III FSK 954/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant asystent sędziego Karolina Niemiec, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. sp.k. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1885/22 w sprawie ze skargi T. sp.k. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r., nr 1401-IEE1.711.1.133.2022.5.MK w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. sp.k. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 26 stycznia 2023 r., III SA/Wa 1885/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. [...] sp.k. z siedzibą w W. (dalej: "skarżąca", "spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji. 2. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była zasadność odmowy przez organ zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego prowadzonego przez M. w L. W ocenie sądu pierwszej instancji, zasadnie organ uznał, że spółka nie wykazała przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, która upoważniałaby organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji (pełny tekst zaskarżonego orzeczenia oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 3. Od powyższego orzeczenia skarżący złożył skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zaskarżonych postanowień, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a.") przez niezasadne oddalenie skargi z uwagi na bezzasadne uznanie, że sytuacja majątkowa spółki (przedstawiona w przedłożonych w toku postępowania dokumentacji źródłowej) nie wypełnia zaistnienia względem niej przesłanki ważnego interesu zobowiązanego w postaci możliwości udrożnienia płynności finansowej spółki, aby móc uregulować zaległe zobowiązania publicznoprawne; 2) art. 1 § 1 i § 2, art. 3 § 1 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające wymogom tego przepisu polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącą zarzutu, iż względem spółki wypełniona została przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" celem zwolnienia z egzekucji składnika majątku; 3) art. 1 § 1 i § 2, art. 3 § 1 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające wymogom tego przepisu polegające na wadliwym przyjęciu, że w sprawie przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" nie została przez skarżącą wykazana, podczas gdy wraz z zaoferowanym materiałem dowodowym dotyczącym sytuacji finansowej spółki uprawnia do tezy przeciwnej; 4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mające istotny wpływ na treść skarżonego wyroku, poprzez nie odniesienie się przez sąd I instancji do wszystkich zarzutów podniesionych na łamach skargi, podczas gdy obowiązkiem sądu jest konieczność odniesienia się do wszystkich kwestii prawnych wynikających z zarzutów podniesionych (zgłoszonych) przez skarżącego względem kwestionowanego aktu administracyjnego, czego sąd I instancji nie dokonał, a co uzasadnia eliminację zaskarżonego wyroku z obrotu prawnego; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji mimo nienaruszenia przez organ art. 13 § 1 u.p.e.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby WSA dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami musiałby skargę uwzględnić; 6) art 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji mimo nienaruszenia przez organ art. 7 oraz art 8 k.p.a. w zw. za art. 13 § 1 oraz art. 18 u.p.e.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby WSA dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami musiałby uwzględnić skargę. 4. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie 21 stycznia 2025 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. 5.1. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Nie ujawniono także podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). 5.2. W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. Stosownie do treści art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że celem instytucji zwolnienia z egzekucji jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Pozwala ona na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. W tym zakresie należy mieć jednak na uwadze, że uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, ponieważ sensem postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, powinien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika (tak m.in. w wyroku NSA z 11 października 2024 r., III FSK 1422/22). Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego spod egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu" zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Prawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, ponieważ pozytywne rozpoznanie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie jest uzależnione od jego zgody. Jednakże uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Należy przyjąć, że skoro tak jest, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć bowiem na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji (tak np. w wyroku NSA z 11 września 2024 r. III FSK 1422/22, z 11 września 2024 r. III FSK 1248/22, z 11 stycznia 2024 r. I GSK 1104/23, 23 czerwca 2022 r. III FSK 9/22, z 16 października 2009 r., II FSK 789/08). W tym miejscy należy również wskazać, że istotną cechą instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a. jest to, że działa ona na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Z treści skargi kasacyjnej wynika, że strona nie zgadza się z oceną, jakiej sąd pierwszej instancji dokonał w zaskarżonym wyroku co do istnienia jej ważnego interesu w zwolnieniu z zajęcia rachunku bankowego. Zdaniem strony sytuacja majątkowa spółki, w szczególności prowadzone równolegle postępowanie administracyjne w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości, uzasadnia dokonanie zwolnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić należy się jednak ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji oraz organów, że okoliczności te nie wystarczą by przyjąć, że wystąpił ważny interes zobowiązanego. Fakt, że strona wniosła o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego celem dalszego rozliczenia w nim przyszłych umów developerskich po zakończeniu postępowania administracyjnego prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, nie stanowi przesłanki do zwolnienia jedynego składnika majątkowego zajętego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Należy podkreślić, że spółka nie jest w stanie wskazać kiedy wskazane wcześniej postępowanie administracyjne się zakończy a przywoływane przez stronę rozliczenie umów deweloperskich dotyczy ewentualnych przyszłych zobowiązań a nie bieżących. Jak słusznie zresztą zauważył sąd pierwszej instancji, strona może dysponować środkami przewyższającymi kwotę zajęcia. Konieczność swobodnego dysponowania majątkiem prowadzonego przedsiębiorstwa w celu regulowania bieżących wydatków, jest w sposób oczywisty zrozumiała, należy jednak mieć na uwadze, że postępowanie egzekucyjne z istoty swej wiąże się z pojawieniem pewnych dolegliwości dla zobowiązanego. W postępowaniu tym ingerencja w swobodę działalności gospodarczej i w prawo do swobodnego dysponowania pieniędzmi, w tym środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym, jest dopuszczalna i znajduje oparcie w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodatkowo, jak wskazano wcześniej, podejmując decyzję uznaniową w sprawie udzielenia zobowiązanemu preferencji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., organ, oceniając interes zobowiązanego, dla zachowania równowagi pomiędzy celami postępowania egzekucyjnego a dążeniem zobowiązanego do poszanowania jego uzasadnionej sytuacji (ważnego interesu), powinien zestawić interes zobowiązanego z interesem wierzycieli, aby poprzez wsparcie zobowiązanego nie działać na szkodę wierzycieli. Z akt sprawy wynika natomiast, że na żadnym etapie postępowania, nie zostały wskazane składniki majątku, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, za wykazanie takich składników nie mogą być uznane twierdzenia strony sprowadzające się do tego, że zwolnienie rachunku bankowego pozwoli na nieskrępowane prowadzenie działalności gospodarczej, w tym zbycia lokali na zasadzie umów deweloperskich. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie uznano, że spółka nie wykazała przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, która upoważniałaby organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji. 5.3. W odniesieniu do zarzutów z punktów od 2) do 4) petitum skargi kasacyjnej wymaga w pierwszej kolejności podkreślenia, że fakt, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy stanowisko to zostało umotywowane w stopniu wystarczającym, aby poddać je merytorycznej kontroli w postępowaniu wywołanym wniesioną skargą kasacyjną. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. Należy zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za pomocą tego zarzutu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. W niniejszej sprawie, sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie akt sprawy, a uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w ww. przepisie, umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera ono zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. Wbrew stanowisku skarżącej, sąd odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do podnoszonego przez nią zarzutu dotyczącego przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Ponownie należy podkreślić, że to, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z dokonaną przez sąd pierwszej instancji oceną, nie stanowi podstawy zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. 5.4. W tym miejscu należy również przypomnieć, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Do zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy wymienienie podstaw skargi kasacyjnej, ale konieczne jest także uzasadnienie podniesionej podstawy skargi przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone i na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Zatem to sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku, ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym nie może wyjść poza granicę skargi kasacyjnej. Ze względu na powyższe, stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut wskazany w punkcie 6) petitum skargi kasacyjnej dotyczący art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. powiązany z art. 7 i 8 k.p.a. Zarzut ten w żaden sposób nie został bowiem uzasadniony w treści skargi kasacyjnej, a jak zostało wskazane wcześniej, z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej nie ma on możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia. 5.5. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. a także § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Agnieszka Olesińska Jan Rudowski Paweł Borszowski