II SA/Rz 3/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 12 października 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2172.1036.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...]z dnia 16 września 2022 r. nr OPS8252/178/2022ŚP obie w części dotyczącej początkowego terminu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat N. S. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Przedmiotem skargi B. W. (dalej w skrócie: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO") z dnia 12 października 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2172.1036.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia [...] września 2022 r. nr [...] o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. Decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] Wójt działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. - dalej: "k.p.a."), art. 1, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1-4, art. 20, art. 23, art. 24, art. 26, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm. - dalej: "u.ś.r."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r., poz. 1481) – przyznał Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem P. W., w kwocie 2.119 zł miesięcznie, na okres od 1 sierpnia 2022 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu decyzji Wójt podał, że Skarżący w dniu 18 sierpnia 2022 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem. W toku postępowania Skarżący w dniu 15 września 2022 r. przedłożył uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 7 kwietnia 2022 r., w którym Sąd ustalił, że P. W. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 maja 2024 r. Przytaczając przepis art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. Wójt wyjaśnił, że przyznał Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca sierpnia 2022 r. ponieważ orzeczenie Sądu nie zostało doręczone w okresie trzech miesięcy od dnia jego wydania. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zakwestionował datę początkową przyznanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania, SKO decyzją z dnia 12 października 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2172.1036.2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 18 sierpnia 2022 r., zatem Wójt zgodnie z art. 24 u.ś.r. zasadnie przyznał je od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Natomiast wyrok, na który powołuje się Skarżący, nie dotyczył orzeczenia o niepełnosprawności ani świadczenia pielęgnacyjnego, zatem Wójt rozpoznając wniosek słusznie oparł się na wyroku jedynie w zakresie ustalenia istnienia niepełnosprawności. W ustawowym terminie Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w części dotyczącej okresu, na jaki przyznane zostało świadczenie, zarzucając błędną interpretację prawa odnośnie okresu za jaki przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. W uzasadnieniu skargi Skarżący stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać od dnia 1 września 2021 r., a zatem od dnia powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalonego przez Sąd Okręgowy w [...] w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. [....]. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja SKO z dnia 12 października 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2172.1036.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie nie jest sporne pomiędzy stronami, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Istotą sporu jest natomiast data, od której należało przyznać to świadczenie. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. jedną z koniecznych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, zgodnie z którym wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (tak NSA w wyroku z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt I OSK 15/07; WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 920/21, WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 944/15, WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1206/13). Sąd w składzie rozpatrującym sprawę podziela stanowisko wyrażone w powyższych wyrokach. Sąd wskazuje, że w aktach administracyjnych zalega wyrok Sądu Okręgowego w [....] z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt [....], wydany po rozpoznaniu odwołania P. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie, zmieniający zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznaje P. W. prawo do świadczenia uzupełniającego i dodatku pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2021 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że P. W. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji od 31 maja 2021 r. do 31 maja 2024 r. Wyrok ten jest prawomocny od dnia 7 maja 2022 r. Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Przyznanie więc P. W. (który nie ukończył 75 lat życia) przez Sąd Okręgowy prawa do dodatku pielęgnacyjnego, wiązało się z uprzednim rozstrzygnięciem zaistnienia przesłanki warunkującej prawo do tego świadczenia, którą stanowiła całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji. W tych okolicznościach, należało więc przy ocenie spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględnić ww. wyrok Sądu Okręgowego i potraktować go jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, również dla oceny możliwości zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., tak jak tego domagał się Skarżący. Sąd uznał również za konieczne wyjaśnienie kwestii dotrzymania przez Skarżącego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Jak bowiem wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 16 września 2022 r., Wójt uznał, że "orzeczenie nie zostało doręczone w okresie trzech miesięcy od jego wydania". Stanowisko Wójta jest błędne. Ustawodawca nie określa, jak należy liczyć określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin 3 miesięcy w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności przez sąd powszechny (czy ma to być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku czy data stwierdzenia tej prawomocności). Należy kategorycznie odrzucić pogląd, że termin ten należy liczyć od daty wydania wyroku, albowiem dopiero prawomocne orzeczenie sądu wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów. Sąd w składzie orzekającym przychyla się do poglądu, że termin ten należy liczyć od daty stwierdzenia prawomocności wyroku. Należy bowiem zauważyć, że w poszczególnych sytuacjach okres, w którym wnioskodawca może uzyskać informację o uprawomocnieniu się wyroku, będzie się różnić i będzie tym krótszy, im później stwierdzono prawomocność wyroku w danej sprawie. Nie można przy tym wykluczyć nawet i takiej sytuacji, w której stwierdzenie prawomocności nastąpi już po upływie trzymiesięcznego terminu liczonego od daty uprawomocnienia się wyroku (tak również np. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1511/22, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 808/22). Powyższe stanowisko wzmacnia również fakt, że określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu. Reasumując, z powyższych względów należało uwzględnić skargę, ponieważ zaskarżona decyzja narusza w istotny sposób przepisy prawa materialnego. Mając na uwadze zakres zaskarżenia określony w skardze, a także cel, jakiemu służy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, i związaną z nim konieczność takiego prowadzenia postępowania, by nie pozostawić osoby sprawującej opiekę, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bez należnego jej (niezbędnego do życia) świadczenia nawet przez krótki czas, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta, obie w części dotyczącej początkowego terminu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd ponownie podkreśla, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa wyłącznie w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organ zobowiązany będzie do uwzględnienia wykładni przepisów prawa zawartej w niniejszym wyroku. Koszty przyznano na podstawie art. 250 p.p.s.a.