I SA/Gd 782/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska /spr./, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lipca 2024 r., sygn. akt SKO Gd/7035/23 w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku w zakresie umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Gminy Żukowo z dnia 8 listopada 2023 r. nr ŚR.6232.470.2023.MK. Burmistrz Gminy Żukowo (dalej zwany Burmistrzem lub organem pierwszej instancji) postanowieniem z 8 listopada 2023 r. pozostawił bez rozpatrzenia wniosek D.L. o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podstawę tego stanowiska stanowiło stwierdzenie, że wnioskodawca nie przedstawił temu organowi dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku. Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę zażalenia, postanowieniem z 8 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej w skrócie zwane Kolegium lub organem odwoławczym) utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ podkreślił, że skarżący po złożeniu wniosku o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami był wzywany do uzupełnienia złożonego wniosku. Niemniej jednak pomimo wystosowanych wezwań nie przedstawił żądanych dokumentów. Zdaniem Kolegium, w sprawach, w których podstawę wniosku stanowi przepis art. 67a Ordynacji podatkowej, istnieją podstawy do zastosowania przepisu art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej i pozostawienia wniosku bez rozpoznania oraz nie występują podstawy do ponownego wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku, jeżeli w piśmie uzupełniającym wniosek powtórzył on informacje zawarte już we wniosku, nie przedstawiając informacji o jakie wystąpił organ, ani żadnych innych informacji, które uzasadniały formułowanie nowych pytań. Ponadto organ pierwszej instancji musi znać sytuację majątkową, finansową, rodzinną i np. zdrowotną skarżącego by dokonać oceny zasadności jego wniosku w świetle przesłanek wymienionych w art. 67a Ordynacji podatkowej. Uwzględniając powyższe Kolegium uznało, że skoro skarżący nie przedstawił Burmistrzowi dokumentów stanowiących podstawę rozpatrzenia wniosku, organ ten miał podstawy do pozostawienie tegoż wniosku bez rozpatrzenia. Od powyższego postanowienia D.L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W ocenie skarżącego stanowisko organu co do tego, że wskazany w przepisie ważny interes podatnika ogranicza się do oceny sytuacji majątkowej i osobistej nie jest prawidłowe, albowiem pojęcie to ma znaczenie szersze i dotyczy sytuacji, gdy żądanie zapłaty zobowiązania podatkowego naruszałoby zasady współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej. Zdaniem strony podstawą do umorzenia zaległości jest stan rzeczy polegający na nierealizowaniu przez gminę obowiązku wywozu śmieci z posesji skarżącego. Skarżący stwierdził również, że obok wskazania samoistnej podstawy umorzenia w postaci braku realizowania obowiązku wywozu śmieci, podał również w szczegółowy sposób okoliczności związku swojej sytuacji osobistej i majątkowej, o której Burmistrz miał wiedzę albowiem samodzielnie, za stronę wypełnił deklarację. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, a zatem istniały podstawy do ich uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. W rozpoznawanej sprawie sporną kwestią była zasadność pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku strony, złożonego w oparciu o art. 67a Ordynacji podatkowej, zmierzającego do umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że wobec braku reakcji strony na wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentacji obrazującej sytuację majątkową wnioskodawcy (przedłożenie m.in. informacji o wysokości dochodów i ponoszonych wydatkach), brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniesionego żądania. Stosownie do treści art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Zgodnie z art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej, w razie nieuzupełnienia takiego braku formalnego, organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie. Przepisy art. 168 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej regulują wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa (podanie, wniosek) spowodowała skutek prawny. Wynika z nich, że podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres (miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności) lub adres do doręczeń w kraju, identyfikator podatkowy, a w przypadku nierezydentów - numer i serię paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, lub inny numer identyfikacyjny, o ile nie posiadają identyfikatora podatkowego, a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. Ponadto podanie wniesione na piśmie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Ordynacja podatkowa przyjmuje zasadę ograniczonego formalizmu. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych, ustalenie przez organ podatkowy, czy podanie je wypełnia, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Spełnienie wymagań formalnych zarówno gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez stronę, a następnie, że tylko treść żądania strony wyznacza przedmiot postępowania. Z brakami formalnymi mamy zatem do czynienia, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa. Brak formalny może dotyczyć określonego elementu treści pisma, wymóg taki winien jednakże wynikać z przepisów prawa. Sąd rozpoznający skargę stoi na stanowisku, że do braków formalnych, które rodzą obowiązek organu wezwania strony do ich usunięcia, zalicza się tylko takie braki, które uniemożliwiają nadanie podaniu właściwego biegu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w każdym przypadku należy badać, czy brak formalny niweczy możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem skutek w postaci pozostawienia podania bez rozpatrzenia nie może dotyczyć wniosku spełniającego wymogi, które pozwalają na jego merytoryczną ocenę (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2016 r. sygn. akt I FSK 996/14). W rozpatrywanej sprawie wniosek strony o umorzenie zaległości podlegał rozpoznaniu w oparciu o przepis art. 67a Ordynacji podatkowej, który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zastosowanie tego unormowania stanowiącego podstawę dla umorzenia wnioskowanej zaległości opiera się na przesłance ważnego interesu podatnika (wnioskodawcy) lub interesu publicznego. Oceniając wystąpienie przesłanki ważnego interesu podatnika należy uwzględnić zarówno wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych lub losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, jak i normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. W tym postępowaniu, które jest wszczynane na wniosek, szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę jego sytuacji ekonomicznej oraz skutki odmowy uwzględnienia wniosku strony. Wagę interesu danego podatnika należy zatem oceniać na tle okoliczności danej sprawy, które mają potwierdzić wyjątkowość sytuacji podatnika w relacji do jego braku możliwości uiszczenia zaległości, odsetek od tych zaległości lub opłaty prolongacyjnej. Chodzi o to, by żądanie pełnej i terminowej zapłaty należności publicznoprawnej nie zachwiało podstawami egzystencji podatnika i (lub) osób zależnych od niego. Natomiast przesłanka "interesu publicznego" wyraża się respektowaniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, adekwatność reakcji, czy nieuchronność sankcji w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez obywatela. Rozważając te wartości, należy mieć na uwadze, aby nie pogorszyć sytuacji podatnika w sposób niewspółmierny i nieadekwatny do jego możliwości finansowych, narażając go np. na bankructwo i konieczność korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 5 lipca 2024 r. III FSK 879/23). Należy mieć na uwadze, że postępowanie w sprawie o umorzenie zaległości toczy się na skutek złożenia przez stronę wniosku, w którym strona uzasadnia zaistnienie przesłanek zastosowania ulgi. Podatnik winien zatem wykazać przesłanki konieczne do zastosowania wnioskowanych ulg, ponieważ postępowanie to prowadzone jest na wniosek a nie z urzędu. Rolą podatnika ubiegającego się o umorzenie należności jest zatem właściwe udokumentowanie wniosku oraz wskazanie przesłanek. Aby nie narazić się na negatywne rozstrzygnięcie, strona powinna ujawniać fakty czy też dowody będące w jej posiadaniu, przyczyniając się tym samym do wyjaśnienia sprawy. To podatnik bowiem występuje ze stosownym wnioskiem o wszczęcie postępowania w tym zakresie i to podatnik powinien starać się wykazywać, że znajduje się w takiej sytuacji, która uzasadnia przyznanie takiej ulgi (zob. wyrok WSA w warszawie z 16 lutego 2021 r., III SA/Wa 1379/20). Mając na uwadze regulację zawartą zarówno w art. 67a Ordynacji podatkowej jak i określenie wymogów, które spełniać powinno pismo strony inicjujące postępowanie (art. 168 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej) Sąd stwierdza, że za brak formalny wniosku o udzielnie ulgi w spłacie zaległości, nie można uznać braku w zakresie przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentacji obrazującej jego sytuację majątkową czy osobistą. Przedstawienie danych o stanie majątkowym nie stanowi wymogu formalnego pisma, natomiast może mieć znaczenie dla udowodnienia przez wnioskodawcę twierdzeń o istnieniu okoliczności uzasadniających stosowanie ulgi w spłacie zaległości. Brak podania przez wnioskodawcę danych o jego sytuacji majątkowej nie uniemożliwia nadania sprawie biegu tzn. rozpatrzenia wniosku z merytorycznego punktu widzenia. Okoliczność ta może mieć natomiast znaczenie dla oceny tego, czy w sprawie zostało wykazane, że wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego. Zważywszy bowiem na wnioskowy charakter postępowania w sprawie o udzielenie ulgi, organ może ocenić, czy strona wykazała zasadność swojego żądania w oparciu o przedłożone dokumenty. Organ nie może natomiast uznać, że brak odpowiedzi na wezwanie polegający na nieprzedstawieniu dokumentacji obrazującej sytuację majątkową strony stanowi brak formalny wniosku uzasadniający pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Przedłożenie dokumentacji wykazującej zasadność żądania, nie stanowi bowiem wymogu formalnego pisma będącego wnioskiem złożonym o udzielenie ulgi na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej. Z powyższych powodów istniały podstawy do uchylenia postanowień wydanych w niniejszej sprawie przez organy obu instancji. To samo błędne stanowisko co do tego, że działanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia danych o jego sytuacji majątkowej stanowi brak formalny wniosku, legło bowiem u podstaw wydania postanowień zarówno przez Burmistrza jak i przez Kolegium. Organy obu instancji dopuściły się tym samym naruszenia przepisów prawa w stopniu mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji, pozostawiając wniosek bez rozpatrzenia, zaniechał bowiem merytorycznego rozpoznania żądania strony, a Kolegium utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie zaaprobowało ten wadliwy stan rzeczy. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej jako p.p.s.a., stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. W związku z tym, że wskazane wyżej uchybienia dotyczą zarówno zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego go postanowienia Burmistrza, zasadne stało się uchylenie obydwu aktów administracyjnych. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienie Kolegium oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza.