II FZ 93/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. (G.) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 września 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 865/24 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. G. (G.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o wyborze formy opodatkowania działalności gospodarczej na 2022 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 2 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o wyborze formy opodatkowania działalności gospodarczej na 2022 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pismem z 15 maja 2024 r.: skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. Wraz ze skargą, w piśmie z 14 czerwca 2024 r. skarżący przedstawił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4 kwietnia 2024 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 17 kwietnia 2024 r. Na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach za pośrednictwem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Omyłkowo przesyłka zawierająca skargę została wysłana na adres: ul. [...], podczas gdy prawidłowy adres to: [...]. Przesyłka nie została doręczona. Powróciła jako niepodjęta. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że dotrzymał ustawowego 30 dniowego terminu do wniesienia skargi, albowiem przesyłka została wysłana w dniu 16 maja 2024 r., co wynika z adnotacji na kopercie. Skierowanie przesyłki na błędny adres nastąpiło w wyniku oczywistej omyłki pisarskiej. Niemniej jednak adresat został jednoznacznie i precyzyjnie wskazany, tak iż nie było wątpliwości co do jego tożsamości. Ponadto przesyłka nie została zwrócona jako mylnie zaadresowana, czy też z adnotacją "adresat nieznany", lecz z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie", a więc spełnione zostały wszelkie przesłanki prawidłowego doręczenia przesyłki. Podkreślił również, że błąd polegający na mylnym zaadresowaniu przesyłki pocztowej został popełniony przez pracownika sekretariatu kancelarii. Pełnomocnik dochował zatem należytej staranności w zakresie przygotowania i wniesienia skargi w terminie. W związku z powyższym Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi, określonemu w art. 53 § 1 p.p.s.a. Istota sporu sprowadza się zatem do tego, czy w okolicznościach sprawy skarżący uchybił terminowi do złożenia skargi bez swojej winy. Jak wskazano we wniosku o przywrócenie terminu przyczyną uniemożliwiającą zachowanie terminu do wniesienia skargi było zaadresowanie przez jego profesjonalnego pełnomocnika skarżącego skargi pod zły adres. Zdaniem Sądu powyższa okoliczność skutkująca opóźnieniem w nadesłaniu skargi nie stanowi usprawiedliwienia dla przekroczenia ustawowego trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. Pełnomocnik w żaden sposób nie jest zwolniony z odpowiedzialności za czuwanie nad prawidłowym przebiegiem podejmowanych czynności procesowych. Obiektywny miernik staranności, której należy oczekiwać od każdego pełnomocnika należycie dbającego o interesy swojego mandanta, w tym od profesjonalisty – radcy prawnego będącego pełnomocnikiem skarżącego, obejmuje wymóg właściwego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy skarżącego w toku postępowania sądowego. 2. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego domagając się jego uchylenia w całości i orzeczenie o przywróceniu terminu do złożenia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, jak i poprzedzającego go postanowienia wydanego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Bielsku- Białej i wszczęcie postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o wyborze formy opodatkowania działalności gospodarczej na 2022 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż strona składając wniosek o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniła braku winy, podczas gdy z okoliczności sprawy, jak i treści wniosku wprost wynika, że skarżący wniósł skargę do Dyrektora Administracji Skarbowej w Katowicach prawidłowo określając adresata, lecz skarga ta nie została przez niego podjęta, tylko z tego powodu, iż wskazano jako adres ul. [...], zamiast ul. [...]. 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.) Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Z akt sprawy wynika, że doręczone skarżącemu postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4 kwietnia 2024 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 17 kwietnia 2024 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał z 17 maja 2024 r. Z analizy akt sprawy bez żadnych wątpliwości wynika, że pełnomocnik skarżącego błędnie zaadresował przesyłkę zawierającą skargę. Podany na kopercie nadania adres nie był adresem siedziby Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Pomyłka nastąpiła w zakresie numeru ulicy (zamiast nr [...] podano nr [...]). Na skutek tego przesyłka została zwrócona na adres kancelarii pełnomocnika w dniu 10 czerwca 2024 r. Jak wskazano we wniosku o przywrócenie terminu przyczyną uniemożliwiającą zachowanie terminu do wniesienia skargi było zaadresowanie przez jego profesjonalnego pełnomocnika skarżącego skargi pod zły adres. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że powyższa okoliczność skutkująca opóźnieniem w nadesłaniu skargi nie stanowi usprawiedliwienia dla przekroczenia ustawowego trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. Pełnomocnik w żaden sposób nie jest zwolniony z odpowiedzialności za czuwanie nad prawidłowym przebiegiem podejmowanych czynności procesowych. Obiektywny miernik staranności, której należy oczekiwać od każdego pełnomocnika należycie dbającego o interesy swojego mandanta, w tym od profesjonalisty – radcy prawnego będącego pełnomocnikiem skarżącego, obejmuje wymóg właściwego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy skarżącego w toku postępowania sądowego. Podkreślić w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już podnosił pogląd, zgodnie z którym strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne i staranne dbanie o interesy mocodawcy, tak aby zapewnić stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który godzi się reprezentować stronę ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz strony z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a strona ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika wskutek niedbalstwa, lekkomyślności, nieudolności czy niekompetencji (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2019 r., I OZ 691/19). Za działania i zaniechania pełnomocnika w zakresie powierzonych mu czynności procesowych odpowiedzialność ponosi więc strona. Odnosząc się z kolei do argumentacji przedstawionej we wniosku o przywrócenie terminu, po myśli której winę za nieprawidłowe zaadresowanie ponosi pracownik kancelarii pełnomocnika, a nie sam pełnomocnik Sąd wyjaśnia, że w sprawach, w których strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to na nim spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadne jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony jej interesów i ochrony jej praw (por. postanowienia NSA: z 14 grudnia 2011 r., II GZ 527/11 oraz z 6 grudnia 2011 r., II FZ 768/11). Wobec powyższego przyjmuje się, że ustanowiony pełnomocnik odpowiada z kolei za błędy i zaniechania upoważnionej przez niego osoby. Jeżeli zaś ona dopuści się zaniedbania, to jest ono traktowane jako wina pełnomocnika profesjonalnego, który jako jej przełożony zlecił jej wykonanie takiego zadania. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy kancelarii, w ramach której pełnomocnik świadczy pomoc prawną jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu. Za taką też uznać należy proces nadawania korespondencji, z uwzględnieniem podwyższonego kryterium oceny braku winy w uchybieniu terminu z uwagi na zawodową działalność pełnomocnika i jego profesjonalne przygotowanie. Winę za błąd personelu podlegającego bezpośrednio pełnomocnikowi niewątpliwie ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.