II SA/Wa 1434/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant starszy referent Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. G. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi D. G. z 2 sierpnia 2024 r. jest orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z [...] lipca 2024 r. nr [...] utrzymujące w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z [...] maja 2024 r. nr [...] dotyczące zdolności skarżącego do pełnienia służby wojskowej zapadłe na podstawie skierowania z [...] marca 2024 r. wydanego przez Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...]. Działając na podstawie art. 58 ust. 6, art. 84 ust. 2 i art. 87 ust. 1 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248; dalej: u.o.o.), § 8 i 9 w zw. z § 3, § 10 oraz § 11 ust. 1 i 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2024 r. poz. 466; dalej: rozporządzenie z 25 marca 2024 r.) oraz § 11, § 16 ust. 1 i 2 oraz § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz.U. z 2012 r., poz. 1013 ze zm.) w zw. z art. 821 ust. 1 u.o.o., Komisja Rejonowa kwestionowanym orzeczeniem stwierdziła, że skarżący jako osoba ubiegająca się o powołanie do czynnej służby wojskowej innej niż zawodowa (tj. należąca do grupy I, o której mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r.) jest niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej (kategoria D). Komisja Rejonowa rozpoznała u skarżącego m.in. używanie szkodliwe [...] w wywiadzie (§ 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r.), co stanowiło przyczynę podjętego rozstrzygnięcia. Pismem z [...] maja 2024 r. skarżący wniósł odwołanie od powyższego orzeczenia Komisji Rejonowej. Działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: k.p.a.), art. 84 ust. 2 oraz art. 190 ust. 1 i 10 u.o.o., § 3 i § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 24 sierpnia 2012 r., jak również § 11 ust. 1 oraz § 12 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia z 25 marca 2024 r., Komisja Centralna zaskarżonym orzeczeniem utrzymała w mocy stanowiące przedmiot odwołania orzeczenie Komisji Rejonowej. W uzasadnieniu orzeczenia objaśniła, że jak wynika z dokumentacji orzeczniczej sprawy, skarżący został skierowany do Komisji Rejonowej z orzeczoną kategorią D w wydanym [...] lutego 2005 r. orzeczeniu PKPob i PKL nr [...] [...] na podstawie rozpoznanych schorzeń kwalifikowanych wg § 3 p. 05 i § 72 p. 2. W oparciu o powyższe dane Komisja Rejonowa zleciła stosowne badania i konsultacje w celu ustalenia zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej, w tym konsultację psychologiczną i psychiatryczną. Konsultacja psychologiczna nie wykazała przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia służby wojskowej. Natomiast w konsultacji psychiatrycznej na podstawie wywiadu ustalono, że w wieku 14 lat skarżący korzystał z terapii dla osób uzależnionych od [...]. W konsekwencji konsultant stwierdził szkodliwe używanie [...] w przeszłości - F12. We wniesionym odwołaniu skarżący potwierdził fakt przebywania w latach 2002-2003 (1 rok) w ośrodku dla uzależnionych z powodu [...]. Zespół orzeczniczy Komisji Centralnej stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do potwierdzenia właściwie ustalonej kwalifikacji orzeczniczej rozpoznania w pkt 1 do § 72 pkt 2, w definicji którego rozpoznaje się szkodliwe używanie alkoholu lub innych substancji [...] w okresie kontrolowanej remisji. Orzekany w młodości poddał się terapii z powodu uzależnienia od [...]. Obecnie deklaruje niezażywanie substancji [...]- stan ten potwierdzają testy zlecone przez Komisję Rejonową - badanie moczu na narkotyki z [...] maja 2024 r. nie wykazało w organizmie obecności [...], [...], [...], [...] i [...], co w ocenie Komisji Centralnej skutkuje przyznaniem skarżącemu kategorii D. W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych orzeczeń, zarzucając organom obu instancji naruszenie: 1) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że zaskarżone orzeczenie nie zawiera wskazania dowodów dających dostateczną podstawę do przyjęcia, iż na podstawie prawidłowo przeprowadzonych badań lekarskich i dokumentacji medycznej rozpoznano u skarżącego określone w § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r. Nadto uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawiera wskazania przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej oświadczeniu skarżącego, iż obecnie nie jest osobą uzależnioną w jakimkolwiek stopniu od substancji [...] i brak jest u niego szkodliwych oddziaływań wiążących się z występującym we wczesnej młodości uzależnieniem; 2) art. 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Komisja Centralna niezasadnie i niezgodnie ze stanem faktycznym przyjęła, iż zebrany przez Komisję Rejonową materiał dowodowy jest wyczerpujący, kompletny i pozwalający na dokonywanie ustaleń faktycznych w przedmiocie szkodliwego używania substancji [...] w sytuacji, w której w sprawie nie został przeprowadzony wnikliwy wywiad psychiatryczny i inne badania mające na celu ustalenie stanu zdrowia skarżącego w wyżej wskazanym zakresie; 3) § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r. poprzez brak rozpoznania schorzenia w oparciu o ustalone kryteria rozpoznania stanu zdrowia; 4) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy tj. brak dokładnej analizy stanu zdrowia skarżącego. Komisja Centralna w odpowiedzi na skargę z 28 sierpnia 2024 r. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w toku postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonywana przez sądy administracyjne kontrola orzeczeń komisji lekarskich dotyczących zdolności do służby wojskowej oparta jest wyłącznie na kryterium legalności, czyli ich zgodności z normami prawa materialnego, postępowania oraz ustrojowymi, natomiast nie dokonuje się poprzez weryfikację medycznych ustaleń organów (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 726/21). Analizowane przez pryzmat powyższych kryteriów orzeczenia komisji obu instancji należało uchylić. Stosownie do treści art. 87 ust. 1 zd. 1 u.o.o. wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenie o zdolności danej osoby do służby wojskowej na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w przypadku potrzeby również obserwacji szpitalnej. Na podstawie art. 58 ust. 6 u.o.o. ustala się następujące kategorie zdolności do czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria A - zdolny do służby wojskowej, co oznacza zdolność do odbywania lub pełnienia określonego rodzaju służby wojskowej, o której mowa w art. 129, a także zdolność do odbywania służby zastępczej; 2) kategoria B - czasowo niezdolny do służby wojskowej, co oznacza przemijające upośledzenie ogólnego stanu zdrowia albo ostre lub przewlekłe stany chorobowe, które w okresie do 24 miesięcy od dnia badania rokują odzyskanie zdolności do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju; 3) kategoria D - niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej; 4) kategoria E - trwale i całkowicie niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich, co potwierdza ustawodawca w art. 84 ust. 2 u.o.o., są decyzjami administracyjnymi, do których stosuje się wprost na podstawie art. 1 pkt 1 k.p.a. przepisy k.p.a., uwzględniając jednak odmienne regulacje szczególne wynikające m.in. z rozporządzenia z 25 marca 2024 r. (podobnie NSA np. w wyroku z 26 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 851/14). Na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przenosząc ogóle dyrektywy k.p.a. na grunt postępowania w przedmiocie ustalenia zdolności do służby wojskowej, należy stwierdzić, że komisje lekarskie mają obowiązek w sposób logiczny i przekonujący wyjaśniać zarówno sposób dokonania rozpoznania, jak również w jaki sposób stwierdzone rozpoznanie przekłada się na możliwość pełnienia przez badanego służby. Komisje powinny zatem wyjaśniać medyczne powody postawionej diagnozy i ustalonego rozpoznania, a nie ograniczać się wyłącznie do przywołania dokumentacji medycznej i wyników badań. Trzeba mieć wszak na uwadze, że na gruncie obowiązującego prawa odbiorcami uzasadnień ich orzeczeń są badany, podmiot kierujący na badania oraz sądy kontrolujące legalność tychże orzeczeń, ergo podmioty domyślnie nieposiadające specjalistycznej wiedzy medycznej. Niepełne uzasadnienie orzeczenia komisji lekarskiej po pierwsze uniemożliwia jego skuteczną kontrolę sądowoadministracyjną, a po drugie, i najważniejsze, godzi w prawo stron postępowania administracyjnego do zapoznania się z prowadzącym do wydania określonej decyzji tokiem rozumowania organu; w konsekwencji strony nie są w stanie efektywnie korzystać z prawa do polemiki z rozstrzygnięciem organu przy użyciu instrumentarium procesowego przewidzianego przepisami prawa. Tymczasem w niniejszej sprawie orzeczenie Komisji Rejonowej nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia; nie można za takie uznać peryfrazy sentencji orzeczenia, której Komisja Rejonowa dokonała w punkcie 12 orzeczenia zatytułowanego "Uzasadnienie", odnosząc się jedynie do rozpoznania u skarżącego schorzeń określonych w punkcie 9 orzeczenia. Komisja Centralna natomiast, uzasadniając zaskarżone orzeczenie, nie odniosła się do wszystkich elementów stanu faktycznego zgodnie z dyspozycją objaśnień szczegółowych do § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r. Zgodnie z ich treścią rozpoznanie określone w § 72 pkt 2 dotyczy osób uzależnionych od alkoholu lub innych substancji [...] lub używających w sposób szkodliwy, które nie podejmują leczenia lub przerwały leczenie odwykowe i nie zachowują abstynencji. Podstawą dokonanego rozpoznania, jak wyjaśnia Komisja Centralna w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, była konsultacja psychiatryczna, w wyniku której ustalono na podstawie wywiadu, że skarżący w wieku 14 lat korzystał z terapii dla osób uzależnionych od [...]. Tymczasem, jak dalej przyznaje sam organ, badanie moczu skarżącego wykazało brak w nim obecności [...] (w tym [...]), a innych badań potwierdzających tezę organu nie przeprowadzono. Zgodnie z treścią wyżej przytoczonych objaśnień nie każde używanie [...] w przeszłości (oznaczone przez organ zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób jako F12) należy klasyfikować jako używanie szkodliwe w okresie kontrolowanej abstynencji. Komisja Centralna (a tym bardziej Rejonowa) nie wyjaśniły, dlaczego uznały, że skarżący jakoby przerwał leczenie odwykowe i nie zachowywał abstynencji. Komisje lekarskie w zakresie diagnozy są związane nie tylko samym wykazem schorzeń zawartym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r., lecz także listą objaśnień szczegółowych stanowiących integralną część tego rozporządzenia. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. komisje obu instancji, załatwiając sprawę ponownie, uwzględnią przedstawioną w niniejszym orzeczeniu ocenę prawną Sądu. Organy powinny zastanowić się także nad tym, czy stan faktyczny sprawy w ogóle odpowiada hipotezie § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 25 marca 2024 r., a jeżeli tak, to czy rozstrzygnięcie nie powinno być poprzedzone dodatkowymi badaniami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jak w sentencji.