka skarżącego od czasu złamania uda korzysta z wózka inwalidzkiego). Codziennie wykonuje podopiecznej masaże i układa do snu. Co ok. 3 dni, po praniu, przygotowuje ubrania, okresowo pomaga przy wymianie pieluchomajtek, co parę dni mierzy ciśnienie oraz poziom cukru. Skarżący regularnie wykonuje czynności gospodarstwa domowego związane ze sprzątaniem i praniem, robi zakupy oraz realizuje recepty. Skarżący załatwia sprawy urzędowe, organizuje wizyty lekarskie u specjalistów. Wnioskodawca w ciągu dnia pozostawia matkę samą w mieszkaniu tylko w przypadku konieczności dokonania sprawunków lub załatwienia spraw urzędowych. Nie zamieszkuje z matką. Na noc wraca do swojego miejsca zamieszkania, jednak jest w ciągłym kontakcie i pozostaje do dyspozycji. Gdy podopieczna czuje się gorzej, pozostaje u niej na noc. Matka strony nie opuszcza mieszkania samodzielnie. Ustalono ponadto, że J. G. mieszka oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma dorosłymi córkami. K. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że opiekę nad matką sprawuje od 2017 r., po śmierci jej męża. Od 2018 r. u podopiecznej pogłębiła się depresja i miała coraz większe problemy z poruszaniem się. W maju 2021 r., w wyniku upadku, matka wnioskodawcy złamała nogę i musiała przejść operację drutowania nogi. Od tego czasu nie jest w stanie samodzielnie wstawać. W ciągu dnia przeważnie siedzi lub leży. Wnioskodawca wskazał, że początkowo był w stanie pogodzić pracę zarobkową z pełnieniem opieki nad matką, jednak od czasu kiedy stan jej zdrowia zaczął się systematycznie pogarszać zmuszony był większość dnia poświęcić na sprawowanie opieki, co w konsekwencji uniemożliwiało mu wykonywanie pracy zawodowej. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono także, że K. S. wymaga stałej pomocy osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że matka skarżącego choruje na depresję, osteoporozę, nadciśnienie tętnicze, tarczycę, ma problemy z pamięcią. Podopieczna ma problemy z kręgosłupem (połamane kręgi), trudności z poruszaniem się – porusza się za pomocą balkonika przy asekuracji bądź na wózku inwalidzkim. Jest zdolna do samodzielnego spożywania posiłków, przyjmowania przygotowywanych leków, korzystania z toalety, jednak potrzebuje pomocy by do toalety dotrzeć. Ustalono, że skarżący jest jedyną osobą, która może podjąć się opieki nad niepełnosprawną K. S. – jej mąż nie żyje, a skarżący jest jej jedynym dzieckiem. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono także, że skarżący posiada wykształcenie zawodowe kierowcy i mechanika samochodowego oraz, że w latach 1986 - 1987 pracował w W. jako inspektor spraw transportu, w latach 1987 - 1989 pracował w E. jako kierowca, w latach 1989 – 1990 pracował w M. jako konserwator spawacz, w latach 1990 - 2001 prowadził działalność gospodarczą związaną z handlem artykułami spożywczymi, w latach 2002 - 2008 opłacał składki KRUS, w latach 2008 - 2011 pracował w Sklepie [..] jako sprzedawca, kierowca, natomiast w latach 2017 - 2019 był zatrudniony w I. jako kierowca. W okresie od 2020 r. do 2021 r. zarejestrowany był w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Decyzją z 28 lutego 2022 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Wejherowa, odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, K. S. W ocenie organu, pomimo zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki, która wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego, nie można zatem stwierdzić, czy spełniona została przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162 ze zm.) – dalej w skrócie jako "u.ś.r.". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 24 października 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz z powodu braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy podjęciem się przez skarżącego sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej. Kolegium wskazało, że z zaświadczenia wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w Wejherowie wynika, że skarżący był zatrudniony w okresach: 1 sierpnia 1991 r. - 30 maja 2002 r., 1 - 23 czerwca 2009 r., 1 lipca 2009 r. - 31 sierpnia 2011 r., 20 kwietnia 2018 r. - 12 lutego 2020 r. Od dnia 13 lutego 2020 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Jedyne świadectwo pracy jakie przedstawił, dotyczy pracy w okresie od 19 czerwca do 31 grudnia 2018 r. Na wezwanie Kolegium skarżący przysłał dokumenty, z których wynika, że był zatrudniony na cały etat w l. sp. z o.o. od czerwca 2018 r. do końca grudnia 2018 r. Umowa o pracę wygasła z upływem okresu, na jaki została zawarta. Od 1 stycznia 2019 r. do 17 lutego 2019 r. pobierał zasiłek chorobowy, a w okresie od 18 lutego 2019 r. do 12 lutego 2020 r. świadczenie rehabilitacyjne. Od dnia 13 lutego 2020 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Do dnia 11 sierpnia 2020 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi korelacja czasowa pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ze zgromadzonych dokumentów wynika bowiem, że ostatnie zatrudnienie skarżącego miało miejsce od czerwca 2018 r. do końca grudnia 2018 r., natomiast K. S. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 16 grudnia 2011 r. Skarżący wskazał, że opiekę nad matką sprawuje już od stycznia 2018 r. (w trakcie wywiadu środowiskowego wskazał rok 2017). Niemniej jednak w drugiej połowie 2018 r. wnioskodawca podjął jednak zatrudnienie na cały etat. W 2019 r. nie był natomiast aktywny zawodowo z uwagi na własne problemy zdrowotne i pobierał świadczenie rehabilitacyjne. O próbie podjęcia aktywności zawodowej w przypadku wnioskodawcy, zdaniem organu, może być mowa od lutego 2020 r., kiedy to zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Z załączonych do wniosku dokumentów medycznych wynika, że o zauważalnym pogorszeniu się stanu zdrowia matki strony może być mowa od maja 2021 r., kiedy złamała nogę i od tego czasu ma problemy z poruszaniem się. Poza oświadczeniem wnioskodawcy, brak jest zdaniem organu odwoławczego jakichkolwiek dowodów na to, że podopieczna już w latach 2018 - 2020 była w tak złym stanie zdrowotnym, że wnioskodawca nie byłby w stanie pogodzić sprawowania nad nią opieki z wykonywaniem pracy zarobkowej. W trakcie pobytu w szpitalu w 2016 r. stwierdzono u K. S. problemy z układem oddechowym, osteoporozę, nadciśnienie, problemy z żołądkiem i nadnerczami. Skarżący wskazał, że odkąd jego matka owdowiała, nasiliła się u niej depresja i trudności z chodzeniem. Zdaniem organu, schorzenia te nie dowodzą jednak, że skarżący z racji opiekowania się matką nie był w stanie równolegle pracować zarobkowo. O konieczności rezygnacji przez skarżącego z aktywności zawodowej, w ocenie Kolegium, może ewentualnie być mowa dopiero od maja 2021 r., kiedy to jego matka uległa wypadkowi i wymagała znacznie większego niż wcześniej zaangażowania ze strony opiekuna. W przypadku skarżącego można zatem mówić nie tyle o konieczności rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, a co najwyżej o niepodejmowaniu zatrudnienia od chwili, gdy jego matka doznała urazu, czyli od maja 2021 r. Zdaniem Kolegium niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie wynika jednak z konieczności sprawowania opieki nad matką. Wprawdzie niewątpliwie wymaga ona pomocy i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednak wielogodzinna, nieprzerwana obecność opiekuna przy niej – w ocenie organu odwoławczego - nie jest konieczna, gdyż stan zdrowia i zakres opieki nad nią sprawowanej nie wyklucza możliwości wykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej. Zdaniem organu wnioskodawca może zorganizować wszystkie czynności związane z pomocą przy myciu, ubieraniu się, korzystaniu z toalety, przygotowywaniem posiłków czy rehabilitacją w taki sposób, by pogodzić sprawowana opiekę z wykonywaniem pracy zarobkowej. Organ zwrócił także uwagę na możliwość zainstalowania w mieszkaniu różnych ułatwień, w tym specjalistycznych poręczy czy sprzętów przystosowanych dla potrzeb osoby niepełnosprawnej, zwiększających możliwość samodzielnego wykonywania podstawowych czynności. Kolegium podkreśliło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnione jest jedynie wówczas, gdy wnioskodawca w ogóle nie ma możliwości zarobkowania, bo czynności opiekuńcze pochłaniają mu tyle czasu i energii, że równoległe wykonywanie pracy zarobkowej przekracza jego możliwości. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie sytuacja taka nie ma miejsca. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 października 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uzasadniając wniesienie skargi skarżący podniósł, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnianie lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka ta jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Na potwierdzenie powyższego stanowiska skarżący przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym, m.in.: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 577/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19. W ocenie skarżącego brak jest podstaw do przyjęcia, że skoro świadczona przez niego pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to nie jest to opieka "stała i długoterminowa" w rozumieniu art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. ) dalej jako "p.p.s.a." - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 24 października 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie z 28 lutego 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek z analizy uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych. Organ I instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność wymagającej opieki K. S. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium nie podzieliło natomiast stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznało jednak, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W pierwszej kolejności, ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez organ I instancji, wyjaśnić należy, że z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast stanowisko organu odwoławczego co do braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką. W zaskarżonej do Sądu decyzji Kolegium uznało, że choć podopieczna wymaga wsparcia i pomocy opiekuna w codziennym funkcjonowaniu, to jednak wielogodzinna, nieprzerwana obecność opiekuna nie jest konieczna. Zdaniem organu opiekun może tak zorganizować zakres czynności opiekuńczych oraz wymiar opieki, by pogodzić sprawowaną opiekę z wykonywaniem pracy zawodowej. Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez K. S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 12 kwietnia 2016 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. W ust. 2 § 29 ww. rozporządzenia wskazano jednocześnie, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1045/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 619/22, wszystkie przywoływane w niniejszej sprawie orzeczenia dostępne są na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności, a to jego treść w zasadniczy sposób określa potrzeby opiekuńcze osoby niepełnosprawnej. Przy czym, należy zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por.: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). Ujawnione w toku postępowania okoliczności, których nie podważyło Kolegium, potwierdzają adekwatność niezbędnej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji matką skarżącego względem zakresu potrzeb określonych w orzeczeniu. Zdaniem Sądu, stwierdzenie, że K. S. ma problemy z poruszaniem się, "aczkolwiek nie jest zupełnie unieruchomiona, gdyż jest w stanie to robić przy pomocy balkonika", a zatem "nieprzerwana wielogodzinna obecność opiekuna" nie jest przy niej konieczna, jest bezpodstawne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym orzekające organy są związane, a także ustaleniami przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, które temu zaprzeczają. W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność, że podstawą wydania orzeczenia z dnia 12 kwietnia 2016 r. było stwierdzenie zaistnienia w matki skarżącego przyczyn związanych z niepełnosprawnością psychiczną (02-P), z niepełnosprawnością układu krążenia i oddechowego (07-S) oraz z niepełnosprawnością ruchową (05-R). Na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego matka skarżącego miała 78 lat, porusza się przy pomocy balkonika lub korzysta z wózka inwalidzkiego, samodzielnie nie opuszcza mieszkania. Podopieczna choruje na depresję, hipercholestemię, osteoporozę, nadciśnienie tętnicze, tarczycę, ma trudności z poruszaniem się – porusza się za pomocą balkonika przy asekuracji bądź na wózku inwalidzkim, ma również problemy z pamięcią i połamane kręgi. W zestawieniu czynności opisanych w wywiadzie z 7 grudnia 2021 r. wymienione są między innymi przyrządzanie i podawanie posiłków, przygotowanie lekarstw i podawanie w wyznaczonych porach, dbanie o higienę osobistą podopiecznej (kąpiele i smarowanie kremami), przygotowywanie garderoby, asystowanie przy prowadzeniu do toalety czy wyjściach na spacer, załatwianie spraw urzędowych. Zdaniem Sądu, sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącego nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika jednocześnie, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego matka skarżącego mogła wykonywać samodzielnie. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności K. S.wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi w sposób ciągły i stały przez skarżącego, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w ocenie pracownika socjalnego wyrażonej w wywiadzie środowiskowym oraz uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w których taki związek został stwierdzony. W ocenie Sądu za niezrozumiałe należy także uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie skarżący opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia, sprawując nad nią ciągły nadzór z uwagi na fakt, że podopiecznej nie można pozostawić samej w domu. Matka skarżącego ma bowiem – poza innymi schorzeniami, także problemy z pamięcią. Wbrew stanowisku organu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to zwłaszcza osób dotkniętych chorobami psychicznymi czy – jak w niniejszej sprawie – znaczną niepełnosprawnością ruchową, uniemożliwiającą samodzielne poruszanie się. Błędne zatem jest wnioskowanie Kolegium, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżącą, to opiekun może podjąć zatrudnienie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wprost, że pomimo, iż K. S. nie jest osobą leżącą, to i tak wymaga całodobowej opieki, którą zapewnia jej syn. Sam fakt, że podopieczna jest w stanie wykonywać pewne proste czynności domowe, samodzielnie spożywać posiłki, czy poruszać się przy pomocy balkonika z eskortą syna nie może zatem w żaden sposób przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy. Sąd stwierdza, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącego nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wskazać nadto należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną - legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Odnosząc się do stanowiska prezentowanego w zaskarżonej decyzji wskazać należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącego o sprawowaniu przez niego opieki w sposób stały oraz długotrwały pomimo tego, że niepełnosprawna matka skarżącego zamieszkuje sama i pozostaje okazjonalnie bez opieki, gdy skarżący wychodzi załatwiać niezbędne sprawy. Jak już wyżej wspomniano, w orzecznictwie podkreśla się, że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi jednak oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21). Zdaniem Sądu, w świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki, należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego, informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych oraz – przede wszystkim - wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Te materiały w sprawie zostały zgromadzone, jednak ich ocena dokonana przez organ odwoławczy jest wadliwa. Uznanie przez Kolegium, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza jednoczesnego wykonywania przez skarżącego pracy zawodowej, choć być może nie w pełnym zakresie, nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Stanowisko organu odwoławczego o braku związku przyczynowego określonego w art. 17 ust. 1 ustawy pozostaje bowiem w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym w postaci orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego z dnia 12 kwietnia 2016 r., z informacjami i wnioskami sformułowanymi przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym oraz z opisem czynności wykonywanych podczas opieki przez skarżącego. Niezależnie od powyższego zauważyć także należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to z sposób jednoznaczny w treści tego uregulowania. Z przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Wykładnia powyższego przepisu musi się więc odbywać przez pryzmat celu, jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., III SA/Gd 408/20). Związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką niewątpliwie musi być bezpośredni i ścisły. Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matką. Z akt sprawy nie wynika także, aby istniały inne obiektywne przeszkody, np. zdrowotne, które uniemożliwiałyby skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Nie sposób zatem dopatrzeć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia. W toku postępowania skarżący podnosił, że podjąłby pracę zawodową, gdyby nie musiał sprawować opieki nad matką, a akta sprawy nie dostarczają podstaw do kwestionowania tego oświadczenia. W ocenie Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w tym zwłaszcza spostrzeżenia pracownika socjalnego poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego oraz oświadczenie skarżącego, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, potwierdzają, że zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką jest przeszkodą w podjęciu przez niego aktywności zawodowej. Wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącego opieki nad matką oraz ich związek z niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia nie zostały przez Kolegium podważone w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Reasumując, Sąd uznał, że skarżący prawidłowo sprawuje opiekę nad matką, a zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia mu podejmowanie zatrudnienia. Odmawiając mu żądanego świadczenia organ dopuścił się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz przepisów postępowania, to jest art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył skarżący, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.