III SA/Po 513/24

Dnia 16 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marek Sachajko WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 sierpnia 2024 roku nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 19 czerwca 2024 r. (znak: [...]) w przedmiocie skierowania D. R. (dalej: skarżący) na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Ze zgodnych ustaleń organów obu instancji wynikał następujący stan faktyczny: W dniu 2 stycznia 2024 r. do Prezydenta Miasta [...] wpłynął wniosek Prokuratury Rejonowej w [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego i skierowanie skarżącego na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że materiał dowodowy zebrany przez Prokuraturę wskazuje na zaburzenia psychiczne u kierowcy (skarżącego), które ponadto spowodowane mogą być uzależnieniem od alkoholu. Jak wynika z protokołu zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej z dnia 12 lipca 2023 r. (k. 14-16 akt administracyjnych organu I instancji) skarżący w nocy z dnia 12 lipca na 13 lipca 2023 r. w miejscu swojego zamieszkania miał wszczynać awanturę, będąc przy tym pod wpływem alkoholu i środków psychoaktywnych. Na miejsce zdarzenia przyjechała policja oraz ratownicy medyczni. Zdecydowano się przewieźć skarżącego do szpitala psychiatrycznego w [...] na konsultację psychiatryczną. W szpitalu skarżący miał grozić P. C., M. C. oraz A. K. (osobie zawiadamiającej przesłuchanej w charakterze świadka), używając wulgarnego słownictwa i pokazując gest przeciągania palcem po szyi. Skarżący ma mieć także pozwolenie na broń i jest właścicielem kilku jednostek broni. Postanowieniem z dnia 20 października 2023 r. wszczęto dochodzenie w sprawie gróźb karalnych kierowanych przez skarżącego, przy czym wypowiadane groźby wzbudziły w zagrożonych uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione (art. 190 § 1 kodeksu karnego). Następnie jednak postanowieniem z dnia 31 października 2023 umorzono dochodzenie z uwagi na cofnięcie przez A. K. wniosku o ściganie karne sprawcy. Cofając wniosek, A. K. wskazała, że opisane wyżej zdarzenie było incydentem związanym ze stanem psychicznym skarżącego i jego uzależnieniem od alkoholu. Nie obawia się już jednak o swoje bezpieczeństwo z uwagi na to, że po wyjściu ze stanu psychotycznego skarżący podjął terapię leczenia uzależnień i pełni poprzednie role życiowe zgodnie z prawem i zasadami życia społecznego. Decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r. Prezydent Miasta [...] (znak: [...]) skierował skarżącego na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W ocenie organu I instancji przedstawione przez Prokuratury materiały świadczą o tym, że skarżący leczy się w związku z uzależnieniem od alkoholu. Stanowi to wiarygodną informację o poważnych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia, a w konsekwencji uzasadnia wydanie decyzji o skierowaniu na przedmiotowe badania. Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, który podnosił, że jego zdaniem w sprawie nie zachodzą przesłanki do skierowania go na przedmiotowe badania. Wymienioną we wstępie zaskarżoną decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r. (znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO przywołało brzmienie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1210, dalej: u.k.p.), zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Natomiast w świetle art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Zdaniem Kolegium przepisy nie wskazują w sposób precyzyjny jakie zastrzeżenia są wystarczające do skierowania kierowcy na przedmiotowe badania. Wskazane zostało jedynie, że zastrzeżenia te muszą być "uzasadnione" i "poważne" oraz, że informacja o nich musi być wiarygodna. Są to zatem pojęcia nieostre, pozostawiające właściwemu organowi orzekającemu możliwość dokonania oceny, czy w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia właśnie z tego rodzaju zastrzeżeniami. Skierowanie na badania może nastąpić, gdy prawdopodobnym jest, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami – ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii należy bowiem do uprawnionego w tym zakresie lekarza. SKO podkreśliło, że organy administracji publicznej nie mają kompetencji do oceny stanu zdrowia kierowcy i jego wpływu na bezpieczeństwo ruchu drogowego, jednakże powzięcie informacji, że u danego kierowcy stwierdzono udokumentowane uzależnienie od alkoholu stanowi bezspornie przesłankę do skierowania takiego kierowcy na przedmiotowe badania. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem SKO, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organowi bezpodstawne przyjęcie, że istnieją przesłanki do weryfikacji jego stanu zdrowia w związku z zagrożeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Skarżący wniósł przy tym o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący pozostaje w terapii od kilkunastu lat, utrzymując wymaganą abstynencję. Cały czas korzysta z terapii indywidualnej i grupowej w ramach NZOZ Poradnia Leczenia Uzależnień (ul. [...] w [...]). Do czerwca ubiegłego roku współpracował ze specjalistą psychoterapii uzależnień mgr A. N.. Wcześniej, w 2020 roku, odbył Oddziale Leczenia Uzależnień w [...]. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił stosowne dokumenty (k. 39-43 akt administracyjnych organu I instancji – zaświadczenia lekarskie, kontrakt terapeutyczny, itp.). Skarżący podkreślił, że nigdy nie spowodował żadnego zagrożenia w ruchu drogowym. Od wielu lat wykonuje pracę w charakterze przedstawiciela handlowego, co łączy się z koniecznością posiadania uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Wszczęcie i kontynuowanie przedmiotowego postępowania – w ocenie skarżącego – sprzeczne jest z jego interesem, bowiem pozbawienie go prawa do zarobkowania i tym samym godnego życia godzi w podstawowe prawa człowieka gwarantowane zarówno Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej jak i Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Skarżący wskazał także, że od lat boryka się problemem uzależnienia, jednak robi wszystko, by żyć zdrowo i zgodnie z normami społecznymi. Jest wiele osób, które nie przyznają się do problemu z uwagi na czekające ich szykany. Zdaniem skarżącego przedmiotowe postępowanie jest właśnie formą takiej kary dla osoby świadomej swoich ograniczeń, starającej się je pokonywać i dbać o swoją godność. Osoba uzależniona – "alkoholik" – będąca nawet wieloletnim abstynentem nie ma prawa do zapomnienia, jest poddawana ciągłym karom, ocenom, presji czy tak jak w przypadku skarżącego, zwykłym szykanom. Podkreślono również, że zdarzenie, na które wskazuje zawiadamiająca Prokuratura Rejonowa w [...], z lipca ubiegłego roku stanowiło incydent, który nie powinien mieć miejsca. Skarżący twierdzi jednak, że nie jest to jednak wystarczający powód do stwierdzenia, że może stanowić zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym i należy pozbawić go uprawnień. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy nie naruszyły przepisów prawa. W przypadku uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia starosta wydaje decyzję o skierowaniu na badanie lekarskie (art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p.). W myśl art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a) u.k.p. starosta wydaje decyzję, o której mowa w ust. 1 z urzędu, na podstawie informacji i ustaleń stanu faktycznego uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych. Stosownie zaś do art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Jak trafnie zauważyło SKO, z powołanych przepisów nie wynika wprost, jakie zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy są wystarczające, aby skierować go na badanie lekarskie. Mowa jest w nich bowiem tylko o tym, aby były to zastrzeżenia "uzasadnione i poważne", co oznacza, że właściwy organ administracji, po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość stan zdrowia kierowcy, zobowiązany jest dokonać oceny, czy w tym konkretnym przypadku zgłoszone zastrzeżenia posiadają wyżej wskazane cechy i uzasadniają wydanie decyzji na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Przy czym podkreślenia wymaga, że skierowanie na badanie lekarskie nie jest równoznaczne z pozbawieniem kierowcy uprawnienia do kierowania pojazdami, gdyż celem badania jest wyjaśnienie wątpliwości dotyczących wpływu ujawnionych okoliczności dotyczących stanu zdrowia kierowcy na zdolność do bezpiecznego kierowania pojazdami. Badania mają potwierdzić albo wykluczyć istnienie przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Wykładnia przywołanych wcześniej przepisów u.k.p. musi w szczególności uwzględniać ich cel, czyli zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym. Dlatego zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy winny dotyczyć aspektów zdrowia mogących mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów, a sformułowanie, że mają być one uzasadnione oznacza, że winny opierać się na wiarygodnych podstawach. Psychofizyczna kondycja kierowcy jest natomiast bez wątpienia ważnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo w ruchu drogowym. Chodzi więc o sytuacje, gdy wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy wynikają z ujawnienia się jakichś okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdu, których to weryfikacja wymaga wiedzy specjalistycznej. Stąd też – pomimo tego, że prawo do prowadzenia pojazdów ma charakter podmiotowy – dopuszczalna jest w tym zakresie ingerencja prawna organów polegająca na doprowadzeniu do sprawdzenia stanu zdrowia kierowcy (zob. wyroki WSA: w Olsztynie z 16 lutego 2023 r., sygn. II SA/Ol 397/22; w Gliwicach z 22 grudnia 2022 r., sygn. II SA/Gl 1693/22; oraz wyrok NSA z 7 września 2016 r., sygn. I OSK 1051/16; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały przywołane powyżej przepisy. Przyjętą przez organy podstawą faktyczną decyzji o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie w związku z istnieniem zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia była dokumentacja przedłożona przez Prokuraturę Rejonową w [...], m.in. protokół zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej z dnia 12 lipca 2023 r. oraz notatka urzędowa z 12 lipca 2023 r., a także zaświadczenia lekarskie przedłożone przez skarżącego. Z treści powyższych dokumentów wynikało, że u skarżącego w przeszłości stwierdzono uzależnienie od alkoholu. Aktualnie – zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi przedłożonymi przez skarżącego – utrzymuje abstynencję. Niemniej, w lipcu 2023 r. skarżący groził i awanturował się, będąc pod wpływem alkoholu i środków psychoaktywnych, w efekcie czego został przewieziony do szpitala psychiatrycznego. Uznać więc należało, że stwierdzone uzależnienie od alkoholu stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami przy ubieganiu się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest bowiem m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a u.k.p.). Orzeczenie takie wydawane jest przez uprawnionego lekarza po przeprowadzeniu badań, których zasady i zakres określają przepisu rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2503). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia z 5 grudnia 2022 r., w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie. Jak wynika z załącznika Nr 4 pkt 5 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie zaś z pkt 6 załącznika Nr 4 w przypadku stwierdzenia u osoby badanej w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba ta: (1) udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji; (2) przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz poddaje się regularnym kontrolnym badaniom lekarskim. Wynika z tego, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej. Skoro warunkiem uzyskania prawa jazdy jest badanie lekarskie, w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, więc oczywiste jest, że również w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2015 r., sygn. I OSK 605/14). Dlatego Sąd ocenił, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy dokumentacja zebrana przez Prokuraturę Rejonową w [...] na potrzeby postępowania karnego, a także dokumentacja przedłożona przez samego skarżącego, była wystarczająca do przyjęcia, iż istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego jako kierowcy w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. Oceny takiej nie zmienia podnoszona przez skarżącego okoliczność, że pozostaje w abstynencji. Co istotne, pozostawanie w abstynencji – wobec brzmienia przywołanego wcześniej pkt 6 załącznika Nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 15 grudnia 2022 r. – musi być przedmiotem oceny dokonanej przez uprawnionego lekarza. Jeśli zatem skarżący udokumentuje co najmniej roczny okres dokumentacji (pkt 6 ust. 1 załącznika nr 4) oraz przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz poddaje się regularnym kontrolnym badaniom lekarskim (pkt 6 ust. 2 załącznika nr 4), to lekarz będzie mógł orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Nie jest więc tak, jak wskazywał skarżący, że skierowanie go badania lekarskie automatycznie równoznaczne jest z wydaniem orzeczenia lekarskiego o stwierdzeniu istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W realiach niniejszej sprawy organy, prowadząc postępowanie w oparciu o wskazane wcześniej przepisy art. 75 ust. 1 pkt 5 oraz art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. musiały ustalić tylko czy istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Nie były władne ocenić, czy w przypadku skarżącego uzależnienie od alkoholu stanowiło o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, czy też z uwagi na wykazany okres abstynencji takich przeciwskazań nie było. Tylko badanie przeprowadzone przez uprawnionego lekarza będzie drogą do sformułowania takiej oceny. Dlatego, skoro wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego pod kątem możliwości kierowania pojazdami, wynikające ze stwierdzonego w przedłożonej dokumentacji uzależnienia od alkoholu, nie mogły być rozstrzygnięte bez badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza, to podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku. Sąd ocenił więc, że organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie doszło tym samym do naruszenia przepisów postępowania, m.in. art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.