II SA/Po 485/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta K. (dalej Prezydent) decyzją z dnia 24 marca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 3, art. 17, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej k.p.a.) odmówił przyznania K. M. (dalej skarżąca lub strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem H. N.. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 21 marca 2023 r. K. M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. N. ur. [...] 1955 roku. Do wniosku załączono : - orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 lutego 2023 r. nr [...]; - świadectwo pracy z dnia 28 lutego 2023 r. - K. M. zatrudniona była w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2023 r. w Zespole Szkół Zawodowych w K. w wymiarze 1/1 etatu. Stosunek pracy ustał za wypowiedzeniem przez pracodawcę na podstawie art.30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy; - decyzję ZUS z dnia 29 listopada 2021 r. znak: [...] o ustaleniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 30 września 2025 r. W ocenie organu strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalono, że H. N. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym do dnia 31 grudnia 2024 r. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. nr [...] z dnia 21 lutego 2023r. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność męża skarżącej. Organ wskazał również, że skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem. Wobec tego, zdaniem organu, niespełnione są przesłanki z art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. K. M. odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skarżąca podała również, że stan zdrowia jej męża jest krytyczny, koszty leczenia przewyższają jej możliwości. Mąż wymaga opieki we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Przyznanie świadczenia będzie dla niej ogromną ulgą i będzie liczyło się dla niej jako okres składkowy do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z 12 czerwca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium zgodziło się z zarzutem odwołania, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność H. N., a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Organ następnie zwrócił uwagę, że skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec tego Kolegium pismem z dnia 26 maja 2023 r., działając na podstawie art. 9 w zw. z 140 k.p.a. pouczył stronę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w przedmiotowej sprawie renty oraz wskazało tryb realizacji tego wyboru poprzez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1998 Nr 162, poz. 1118 ze zm., dalej u.e.r.f.u.s.), które zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie tego prawa - zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych z Naczelnym Sądem Administracyjnym na czele - wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Mając to na uwadze Kolegium wezwało stronę do udzielenia wyjaśnień, czy wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty lub uzyskała decyzję organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu tego prawa, a jeśli tak, to również do przedłożenia jej uwierzytelnionej kopii - w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego wezwania pod rygorem przyjęcia, że strona nie legitymuje się przedmiotową decyzją oraz nie wystąpiła z wnioskiem o jej wydanie. W dniu 6 czerwca 2023 roku wpłynęła informacja od K. M., że występując z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zamiarem jej było korzystanie z obu świadczeń, tj. świadczenia rentowego i wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, ale tylko w sytuacji, gdy nie jest ono realizowane (wypłacanie renty jest zawieszone na wniosek beneficjenta). Oznacza to, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie obu tych świadczeń. Zdaniem organu odwoławczego takie stanowisko prezentują sądy administracyjne. W takim kontekście Kolegium uznało, że spełniona została przesłanka negatywna art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przesądzająca o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. M. zaskarżyła decyzję SKO [...] zarzucając organowi opieszałość w rozpoznaniu wniosku. Strona wskazała, że jej mąż znajduje się w ciężkim stanie zdrowotnym (po amputacji [...]). Skarżąca podała, że złożyła wniosek o zawieszenie renty, lecz wycofała go po zapoznaniu się z orzecznictwem. SKO poinformowało skarżącą, że może złożyć nowy wniosek lecz wtedy nie będzie jej przysługiwać żadne wyrównanie. Strona wniosła o przyznanie jej świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2023 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 marca 2023 r., znak: [...], którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Z akt sprawy wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem H. N., który na mocy Orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 lutego 2023 r. nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 grudnia 2024 r. Skarżąca nie pracuje, ostatnie zatrudnienie ustało z dniem 28 lutego 2023 r. Aktualnie skarżąca utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznanej do 30 września 2025 r.(zob. załączniki do wniosku - karty akt I instancji nienumerowane). Organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołał m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Należy wskazać, że ww. przepis nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. W związku z tym oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego wart. 17 ust. 1b. u.ś.r. W tym zakresie stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji Kolegium jest zatem prawidłowe. Kolegium nie odniosło się szczegółowo do drugiej z przesłanek odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji, lecz nie ma przeszkód ku temu by skarżąca występowała o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem. Przeszkoda w postaci braku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez drugiego z małżonków aktualizuje się bowiem dopiero w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne występuje osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, np. dzieci podopiecznego. Kolegium stwierdziło jednak, że za odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia przemawia uzyskiwanie przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i zadeklarowany brak rezygnacji z tego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kolegium wskazało, że umożliwiło skarżącej wybór pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą, a wobec braku jego dokonania niemożliwe stało się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd powyższego stanowiska Kolegium nie podziela, a to z następujących względów. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 orzeczono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II orzeczono, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP) wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucja regulacji. Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy. Zauważyć nadto należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji, jak skarżący w niniejszej sprawie. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej. Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, iż w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Sąd rozpoznający niniejszą skargę wyraża stanowisko, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, z 16 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Po 730/21 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, dalej CBOSA). W ocenie Sądu w składzie orzekającym, z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej, nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru. K. M. nie musiała, w opinii Sądu, występować do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jak wynika z powyższych rozważań Sądu, skarżąca mogła ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wypłata dwóch świadczeń naraz jawić się może jako pewne uprzywilejowanie. Zwrócić należy uwagę, że zdarzyć się może sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal uzyskuje dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.). Uprzywilejowanie to nie ma więc charakteru rażącego, a co więcej, do takiego uprzywilejowania pośrednio doprowadził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku o sygn. S. 2/17, stwierdzając, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic – co już podkreślono wyżej – aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca mogła wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem i nie musiała, wbrew stanowisku Kolegium, rezygnować z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zaistniała więc konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu, rozpozna ponownie wniosek skarżącej, mając w szczególności na uwadze stanowisko Sądu, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi z niej rezygnować aby uzyskać (jednocześnie pobierać) świadczenie pielęgnacyjne. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) uchylił zaskarżoną decyzję SKO [...]. Za niecelowe Sąd uznał uchylenie decyzji organu I instancji, która z przyczyn oczywistych nie odpowiada prawu. Natomiast SKO po uwzględnieniu stanowiska Sądu wynikającego z uzasadnienia niniejszego wyroku może skorzystać ze swoich kompetencji reformatoryjnych, tym bardziej, że materiał dowodowy jest kompletny, a sprawa jest dostatecznie wyjaśniona. Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na które została skierowana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 27 lipca 2023 r. (k. [...] akt sąd.), wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).