VIII SA/Wa 457/23

WyrokWSA w Warszawie2023-08-31

Skład orzekający: Renata Nawrot, Iwona Owsińska-Gwiazda, Leszek Kobylski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia może zostać przyznane osobie, której niepełnosprawny małżonek nadal figuruje w ewidencji producentów rolnych ARiMR i otrzymuje płatności, mimo że sama osoba ubiegająca się o świadczenie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że naruszono przepisy postępowania, w szczególności art. 79a k.p.a. Skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, ponieważ organ odwoławczy nie poinformował jej o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały spełnione, a które stanowiły podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (brak wyrejestrowania męża z ARiMR). Sąd podkreślił, że data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom dorosłym, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.
Stan faktyczny
Skarżąca E. N. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem P. N., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na datę powstania niepełnosprawności męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że choć data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia, to skarżąca nie spełniła przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż jej mąż nadal figuruje w rejestrach ARiMR i otrzymuje płatności. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 8 maja 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia 23 lutego 2023 r. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej E. N. kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 8 maja 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia 23 lutego 2023 r. znak: [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej E. N. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ( dalej jako: "SKO", " organ odwoławczy") z dn. 8 maja 2023 r. znak [...] na podstawie której ww. organ, po rozpoznaniu odwołania E. N. ( dalej jako: "skarżąca", "strona|") od decyzji z dnia 23.02.2023 r. nr [...]wydanej z upoważnienia Burmistrza [...]przez Dyrektora Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wnioskowanego na P.N. męża strony – orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Powyższą decyzję wydano w następującym stanie sprawy: W dniu 21.09.2022 r. do organu pierwszej instancji Burmistrza [...]wpłynął wniosek E. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem P. N. legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]z dnia 13.09.2021 r. nr [...] zaliczającym do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30.09.2023 r. W orzeczeniu tym podano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3.08.2021 r., nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 23.02.2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza [...]przez Dyrektora Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]odmówiono E. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wnioskowanego na męża P. N.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał tok postępowania oraz powołał przepisy prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. Podał, że w dniu 21.09.2022 r. wpłynął wniosek E. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem P. N., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ze względu na art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim świadczenie nie zostało przyznane. E. N. , działająca przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła w ustawowym terminie odwołanie od tej decyzji (pełnomocnictwo w aktach sprawy organu pierwszej instancji). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RR. We wnioskach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. SKO w [...]orzekając po rozpoznaniu odwołania o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, zaprezentowało w uzasadnieniu następująca argumentację: Przede wszystkim SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że uzasadniona jest odmowa przyznania świadczenia z uwagi na fakt (jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji), iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Trybunał Konstytucyjny w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art.32 ust.1 Konstytucji. Kolegium w pełni podziela powyższe stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych i uznaje, że nie ma znaczenia w jakim wieku powstała niepełnosprawność P. N.. Kolegium nie podziela również poglądu organu pierwszej instancji, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie podziela również poglądu organu pierwszej instancji, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest okoliczność braku rezygnacji z zatrudnienia ( prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez skarżącą. Z materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego w dniu 18.10.2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że E. N. mieszka z mężem i dwojgiem dzieci, prowadza wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się z renty męża i zasiłków na dzieci. Na okoliczność zakresu sprawowanej opieki nad matką Skarżąca złożyła stosowne oświadczenia w dniach 18.10.2022 r., 30.01.2023 r. oraz w tym dniu została przesłuchana jako strona. Podała, że ubiera męża, robi masaże, pomaga przy wstawaniu z łóżka, przygotowuje i podaje leki, mierzy ciśnienie, pomaga przy ćwiczeniach fizycznych w celu rozruszania stawów, opiekuje się przy wychodzeniu na spacery, czyta, oklepuje, w razie konieczności czuwa podczas snu, pomaga przy czynnościach higienicznych, codziennie przygotowuje ubrania, pięć razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, prasuje, organizuje wizyty lekarskie, opłaca rachunki, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje opał, pali w piecu, wykonuje czynności ogrodnicze. Nie budzi więc żadnych wątpliwości, że wnioskodawca, aby mógł skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, to musi zrezygnować z pracy zarobkowej, albo zrezygnować z potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia, celem pełnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za rezygnację z zatrudnienia, powodowaną koniecznością jej sprawowania. Zatem w rozpoznawanej sprawie, związek między sprawowaną opieką, a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie, związek taki nie występuje. Według art. 17b ustawy, w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie to przysługuje odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w dniu 19.09.2022 r. E.N., świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia podała, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem rolnika i nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy. Z decyzji Burmistrza [...] z dnia 24.01.2022 r. nr [...]ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 r. wynika, że P. N. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,7200 ha fizycznych, co stanowi 2,1935 ha przeliczeniowe. E. N. w dniu 18.10.2022 r., świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia podała, że posiadają z mężem gospodarstwo rolne, którego obecnie nie użytkują. Z kolei w dniu 30.01.2023 r., świadoma odpowiedzialności karnej podała, że zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 3.08.2021 r. Natomiast przesłuchana w dniu 30.01.2023 r. w charakterze strony podała, że gospodarstwo rolne nie zostało wydzierżawione, nikt w nim nie pracuje. Z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...]Oddziału Regionalnego w [...]z dnia 30.01.2023 r. nr [...]wynika, że P. N. ostatni wniosek o płatność złożył w 2022 r., na podstawie złożonego wniosku wypłacono przyznane płatności, ostatnio zrealizowano płatności na rzecz beneficjenta w dniu 23.01.2023 r. Zatem P. N. jest zarejestrowany w bazie danych ARiMR jako producent rolny, jest beneficjentem płatności, na rok 2022 złożył wniosek o przyznanie tych płatności. Z materiału dowodowego wynika więc, że mężowi Skarżącej został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, podjął się prowadzić działalność rolniczą i przyznawane są mu płatności. W rozpoznawanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, że mąż Skarżącej jest właścicielem gruntów rolnych i składa wnioski o dopłaty, a więc nie można uznać, aby gospodarstwo rolne nadal nie było prowadzone. Nie bez znaczenia pozostaje również, że E. N. w dniu 4.05.2023 r. podała, że nie posiadają z mężem rozdzielności majątkowej. Wskazać należy, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17bust. 2 ustawy stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zatem Kolegium stwierdza, że nie można uznać, aby E. N. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (wykonywania w nim pracy), bo jej mąż składa takie unijne wnioski i takie płatności otrzymuje, a więc nadal w rzeczywistości prowadzi gospodarstwo rolne, skoro składa wnioski o dopłaty, co zgodnie z przepisami oznacza, że jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą (art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - Dz. U. z 2022 r. poz. 203). Zaznaczyć należy, że ideą prześwięcającą ustawodawcy przy wprowadzeniu świadczenia pielęgnacyjnego było zrekompensowanie osobie uprawnionej do jego otrzymania utratę potencjalnych dochodów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia działań w celu zapewnienia sobie źródeł utrzymania. Fakt składania wniosków o dopłaty unijne poddaje w wątpliwość zaprzestanie jego prowadzenia i podważa tezę, że Skarżąca musiała zrezygnować z prowadzenia tego gospodarstwa, celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, nie spełniono przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Samo zaś świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium nie kwestionuje sprawowania przez Skarżącą opieki nad mężem, ale stwierdza, że z przyczyn podanych wyżej, wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. 6 czerwca 2023 r. złożyła E. N. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnosi o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję Burmistrza [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie E. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że trafnie organ odwoławczy przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Wyrażony wyżej pogląd Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela i przyjmuje jako własny. W ocenie Kolegium, skarżąca nie spełniła natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było bezpośrednią przyczyną utrzymania w mocy decyzji I instancji o odmowie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Rację ma SKO, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego (por. m.in. wyrok WSA w Kielcach z 30 maja 2023 r., sygn. II SA/Ke 260/23, dostępny jak wyżej). W zasadzie jedyną uzasadnioną prawnie podstawą przyjęcia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, było to, że w dacie orzekania przez organy mąż P. N. pozostawał zarejestrowany w systemie ewidencji producentów rolnych ARiMR i złożył wniosek o przyznanie płatności na 2022 r. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Stąd stanowisko organów, że nie można uznać aby gospodarstwo rolne nadal nie było prowadzone. Ponadto, w tym kontekście organy, podniosły, że małżonkowie nie posiadają rozdzielności majątkowej co daje podstawy do przyjęcia, że nie doszło przez nich do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie natomiast do treści art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uszczegółowieniem tej ostatniej zasady jest art. 79a § 1 k.p.a., który w zdaniu 1 stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przez SKO powyższych przepisów w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skoro bowiem jedyną istotną przeszkodą dla uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, był brak wyrejestrowania się przez męża P. N. z systemu ewidencji producentów rolnych ARiMR, organ powinien był pouczyć o tym skarżącą w trybie art. 79a k.p.a., zwłaszcza że organ I instancji nie uznawał tego faktu za przeszkodę w przyznaniu świadczenia, albowiem uzasadniał odmowę przyznania świadczenia jedynie faktem, że niepełnosprawność P. N. powstała po ukończeniu 18. roku życia. Niezastosowanie przez SKO art. 79a k.p.a. spowodowało, że skarżąca pozbawiona została możliwości obrony w postępowaniu odwoławczym, choćby poprzez przedstawienie dodatkowych dowodów mających wpływ na wynik sprawy. Gdyby organ odwoławczy dochował określonych wyżej zasad proceduralnych, skarżąca miałby możliwość wypełnienia wymogu wskazanego przez SKO jeszcze przed wydaniem decyzji. Tymczasem organ ten nie wystosował zawiadomienia w trybie art. 10 i 79a k.p.a., a tym bardziej nie poinformował skarżącej o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania powoduje konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawione wyżej uwagi i wyeliminują dotychczasowe naruszenia prawa biorąc pod uwagę zaistniałą zmianę stanu faktycznego, związaną z wykreśleniem męża skarżącej P. N. z ewidencji producentów rolnych.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło