III OSK 5699/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 675/20 w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 lutego 2020 r. nr B-KRK-I.763.74.2019 w przedmiocie odmowy usunięcia danych osobowych z rejestru publicznego I. uchyla w całości zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 675/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. T. (dalej: "skarżący") na decyzję Ministra Sprawiedliwości (dalej: "organ") z dnia 27 lutego 2020 r. nr B-KRK-I.763.74.2019 w przedmiocie odmowy usunięcia danych osobowych z rejestru publicznego. Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Skarżący wystąpił o usunięcie jego danych osobowych z Rejestru Publicznego Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (RSPTS). Jego zdaniem w dacie uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim (tj. 30 października 2014 r.) w sprawie o sygn. akt II K 26/14 (dalej: "wyrok"), którym został skazany z art. 197 § 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., nr 88., poz. 553, dalej: "K.k."), ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 152, dalej: "ustawa") nie obowiązywała. Decyzją z dnia 14 stycznia 2020 r. organ odmówił usunięcia danych skarżącego z RSPTS. Wnioskiem sporządzonym 21 stycznia 2020 r. skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy podtrzymując swoje żądanie usunięcia danych z RSPTS. Zarzucił, że jego dane są gromadzone w systemie niezgodnie z przepisami prawa. Organ decyzją z 27 lutego 2020 r. utrzymał w mocy decyzję odmawiającą usunięcia danych skarżącego. Skargę na powyższe orzeczenie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 29 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy, co oznacza, że dane osobowe skarżącego prawidłowo zostały zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym dnia 1 października 2017 r., zaś 1 stycznia 2018 r. - w Rejestrze publicznym. Biuro Informacyjne Krajowego Rejestru Karnego nie jest uprawnione do usunięcia danych osobowych z RSPTS jeżeli nie został spełniony jeden z warunków wymienionych w art. 18 ustawy. W przedmiotowej sprawie nie ziściła się żadna z przesłanek z powyższego przepisu, wobec tego WSA nie zaaprobował stanowiska skarżącego, że zamieszczenie jego danych nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu wyroku zaznaczono, że ustawodawca nie przewidział obowiązku umieszczania danych w RSPTS jedynie co do sprawców, którzy popełnili przestępstwo wymienione w art. 2 przed wejściem w życie ustawy. Odnosząc się do żądania skarżącego o zastosowanie się do postanowienia Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 13 listopada 2019 r. o sygn. akt II Ko 521/19, II K 26/14, Sąd stwierdził, iż organ prawidłowo uznał, że postanowienie to zostało uwzględnione na etapie wydawania decyzji z 14 stycznia 2020 r. Stanowisko Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 13 listopada 2019 r. zawarte w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia jest zbieżne z przedstawionym wyżej poglądem w zakresie interpretacji przepisów art. 29 i 30 ustawy, potwierdza również, że nie została naruszona zasada lex retro non agit. Powyższy wyrok skarżący zakwestionował w całości, zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego, tj.: nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie pełnomocnika skarżącego możliwości obrony praw skarżącego - przepis art. 183 § 2 pkt 5 w związku z art. 34 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "P.p.s.a."), a wyrażające się w uniemożliwieniu pełnomocnikowi skarżącego zajęcia stanowiska, jak również złożenia wniosków podczas rozprawy z uwagi na rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym - pomimo wcześniejszego zarządzenia sądu o wyznaczeniu rozprawy w niniejszej sprawie - o którym to posiedzeniu niejawnym pełnomocnik z urzędu został zawiadomiony po terminie wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak również poprzez rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo, iż niniejsza sprawa powinna być rozpoznana na rozprawie; rażące naruszenie artykułu 141 § 4 P.p.s.a., poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji oceny ustalonego przez organ stanu faktycznego pod kątem zgodności z prawem, a także zbyt ogólne odniesienie się w uzasadnieniu wyroku przez Sąd I instancji do części sformułowanych w skardze zarzutów, a dotyczących naruszenia przez organy administracyjne przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, zwłaszcza w zakresie możliwości zastosowania do skarżącego przepisów ustawy z dnia 13 maja 2016 roku, która nie obowiązywała w momencie uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 lipca 2014 roku; naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie pomimo, że zebrany przez organ materiał dowodowy wskazywał, iż organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes strony niniejszego postępowania, jak również nie został wyczerpująco zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy w niniejszej sprawie - w szczególności w zakresie orzeczeń sądowych wydanych w sprawie skarżącego, w których Sądy wskazywały, że przepisy ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym nie będą miały zastosowania do czynów skarżącego, za które został prawomocnie skazany wyrokiem; 2. prawa materialnego, tj.: art. 2, 31 ust. 1 i 3, art. 42 ust. 1, art. 47 i art. 51 ust. 2 i 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 ust. 1 i 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284) w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 29 ust. 2 ustawy, poprzez błędną interpretacje i niewłaściwe w sprawie zastosowanie (niezastosowanie), a wyrażające się w nieprawidłowym uznaniu, iż w stosunku do skarżącego mogły być zastosowane normy wynikające z artykułu 29 ww. ustawy, pomimo iż zdaniem skarżącego przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 29 ust. 2 jest sprzeczny z art. 2, 31 ust. 1 i 3, art. 42 ust. 1, art. 47 i art, 51 ust. 2 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski oraz artykułem 7 i 8 Konwencji o Ochronie praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a w konsekwencji skarżący nie powinien być wpisany do RSPTS; naruszenie przepisu artykułu 30 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (tj. niezastosowanie) w sprawie niniejszej, a w konsekwencji błędne uznanie, iż w stosunku do skarżącego stosuje się przepisy ustawy. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości wyroku oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenie w całości wyroku oraz nakazanie organowi usunięcia danych skarżącego z RSPTS; a także w obu przypadkach przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, uwzględniając że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym o sygn. akt: P 1/20 - w zakresie zagadnienia prawnego Wojskowego Sądu Garnizonowego we Wrocławiu związanego z konstytucyjnością przepisu międzyczasowego z artykułu 29 ustawy z dnia 13 maja 2016 roku o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt: P 1/20, albowiem postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do merytorycznej oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów. W pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut nieważności postępowania oparty na art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wytknął, że wskutek powiadomienia jego pełnomocnika o terminie posiedzenia niejawnego, na którym miała być rozpoznana jego sprawa już po wydaniu wyroku, nie miał on możliwości obrony swoich praw. Przedmiotowy zarzut podlegał uwzględnieniu. Należy przypomnieć, że Sąd I instancji orzekał w czasie pandemii, gdy zostały wprowadzone w związku z tym ograniczenia mocą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1758 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.; dalej: "ustawa covidowa") Ten ostatni przepis był kilkakrotnie nowelizowany. Zgodnie z treścią art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zarządzenia z dnia 10 grudnia 2020 roku o skierowaniu sprawy do rozpoznani na posiedzeniu niejawnym i tym samym rozpoznania sprawy przed Sądem pierwszej instancji, przewodniczący mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) ustawodawca ustanowił, jako zasadę, przeprowadzanie rozpraw odmiejscowionych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a więc przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie sprawy na rozprawie zdalnej jest możliwe tylko wtedy, gdy wszystkie strony mają możliwości techniczne uczestniczenia w niej przy użyciu aplikacji informatycznej. Jednocześnie choć posiedzenie niejawne stanowi niewątpliwie formę ograniczenia zasady jawności rozpatrzenia sprawy, to nie pozbawia ono strony możności obrony swych praw w postępowaniu sądowym. Jednak należy uwzględnić, że dla zachowania prawa do rzetelnego procesu najważniejsze jest zabezpieczenie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. O ile więc rozpoznanie sprawy poza rozprawą następuje w granicach przewidzianych przepisami prawa, a stronie zagwarantowano wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego, to nie można mówić o pozbawieniu strony możności obrony swych praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Natomiast skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, bez umożliwienia stronie skarżącej zajęcia pisemnego stanowiska w sprawie powoduje, że gwarancje strony skarżącej w postępowaniu przed sądem I instancji okazały się być iluzoryczne, a ona sama pozbawiona możliwości obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.). Zatem rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, było dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno jednak następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (wyroki NSA: z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21; z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21 - dostępne w CBOSA). W warunkach stanu epidemii prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej (wyroki NSA: z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1442/21; z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1927/22). Skoro o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należy przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (wyroki NSA: z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21; z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21). Raz jeszcze podkreślić należy, że z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). W wyroku z dnia 2 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3462/21 NSA zwrócił ponadto uwagę, że prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) obejmuje prawo stron procesu do przedstawienia uwag mających ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Celem Konwencji nie jest gwarantowanie praw teoretycznych lub iluzorycznych, ale praw rzeczywistych i skutecznych. Prawo to jest skuteczne tylko w razie faktycznego wysłuchania ich przez sąd, a więc właściwego uwzględnienia. Z art. 6 wynika obowiązek sądu dotyczący właściwego zbadania przedstawionych wniosków, argumentów i dowodów, bez przesądzania ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (Perez przeciwko Francji - wyrok ETPC z 12 lutego 2004 r., skarga nr 47287/99, (w:) M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 682). Wskazując na powyższe, należało poddać ocenie, czy pomimo uprawnionego skierowania sprawy przez przewodniczącego wydziału do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z uwagi na ogłoszony stan epidemii, strona zachowała swoje uprawnienia w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, przede wszystkim przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. W rozpoznawanej sprawie zarządzeniem z dnia 1 lipca 2020 r. skierowano sprawę na rozprawę i nakazano powiadomić pełnomocników stron o jej terminie. Następnie w dniu 10 grudnia 2020 r. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2021 roku, o czym nakazał poinformować strony lub ich pełnomocników. Skarżący w niniejszej sprawie działał przez fachowego pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy zarządzenie Przewodniczącego zostało wykonane w dniu 28 grudnia 2020 roku – w tym dniu do pełnomocnika skarżącego skierowano korespondencję z informacją o terminie posiedzenia niejawnego. W dniu 12 stycznia 2021 roku WSA wydał wyrok w sprawie, natomiast zawiadomienie o terminie posiedzenia niejawnego doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 18 stycznia 2021 roku, a zatem już po wydaniu wyroku. Z powyższego wynika, że strona nie została powiadomiona o możliwości wysłuchania i wyrażenia na piśmie, przed wyznaczonym posiedzeniem niejawnym, stanowiska w sprawie, co uniemożliwiło jej obronę swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Stwierdzenie podstawy nieważności postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności obrony jej praw powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji jest konieczne w celu usunięcia wady postępowania, która spowodowała jego nieważność. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji powinien zatem przeprowadzić rozprawę, w której udział będą mogły wziąć wszystkie strony postępowania. W zaistniałej sytuacji Sąd drugiej instancji nie może odnieść się do pozostałych zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji. Na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze przyczynę uchylenia zaskarżonego wyroku (pkt 2).