I SA/Wa 1234/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, sędzia WSA Elżbieta Lenart, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na skutek wniosku [...] – dalej zwany "Fundusz" lub "skarżący" o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy ul. [...] w [...], stanowiącej działkę nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] jest nieuzasadniona, postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...] w [...], stanowiącej działkę nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] jest nieuzasadniona. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Pismem z [...] listopada 2018 r. Prezydent [...] wypowiedział [...] dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy ul. [...] w [...], stanowiącej działkę nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] i zaproponował od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedzenie zostało dokonane nową wysokość opłaty rocznej. Powyższe wypowiedzenie wysłane na adres: ul. [...] zostało doręczone 10 grudnia 2018 r. (kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru w aktach sprawy). [...] kwietnia 2019 r. [...] złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] za pośrednictwem Prezydenta [...] wniosek o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty rocznej ww. nieruchomości jest nieuzasadniona (pismo nadane na poczcie 8 kwietnia 2019 r.). Jednocześnie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ww. nieruchomości jest nieuzasadniona. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu [...] przyznał, że "decyzję" Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. istotnie odebrał 10 grudnia 2018 r. jednakże została ona potraktowana jako dokument rozliczeniowy, który następnie został przekazany bezpośrednio do podmiotu zewnętrznego prowadzącego księgi rachunkowe skarżącego w celu realizacji płatności, bez ujawniania treści pisma. W związku z tym departament prawny [...] odpowiedzialny merytorycznie za obsługę prawną skarżącego nie miał możliwości zapoznania się z treścią zaskarżonej "decyzji" pod kątem zasadności ustalenia opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r., działając ba podstawie art. 79 ust. 7 w zw. z art. 78 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65) – dalej zwanej "ugn" oraz na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 1 i 2 kpa, odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...] w [...], stanowiącej działkę nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] jest nieuzasadniona. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący w uzasadnieniu wniosku nie uprawdopodobnił braku własnej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości jest nieuzasadniona. Dalej organ wskazał, że przywrócenie terminu, o czym mowa w art. 58 § 1 kpa, może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku uprawdopodobnienia, iż jego uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku zawinienia można mówić wtedy, gdy osoba zainteresowana nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego - w danych okolicznościach - wysiłku i dodatkowo, przeszkoda ta istniała przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Kryterium winy, jako przesłanka przywrócenia uchybionego terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Na osobie zainteresowanej ciąży obowiązek wskazania obiektywnej przeszkody, nie zaś subiektywnych przyczyn uniemożliwiających zachowanie terminu. Przykładowymi okolicznościami, uzasadniającymi brak winy w uchybieniu terminu są przerwa w komunikacji, powódź, pożar, czy nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 1937/11). We wniosku o przywrócenie terminu skarżący w istocie wskazał, że bez poznania treści pisma Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., które stanowiło wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości przy [...] w [...], przekazał on je do podmiotu zewnętrznego prowadzącego księgi rachunkowe skarżącego w celu realizacji płatności wynikającej z tego pisma. Zdaniem Kolegium Odwoławczego w przedstawionych wyżej okolicznościach sprawy nie można mówić o zachowaniu nawet minimalnej staranności, jeśli chodzi o dbałość o własne sprawy. W orzecznictwie sądowym wyrażono zaś pogląd, że dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa stanowi przesłanką wyłączającą przywrócenie terminu. Nie ulega wątpliwości, że to na skarżącym jako Funduszu inwestycyjnym, a więc podmiocie profesjonalnym, z zapleczem organizacyjnym, ciąży obowiązek zorganizowania pracy w taki sposób, aby jego interesy nie zostały naruszone. Skarżący powinien w taki sposób zorganizować podział obowiązków wśród jego pracowników, aby nie doszło do zaniedbań. W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie skarżący poprzez własne niedbalstwo dopuścił do naruszenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 78 ust. 2 ugn. Za niedbalstwo należy rozumieć niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Z tych względów Kolegium Odwoławcze uznało, że podnoszona we wniosku o przywróceniu terminu argumentacja nie znajdowała oparcia w przepisach prawa. Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2020 r. [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu [...] zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 58 ust. 1 kpa poprzez jego bezzasadne niezastosowanie w przedmiotowym stanie faktycznym, wynikające z uznania, że przedstawione zdarzenia nie uzasadniają przywrócenia terminu oraz poprzez uznanie, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy skarżącego. Mając na względzie podniesione zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z [...] listopada 2018 r., doręczonym skarżącemu 10 grudnia 2018 r. Prezydent [...] w [...] ustalił od dnia 1 stycznia 2019 r. stawkę opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego w wysokości 3% wartości nieruchomości gruntowej, opisanej w księdze wieczystej [...], jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. [...], położonej w [...] przy ul. [...], tj. na kwotę [...], płatną w terminie do 31 marca każdego roku z góry za dany rok. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 10 grudnia 2018 r. Fundusz [...] kwietnia 2019 r. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] za pośrednictwem Prezydenta [...] odwołanie od decyzji z [...] grudnia 2018 r. Skarżący jednocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r. (otrzymane przez skarżącego 29 kwietnia 2020 r.) odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości jest nieuzasadniona. W ocenie skarżącego postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2020 r. zostało wydane z naruszeniem prawa i w związku z tym powinno zostać uchylone. Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest wykazanie, że uchybienie terminu do złożenia odwołania w przepisanym terminie nastąpiło bez winy skarżącego, co skarżący uprawdopodobnił we wniosku o przywrócenie terminu. Na mocy decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] w [...] z [...] kwietnia 1989 r. nr [...] w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie ustalono żadnej opłaty rocznej, co do której można byłoby ustalić w drodze decyzji administracyjnej roczną stawkę procentową. Na mocy decyzji z [...] kwietnia 1989 r. wskazano jedynie wysokość opłaty jednorazowej w kwocie 1.000 zł oraz fakt jej uiszczenia przez pierwszych użytkowników wieczystych nieruchomości. Zdaniem skarżącego fakt uiszczenia opłaty jednorazowej przed wielu laty spowodował przekonanie po stronie skarżącego, że wszelkie należności z tytułu użytkowania wieczystego dla przedmiotowej nieruchomości zostały uregulowane. Powyższe przekonanie potwierdza to, że pismo Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. zostało potraktowane jako jeden z dokumentów rozliczeniowych, co w konsekwencji doprowadziło do przekazania go bezpośrednio do podmiotu zewnętrznego prowadzącego księgi rachunkowe skarżącego w celu realizacji płatności bez ujawniania jego treści. Art. 58 § 1 kpa stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Ustawodawca przy konstrukcji ww. przepisu posłużył się pojęciem "uprawdopodobnienie", który jest środkiem zastępczym dowodu, a więc środkiem niedającym pewności, lecz tylko prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Skoro zatem ustawa dopuszcza uprawdopodobnienie braku winy, stanowiąc więc wyjątek od zasady udowadniania, działa tym samym na korzyść strony, pozwalając w określonym wypadku (art. 58 § 1 kpa) na uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, zamiast jego udowodnienia (wyrok NSA z 5 maja 1995 r. sygn. akt SA/Wr 2223/94). Takie zliberalizowane podejście do zasad dowodzenia na gruncie art. 58 § 1 przyjął także Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 10 stycznia 2018 r. sygn. akt. I OSK 444/16 stwierdził, że wymaganie uprawdopodobnienia zamiast udowodnienia braku winy w uchybienia terminu świadczy o intencji ustawodawcy odformalizowania i uproszczenia postępowania w tym przedmiocie, tak aby ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji i na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie zbyt pochopnie drogi do obrony jej praw. Przywołane powyżej orzecznictwo sądów administracyjnych akcentuje rangę wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej oraz wyrażonej w art. 10 kpa zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, które to zasady mają zapewnić stronie postępowania administracyjnego gwarancję obrony jej praw. Ponadto nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż przeszkoda uniemożliwiająca skuteczne złożenie środka odwoławczego od decyzji Prezydenta [...] miała trwały charakter i ustała dopiero w momencie, gdy podmiot prowadzący księgi rachunkowe przedstawił decyzję Prezydenta [...] skarżącemu przy okazji prowadzanej wyceny kwartalnej aktywów Funduszu, prowadzonej zgodnie z art. 28 ust. 2 pkt 2 statutu skarżącego. Dopiero 1 kwietnia 2019 r. skarżący otrzymał informację o założonej rezerwie na pokrycie opłaty z tytułu przekształcenia użytkowania wieczystego we własność i tym samym zapoznał się z treścią decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. Zatem w przedstawionych okolicznościach nie można było oczekiwać od pomiotu uprawnionego złożenia odwołania w ustawowo przewidzianym terminie. Zdaniem skarżącego uchybienie to miało charakter niezawiniony. Skarżący dopiero 1 kwietnia 2019 r. powziął wiadomość o nałożeniu na skarżącego opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. Niezwłocznie po otrzymaniu tej informacji Fundusz podjął wszelkie działania wymagane przez art. 58 § 2 kpa i 8 kwietnia 2019 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] oraz złożył odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. W tym stanie rzeczy uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2020 r. i rozpatrzenie odwołania skarżącego z [...] kwietnia 2019 r. przez organ ll instancji czyniłoby zadość zasadzie prawdy obiektywnej oraz zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej unormowanych w przepisach kpa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Poza sporem w niniejszej sprawie jest to, że Fundusz uchybił terminowi do wniesienia wniosku o uznanie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości jest nieuzasadniona. Wypowiedzenie opłaty rocznej z [...] listopada 2018 r. doręczono skarżącemu za pośrednictwem poczty 10 grudnia 2018 r., co potwierdza dowód doręczenia znajdujący się w aktach sprawy. W pkt 6 wypowiedzenia było zawarte wyraźne pouczenie o przysługującym Funduszowi środku prawnym z art. 78 ust. 2 ugn. Z pouczenia tego wynika, że użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do SKO w [...] wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Prezydent [...] wskazał, że wniosek składa się za pośrednictwem organu w formie pisemnej w dwóch egzemplarzach w Urzędzie Dzielnicy [...]. Termin 30-dniowy na złożenie wniosku upływał 9 stycznia 2019 r. Wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty była nieuzasadniona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu Fundusz złożył Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] prawie 3 miesiące po terminie, tj. 8 kwietnia 2019 r., co potwierdza stempel placówki pocztowej znajdujący się na kopercie zawierającej korespondencję. Sąd podziela stanowisko SKO w [...], że w niniejszej sprawie nie został uprawdopodobniony przez Fundusz brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o uznanie, że aktualizacja opłaty była nieuzasadniona. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 58 § 1 kpa, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu wynika, że w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie uprawdopodabniające okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak trafnie zauważyło SKO w [...] o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2000 r. sygn. akt SA/Sz 2125/98). Dopuszczenie się przez stronę nawet najmniejszego niedbalstwa wyklucza zatem możliwość przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z 13 października 1999 r. sygn. akt III SA 1436/99). Przy czym w orzecznictwie sądowym za okoliczności wskazujące na brak winy osoby zainteresowanej w dochowaniu terminu uznaje się takie zdarzenia niezależne od strony jak np.: przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie stronie pisma. Jeżeli chodzi o podmioty instytucjonalne w orzecznictwie sądowym wskazano, że o braku winy w uchybieniu terminu nie mogą stanowić niewłaściwy sposób organizacji pracy jednostki, panujące wewnątrz zasady obsługi danej jednostki oraz zaniedbania jej pracowników (por. wyrok NSA z 20 września 2001 r. sygn. akt IV SA 1340/99; wyrok NSA z 17 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1464/09). Zdaniem Sądu, to, że pracownicy Funduszu potraktowali pismo Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. jako dokument rozliczeniowy, co doprowadziło do przekazania go do podmiotu zewnętrznego prowadzącego księgi rachunkowe skarżącego w celu realizacji płatności bez ujawniania jego treści świadczy o niewłaściwym dbaniu przez skarżącego o swoje interesu (niedbalstwie). Pismo Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. jest jasne w swej treści, wynika z niego od kiedy ustalono opłatę roczną za użytkowanie wieczyste, jakiej dotyczy to działki, wskazano stawkę procentową opłaty i jej nową wysokość, sposób i termin płatności. Jak wyżej wskazano w pkt 6 tego pisma było wyraźne pouczenie o sposobie i trybie wniesienia środka prawnego przez Fundusz w przypadku kwestionowania wypowiedzenia opłaty rocznej. Sąd zwraca uwagę, że każdy właściwie funkcjonujący w obrocie gospodarczym podmiot instytucjonalny tak organizuje obsadę kadrową, organizację pracy, układ kompetencji i obieg korespondencji, aby działalność ta miała charakter profesjonalny. W innym przypadku podmiot taki musi liczyć się z tym, że kierowanym do niego pismom organów samorządowych osób prawnych nie będzie nadawany właściwy bieg. W takiej sytuacji podmiot instytucjonalny bierze na siebie ryzyko niewłaściwie wykonanych obowiązków przez osoby obsługujące ten podmiot, co obciąża bezpośrednio sam podmiot instytucjonalny. Zdaniem Sądu tego rodzaju niedociągnięć występujących wewnątrz Funduszu można było uniknąć przy dołożeniu należytej staranności. Wobec tego wskazane w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu i uzasadnieniu skargi okoliczności nie uprawdapadabniały w sposób dostateczny braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uznanie, że aktualizacja opłaty była nieuzasadniona. Odnosząc się do argumentów skargi Funduszu trzeba wskazać, że w niniejszej sprawie pismo Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. nie ma charakteru decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 i art. 104 § 1 kpa. Jest to oświadczenie woli złożone przez Prezydenta [...] działającego jako organ osoby prawnej Miasta [...] (właściciela nieruchomości), tj. organ właściwy w rozumieniu art. 4 pkt 9 ugn. Wobec tego od tego pisma nie przysługiwało odwołanie. Jeżeli chodzi o podniesioną w skardze kwestię ustalenia w decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] kwietnia 1989 r. nr [...] opłaty jednorazowej, a nie opłaty rocznej, co do której można by ustalić stawkę procentową Sąd zwraca uwagę, że jeżeli Fundusz uważał, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona z tego powodu winien bronić swego stanowiska poprzez wniesienie wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona w trybie i terminie przewidzianym w art. 78 ust. 2 ugn. W sprawie dotyczącej przywrócenia terminu do złożenia tego wniosku to zagadnienie nie mogło być rozpatrywane i oceniane, ponieważ wykracza poza przedmiot tej sprawy. Przywrócenie terminu dotyczy bowiem wyłącznie kwestii procesowej, o której mowa w art. 58 kpa w zw. z art. 79 ust. 7 ugn. Sąd nie podzielił zatem stanowiska Funduszu, że w niniejszej sprawie SKO w [...] naruszyło w istotny sposób art. 58 § 1 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wyjaśniło stronie przesłanki zastosowania art. 58 kpa, przytoczyło podawane przez skarżącego okoliczności braku winy w uchybieniu terminu i właściwie oceniło, że wskazywane przez Fundusz okoliczności nie uprawdapadabniają braku winy wnioskodawcy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uznanie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona. Stanowisko organu ma oparcie w materiale dowodowym sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.