I SA/Gd 48/25

Dnia 5 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 roku na posiedzeniu niejawnym skargi W.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r., nr 2201-ICK.4033.1.25.2024 w przedmiocie kary porządkowej p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę 2. zwrócić skarżącemu kwotę 100 zł (sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi Postanowieniem z 20 listopada 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Dyrektorem) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim w przedmiocie nałożenia na W.B. kary porządkowej. Postanowienie Dyrektora zostało doręczone stronie w dniu 27 listopada 2024 r. Pismem z 16 grudnia 2024 r. reprezentowany przez pełnomocnika W.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Dyrektora z 20 listopada 2024 r. W treści skargi wskazane zostało, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone bezpośrednio stronie, a nie ustanowionemu pełnomocnikowi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor potwierdził, że doręczenie postanowienia nastąpiło z pominięciem ustanowionego pełnomocnika skutkiem czego zaskarżony akt nie wszedł do obrotu prawnego. Jednocześnie organ podał, że egzemplarz postanowienia z 20 listopada 2024 r. został ponownie przesłany i doręczony pełnomocnikowi skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niedopuszczalna, dlatego podlega odrzuceniu. Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada z urzędu jej dopuszczalność. Ustala, czy nie zachodzi jedna z przesłanek odrzucenia skargi, jakie zostały enumeratywnie wymienione w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej "p.p.s.a.". Stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Z kolei w świetle art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej, pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Treść § 2 stanowi zaś, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zacytowane przepisy określają zatem, że aby uznać doręczenie za skuteczne, musi zostać ono dokonane do właściwych podmiotów. Przed skierowaniem pisma do strony, organ winien ustalić, czy działa ona osobiście, przez przedstawiciela, czy też przez ustanowionego pełnomocnika i nadać korespondencję do odpowiedniego podmiotu i na właściwy adres. W związku powyższym, przy badaniu terminowości wniesienia skargi istotnego znaczenia nabiera kwestia doręczenia zaskarżonego rozstrzygnięcia albo aktu. Od stwierdzenia, czy doszło do doręczenia zależy ocena skuteczności wniesienia skargi. Przywołany przepis art. 53 § 1 p.p.s.a. początek biegu terminu, a w konsekwencji prawo do wniesienia skargi, ściśle wiąże z faktem prawidłowego doręczenia skarżonego rozstrzygnięcia. Wniesienie skargi przed doręczeniem stronie rozstrzygnięcia podlegającego zaskarżeniu do sądu administracyjnego nie rodzi skutków prawnych (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 325/19; z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1601/18; z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt II OSK 2477/20). W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że zaskarżone postanowienie zostało w sposób wadliwy doręczone stronie, a nie ustawionemu przez nią pełnomocnikowi. W sytuacji gdy przedmiotowe postanowienie zostało - niezgodnie z art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej - doręczone stronie, a nie jego pełnomocnikowi, nie doszło w ogóle do doręczenia tego postanowienia, wobec czego nie można było od niego wnieść skutecznie skargi do sądu pierwszej instancji. Skoro postanowienie nie zostało wprowadzone do obrotu prawnego to nie rozpoczął się bieg 30-dniowego terminu do wniesienia od niej skargi. W tym miejscu należy odwołać się do stanowiska wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2022 r. (sygn. akt I FPS 4/21), w której wskazano, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone stronie, która miała ustanowionego pełnomocnika, z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, należy uznać za niewiążące w rozumieniu art. 212 w zw. z art. 239 tej ustawy także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie. W uchwale tej stwierdzono stanowczo, że brak skutecznego doręczenia powoduje, że nie powstają żadne skutki materialnoprawne ani procesowe będące następstwem prawidłowego doręczenia. W szczególności orzeczenie nie wchodzi do obrotu prawnego w rozumieniu art. 212 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 219 Ordynacji podatkowej. Nie rozpoczyna swojego biegu termin do wniesienia środka zaskarżenia. Organ podatkowy nie może konwalidować tej wadliwej czynności. Zobowiązany jest jedynie do ponowienia czynności doręczenia ustanowionemu pełnomocnikowi. Zdaniem Sądu, w pełni należy podzielić pogląd wyrażony w uchwale NSA, że "ustawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy". W każdym wypadku naruszenia art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej uchybienie to ma wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przecież wadliwość doręczenia sprawia, jak wyżej wskazano, że postanowienie nie wchodzi do obrotu prawnego, nie rozpoczyna biegu termin do wniesienia zażalenia. Wadliwość doręczenia decyzji, czy postanowienia nie może też stanowić podstawy wniosku o wznowienie postępowania opartej na przesłance określonej w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca jednoznacznie bowiem określił, że wznowienie postępowania dotyczy wyłącznie decyzji i postanowień ostatecznych. W przypadku zaś wadliwego doręczenia stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika akt nie wchodzi do obrotu prawnego i nie rozpoczyna się bieg terminu do jego zaskarżenia". W konsekwencji, skoro postanowienie organu - w skutek jego niedoręczenia pełnomocnikowi skarżącego - nie weszło do obrotu prawnego, nie było możliwe złożenie od niego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Niedoręczenie postanowienia pełnomocnikowi skutkuje zatem tym, że nie weszło ono jeszcze do obrotu prawnego i termin do jego zaskarżenia nie rozpoczął swojego biegu. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przepisy o doręczeniach mają przede wszystkim charakter gwarancyjny. Służą one bowiem zagwarantowaniu prawa strony do rzetelnego i prawidłowego postępowania. Prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2022 r., sygn. akt I FSK 822/19). Jedynie doręczenie zgodne z przepisami wywołuje skutki prawne i dopóki akt nie zostanie doręczony w sposób zgodny z przepisami o doręczeniach, dopóty nie wchodzi on do obrotu prawnego. Prawidłowe doręczenie decyzji lub postanowienia to zdarzenie mające istotne znaczenie prawne, rodzące określone skutki procesowe i materialne tak w stosunku do strony, jak i organu, który akt ten wydał, i dlatego doręczenie to musi być pewne, nie budzące wątpliwości, zgodne z przepisami prawa i wykluczające dowolność w jego stwierdzeniu czy jakąkolwiek uznaniowość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2330/20). Z tego powodu, w ocenie Sądu, należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie zostało prawidłowo doręczone i tym samym nie weszło do obrotu prawnego. Oznacza to, że wniesienie skargi w niniejszej sprawie nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu zaskarżenia tego postanowienia, a zatem przedwcześnie. Skargi wniesione przed rozpoczęciem terminu do ich wniesienia są, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, skargami przedwczesnymi i podlegają odrzuceniu jako niedopuszczalne (postanowienie NSA z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 662/22), o czym stanowi art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Ubocznie należy dodać, że odrzucenie skargi w niniejszej sprawie nie skutkuje automatycznie zamknięciem stronie prawa do rozpoznania sprawy. Należy mieć na względzie, że Dyrektor ponownie doręczył postanowienie z 20 listopada 2024 r., tym razem już ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Powyższa okoliczność otwiera tym samym stronie możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu Sąd orzekł na mocy art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.