III OSK 2446/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniej K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1333/23 w sprawie ze skargi małoletniej K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego P. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1333/23 oddalił skargę małoletniej K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego P. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ"), decyzją z (...) r. nr (...), działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm., zwana dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", "ustawa emerytalna") odmówił przyznania małoletniej K. M. - reprezentowanej przez matkę P. M. jako przedstawiciela ustawowego (dalej: "wnioskodawczyni") renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że warunki określone w art. 83 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika zaś, że na przestrzeni 34 lat życia ojca dziecka udokumentowano jedynie 5 lat i 7 miesięcy łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Prezes ZUS wyjaśnił, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zatem, aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku, należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Organ zauważył, że w latach 2008-2009 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez ojca dziecka zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ponadto na przestrzeni życia ojciec dziecka podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w krótkich okresach. W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Reasumując organ stwierdził, że nie znajduje podstaw do przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wyjaśnił przy tym, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Na powyższą decyzję pismem z 25 maja 2023 r. wnioskodawczyni reprezentowana przez matkę - przedstawiciela ustawowego (dalej: "skarżąca") - wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę małoletniej K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego P. M. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, bowiem nie nosi cech dowolności i została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, po wystarczającym zebraniu i rozważeniu całego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że szczególną okolicznością w sprawie nie jest sytuacja osobista i materialna wnoszącej skargę, ani też nie mogą one być odnoszone do osoby jej małoletniego dziecka. Dla oceny zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia o świadczenie w drodze wyjątku, a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku. Okoliczności te mają odnosić się do osoby ubezpieczonego i przebiegu jego ubezpieczenia, i to w okresie przed zaistnieniem zdarzenia, które aktywność zawodową wykluczyło - a tych strona skarżąca nie wykazała - nie zaś do nawet najtrudniejszej aktualnej, z daty wniosku, sytuacji osobistej wnioskodawczyni i jej dziecka. Zatem by stwierdzić, czy w sprawie okoliczności takie zaistniały, konieczne jest zbadanie sytuacji zmarłego ojca dziecka w okresie, kiedy będąc osobą zdrową i w pełni zdolną do pracy nie podejmował jej w pewnych okresach. Z akt sprawy nie wynika żadne uzasadnienie dla przerw w jego ubezpieczeniu, a zatem w sprawie nie została spełniona pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie można było stwierdzić, że za życia ojca dziecka zaistniały szczególne okoliczności, które wykluczyły możliwość uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS, choć posługuje się pojęciem szczególnych okoliczności, to nie precyzuje, jak należy je definiować. W doktrynie i orzecznictwie wypracowano więc jednolite stanowisko, zgodnie z którym dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, by w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W konsekwencji za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Do zdarzeń takich nie można zaliczyć świadczenia np. tzw. pracy "na czarno" bez ubezpieczenia. Również problemy ze znalezieniem legalnej pracy nie mogą zostać uznane za okoliczność szczególną, usprawiedliwiającą niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Taką szczególną okolicznością, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie jest fakt niestabilnej sytuacji na rynku pracy, zagrożenie bezrobociem, czy też samo bezrobocie. Są to bowiem zjawiska, które immanentnie występują w gospodarce rynkowej. Uznanie bezrobocia za szczególną okoliczność w praktyce powodowałoby obowiązek przyznawania powyższego świadczenia nie w drodze wyjątku, lecz powszechnie. Tym samym bycie bezrobotnym nie zwalnia bezrobotnego z własnej aktywności w kierunku poszukiwania zatrudnienia, nie usprawiedliwia wieloletniej pracy bez ubezpieczenia, ani nie wyłącza odpowiedzialności za rezygnację z opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Sądu pierwszej instancji przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku starającego się o to świadczenie, bowiem nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia szczególnych okoliczności, czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Prezesa ZUS, że za życia ojca dziecka nie wystąpiły takie okoliczności, które można uznać za szczególne, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że strona skarżąca podnosi, że w aktach sprawy znajdują się trzy wykluczające się ustalenia co okresu składkowego i nieskładkowego ojca małoletniej. Organ zaś nie wskazał, które wyliczenie jest miarodajne. Na str. 23 i 35 akt administracyjnych wskazano bowiem, że jest to 6 lat, 1 miesiąc i 28 dni, a po ostatecznej korekcie na str. 32 przedmiotowych akt nastąpiła ostateczna korekta organu, tj. 5 lat i 7 miesięcy, o których mowa w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe rozbieżności nie mają jednak istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Za bezsporną należy bowiem uznać okoliczność, że w ciągu 34 lat życia ojca małoletniej udowodniono, nawet przyjmując najkorzystniejszy wariant przedmiotowego wyliczenia, stosunkowo krótki czas łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w latach 2008-2009 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez ojca dziecka zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Istotne jest również to, że strona wnosząca skargę nie wykazała, by ojciec dziecka był za życia całkowicie niezdolny do pracy, czy też by wystąpiły takie niezależne od niego i obiektywnie niemożliwe, czy trudne do przezwyciężenia okoliczności, które uniemożliwiły mu wykonywanie zatrudnienia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji niespełnienie już tylko jednej z przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, zwana dalej: "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła małoletnia K. M. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego P. M., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż nie należy przyznać prawa do renty rodzinnej dla małoletniej K. M. w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania, a także oświadczyła, iż zrzeka się prawa do rozprawy. Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a także oświadczył, iż nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie oparła skargę kasacyjną wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Skarżąca kasacyjnie zarzuca niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1631; dalej: ustawa emerytalna). Należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W przeciwnym wypadku stawianie zarzutu naruszenia prawa materialnego jest przedwczesne. Podnoszenie takich zarzutów w oparciu o podstawy wymienione w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie jest skuteczne w przypadkach, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem, ustalenia stanu faktycznego. Wykazywanie naruszenia prawa materialnego nie polega bowiem na kwestionowaniu przez stronę ustaleń w zakresie okoliczności sprawy. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może być ona skuteczna tylko w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skoro jednak w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia przepisów postępowania, w powiązaniu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to stan faktyczny nie został skutecznie podważony. Nie zmienia tego okoliczność, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wymieniono art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Nie jest bowiem rolą sądu odwoławczego domyślanie się intencji autora skargi kasacyjnej, czy też taka interpretacja podstaw skargi kasacyjnej przez sąd, by skarga kasacyjna mogła osiągnąć zamierzony cel, wbrew treści sformułowanych podstaw skargi kasacyjnej. Trzeba bowiem podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. W tej sytuacji należy przyjąć jako prawidłowy stan faktyczny sprawy administracyjnej ustalony w postępowaniu administracyjnym, a przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jako podstawa orzekania. Merytoryczne odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wymaga natomiast przedstawienia uwarunkowań systemowych, w ramach których przyznawane jest świadczenie na podstawie tej regulacji prawnej. Stosownie do treści powołanego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przedstawione rozwiązanie prawne ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość – por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2016 r., I OSK 2282/16, z 25 listopada 2015 r., I OSK 2271/15, z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 1205/19, z 12 lipca 2022 r., III OSK 3696/21. Świadczenie przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy. Jego ekstraordynaryjność należy identyfikować z takimi układami faktycznymi, w których danej osobie nie można przyznać świadczenia w trybie zwykłym i jednocześnie nie ma perspektyw, aby w przyszłości osoba ta mogła skompletować warunki do jego przyznania - brak możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Wymogiem ostatnim jest niedostatek, ustawa wymaga bowiem, aby wnioskujący nie posiadał niezbędnych środków utrzymania. Przesłanka niedostatku ma przy tym charakter następczy, jej weryfikacji należy dokonać dopiero po ustaleniu istnienia przesłanki wyjściowej, jaką jest brak prawa do świadczenia w trybie zwykłym oraz brak perspektyw do jego otrzymania w przyszłości. Należy również podkreślić, że przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej świadczenie nie ma charakteru socjalnego. Jego celem nie jest zapewnienie pomocy osobom, których dochód nie przekracza ustawowego progu interwencji socjalnej. Taki cel realizują świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i dedykowane jest wyłącznie osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do emerytury lub renty i pozostają w niedostatku. Sam niedostatek nie jest przesłanką umożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Renta rodzinna, o którą ubiega się skarżąca K. M., jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności podlegało badaniu spełnienie przez osobę zmarłą przesłanek do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Dopiero po przesądzeniu tej kwestii zasadne byłoby badanie spełnienia przesłanek nabycia uprawnienia do świadczenia przez członka rodziny, którego uprawnienie jest pochodne w odniesieniu do świadczenia w drodze wyjątku. Raz jeszcze podkreślić należy, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej formułuje trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: 1) brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2) niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika przysługuje osobie zainteresowanej prawo wniesienia sprzeciwu, które rozpatruje komisja lekarska ZUS,4 dokonując oceny niezdolności do pracy oraz jej stopnia (ust. 2a-2f). Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (ust. 3). Jak podkreśla się w orzecznictwie, nie wywołuje skutków prawnych na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stwierdzenie niezdolności do pracy przez innego lekarza, jak też twierdzenie samej strony, że jest niezdolna do pracy, wynikające z jej subiektywnego przekonania (por. wyrok NSA z 14 listopada 2002 r. II SA 2243/02, LEX nr 14231). Prezes ZUS rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i oceniając, czy wnioskodawca spełnia przesłankę braku możliwości podjęcia pracy z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy, zobowiązany jest oprzeć się na ostatecznym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS lub orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2015 r. I OSK 1397/14). Należy podnieść, że okolicznością bezsporną jest, że w stosunku do ojca skarżącej T.L. wydano orzeczenie, z którego wynika, że częściowa niezdolność do pracy istniała na 30 kwietnia 2023 r. do 10 sierpnia 2019 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy istniała 11 sierpnia 2019 r. Oznacza to, że wcześniej nie istniały przeszkody o charakterze zdrowotnym uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia i objęcie ubezpieczeniem społecznym, bowiem jak wyżej wykazano Prezes ZUS mógł wydać określoną decyzję dopiero po otrzymaniu stosownego zaświadczenia lekarskiego, którym wcześniej T. L. się nie legitymował. Skoro zatem ojciec skarżącej nie posiadał wcześniej stosownego orzeczenia, a "szczególną okoliczność" strona skarżąca wiąże z jego stanem zdrowia w okresie, kiedy nie orzeczono jeszcze wobec niego całkowitej niezdolności do pracy, to należy przyjąć, że nie została spełniona jedna z trzech przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Zarzut skargi kasacyjnej jest zatem bezzasadny, Podkreślić należy, że ani ciężki stan zdrowia, ani trudna sytuacja życiowa nie stanowią przesłanek do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Wskazywane zaś przez skarżącą problemy zdrowotne jej ojca mogły jedynie ograniczać, ale nie wyłączać możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co wynika z orzeczeń Lekarzy orzeczników ZUS wystawianych przed uznaniem ojca skarżącej za całkowicie niezdolnego do pracy. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.