I OSK 676/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 640/23 w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr SKO.PS.4040.1409.2023 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 640/23 oddalił skargę B.M. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr SKO.PS.4040.1409.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Wronek z 27 lutego 2023 r., nr MGOPS.4302a.8.2023 o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym trzykrotności wynagrodzenia radcy prawnego, obliczonego na podstawie § 15 ust. 3 pkt 1 - 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych; ewentualnie; w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zgodnie ze stawkami określonymi w § 15 ust. 3 pkt 1 - 4 ww. rozporządzenia, w związku z niekonstytucyjnością różnicowania stawek wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w zależności od tego, czy w imieniu mocodawcy działa z urzędu czy z wyboru. W skardze kasacyjnej zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono: 1. naruszenie przepisu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię tj. art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.) w związku z art 16 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art 3 pkt 7 u.ś.r. w związku z art 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 wraz ze zm.; dalej: Konstytucja RP) w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji RP polegającą na przyjęciu, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, jeżeli osoba niepełnosprawna w wieku powyżej 16 roku życia, legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia, pozostaje osadzona w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia naruszonych przepisów przy zastosowaniu dyrektyw wykładni systemowej, tj. w kontekście konstytucyjnego prawa osób niepełnosprawnych do pomocy ze strony państwa oraz konstytucyjnej zasady równości, przy uwzględnieniu zasad oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej, prowadzi do takiego rozumienia naruszonego przepisu, że nie w każdym przypadku pobyt w więzieniu powinien pozbawiać prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, pozwalającego zaspokoić w zupełności podstawowe potrzeby, wynikające z niepełnosprawności, w konsekwencji czego należy przyjąć, iż niepełnosprawny osadzony winien mieć prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, o ile spełnia ku temu ustawowe przesłanki pozytywne; 2. naruszenie przepisu prawa materialnego, przez jego niezastosowanie, tj. art. 2 Konstytucji RP, a w konsekwencji zastosowanie wykładni przepisu art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją RP, gdyż narusza zasady sprawiedliwości społecznej, bowiem pozbawia osoby niepełnosprawne, osadzone w zakładach karnych oraz niemające możliwości uzyskiwania dochodów, zasiłku pielęgnacyjnego, mimo braku zaspokojenia w pełni podstawowych potrzeb egzystencjalnych osadzonych niepełnosprawnych, albowiem polski system penitencjarny wbrew deklaracjom ustawodawcy nie tworzy warunków zabezpieczających w pełni egzystencję osadzonych; 3. naruszenie przepisu prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie tj. art. 16 u.ś.r. przez odwołanie się przez sąd administracyjny pierwszej instancji do negatywnej przesłanki pozaustawowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w postaci ponoszenia konsekwencji swoich działań w rozumieniu prawnokarnym przez skarżącego w postaci ponoszenia prawnokarnej odpowiedzialności za popełnienie przezeń czynów zabronionych, podczas gdy ustawodawca nie uczynił z powyższej okoliczności przesłanki negatywnej per se, wobec czego fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie powinien być brany pod uwagę przy rozważaniu zasadności skargi, także dlatego, że przepisy Konstytucji RP nie zastrzegają ograniczenia praw do zabezpieczenia socjalnego dla osób pozbawionych wolności; 4. naruszenie przepisu postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przez brak uwzględnienia skargi oraz brak uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, w następstwie przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji ze względu na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, wywiedzione z samego faktu pobytu w zakładzie karnym, w sytuacji gdy w rzeczywistości nie są zaspokajane wszystkie uzasadnione podstawowe potrzeby skarżącego, takie jak koszty korespondencji, napoje adekwatne do potrzeb zdrowotnych skarżącego (z racji na zaawansowany wiek oraz stan zdrowia skarżący powinien stosować odpowiednią, dostosowaną do jego potrzeb dietę), czy środki higieniczne (mydło, pasta do zębów, krem i nożyki do golenia), ponieważ nie można przyjmować jednolitego, uśrednionego minimum egzystencjalnego dla wszystkich osób osadzonych, ponieważ w przypadkach takich jak ten skarżącego, potrzeby egzystencjalne, ze względu na takie czynniki jak stan zdrowia, mogą znaczącą się różnić, wobec czego konieczne jest pochylanie się nad zindywidualizowanymi potrzebami osadzonego; 5. naruszenie przepisu postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów podniesionych w skardze i stanowisku pełnomocnika, uzupełniającym skargę, w sytuacji gdy ze względu na doniosłość sytuacji, której skarga dotyczyła oraz powagę zarzutów podnoszonych w skardze, oddalając skargę sąd zobligowany był do uargumentowania swojego stanowiska w dalej idący sposób, w tym w szczególności odnosząc się do zarzutów niezgodności z Konstytucją RP przepisów prawa, leżących u podstaw niniejszej sprawy, w którym zdecydował się nie podzielić zarzutów skarżącego, a tym podjęcia wszelkich kroków celem przekonania adresata orzeczenia o słuszności zawartego w nim rozstrzygnięcia; a w konsekwencji naruszenie przepisu postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 151 p.p.s.a., przez oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w rzeczywistości skarga zasługiwała na jej uwzględnienie, albowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu była wadliwa przez niezastosowanie prokonstytucyjnej wykładni systemowej art. 16 u.ś.r. w zakresie w jakim organ powinien uznać, iż w okolicznościach osobistych dotyczących skarżącego, państwo winno zapewnić pełne zaspokojenie jego podstawowych potrzeb poprzez również przyznanie prawa do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego, co tym samym kwalifikowało zaskarżoną decyzję do wzruszenia i tym samym wydania wyroku w całości uchylającego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd nie pochylił się nad problemem niekonstytucyjności rozwiązania prawodawczego, które de facto odbiera pewnej grupie obywateli możliwość zaspokajania elementarnych potrzeb egzystencjalnych, niejako bezrefleksyjnie przychylił się do argumentacji organów, które powoływały się na okoliczność, iż skarżący jest osobą pozbawioną wolności wobec czego, zgodnie z brzmieniem art. 16 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 3 pkt 7 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny mu nie przysługuje. Sąd dostrzegł braki podstawowego utrzymania skarżącego, mimo to nie uznał wskazanych braków za doniosłe dla niniejszej sprawy. Tymczasem przyjęcie założenia, że zakład karny jest instytucją zapewniającą nieodpłatnie całodobowe pełne utrzymanie jest niczym więcej jak tylko próbą sankcjonowania fikcji za pomocą legalnych definicji zawartych w poszczególnych aktach prawnych. Skarżący znalazł się w sytuacji, którą można by określić mianem swoistej pustki prawnej: z jednej strony dysponuje on orzeczeniem odpowiedniego organu, które stwierdza stopień niepełnosprawności, uprawniający do uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym ograniczeniu możliwości wykonywania pracy; z drugiej jednak przepisy wykluczają skarżącego z grona osób potencjalnie uprawnionych do tegoż świadczenia, ze względu na osadzenie w instytucji, która powinna zapewniać nieodpłatnie całodobowe zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych skarżącego. Ta jednak instytucja, co skarżący explicite wykazał w swoich pismach w sprawie, nie realizuje funkcji nieodpłatnego, całodobowego, pełnego utrzymania. Skarżący nie ma możliwości dysponowania środkami pozyskanymi, czy to z pracy, czy też od bliskich, pozostających na wolności - ponieważ tych, jak również jakiegokolwiek majątku skarżący nie posiada. Kara pozbawienia wolności, nie powinna natomiast polegać na odebraniu skazanym godności, tudzież poczucia godności. Sąd niejako pośrednio przyznał dostrzeżenie problemu godnościowego skarżącego jako osadzonego, jednakże stwierdził, iż ten "jako osoba odsiadująca wieloletni wyrok więzienia, ponosi konsekwencje swoich działań, a rolą organów administracji publicznej nie jest zapewnienie mu środków finansowych, które polepszą warunki w jakich przebywa". Tym samym Sąd niejako powołał się na nową, prawu nieznaną, pozaustawową przesłankę negatywną w postaci "ponoszenia konsekwencji swoich działań". Sądy administracyjnie niejednokrotnie wypowiadały się w przedmiocie interpretacji sformułowania "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie". Zgodnie więc z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, której ukoronowanie stanowi również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa wykładnia naruszonego przepisu, dokonana przy zastosowaniu dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia naruszonego przepisu, że nie powinien on stanowić przeszkody w uzyskaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przez niepełnosprawnego osadzonego, który jest niejako zmuszony do ponoszenia częściowo swoich faktycznych kosztów utrzymania, niemającego przy tym innych możliwości uzyskania jakiejkolwiek formy wsparcia majątkowego, czy to z pracy, czy pomocy bliskich. Tak zaproponowana wykładnia pozwala bowiem na zachowanie zgodności systemowej z normami wyższego rzędu i wyrażanymi przez nie wartościami - tj. zasadą równości wobec prawa (przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), zasadną sprawiedliwości społecznej (przepis art. 2 Konstytucji RP), zasady pomocy osobom niepełnosprawnym (przepis art. 69 Konstytucji RP), a także prawa obywatela do zabezpieczenia społecznego (przepis art. 67 Konstytucji RP). Za niedopuszczalne należy uznać doprowadzenie do sytuacji, że w wyniku wadliwej ustawodawczej działalności państwa obywatel może zostać pozbawiony świadczenia pomocowego, wskutek nieuwzględnienia przez ustawodawcę penitencjarnych realiów. Nie można bowiem przyjąć, iż czyni zadość zasadzie sprawiedliwości społecznej taka wykładnia przepisu art. 16 ust 5 u.ś.r., która prowadzi do całkowitego pozbawienia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego niepełnosprawnego osadzonego, który realnie jest zmuszony ponosić częściowo koszty swojego utrzymania, bez jednoczesnej możliwości uzyskania jakichkolwiek środków. Końcowo zwrócono uwagę, że Sąd dopuścił się naruszenia obowiązku wyczerpującego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, bowiem nie przytoczył on w uzasadnieniu żadnych argumentów, odnoszących się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze na decyzje, uzasadniających ich nieuwzględnienie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Przedmiotem wniosku skarżącego było przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 pkt 2 u.ś.r., świadczenie to należy do kategorii świadczeń opiekuńczych. Jak stanowi art. 16 ust. 1 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jakkolwiek zatem zasiłek jest przyznawany osobie spełniającej określone kryteria, w tym osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia, to jego celem nie jest zaspokojenie potrzeb bytowych, pokrycie kosztów wyżywienia czy utrzymania, ale pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia sobie opieki i pomocy innej osoby. Już ta okoliczność, związana z celem zasiłku pielęgnacyjnego, stanowiła dostateczną podstawę do udzielonej odmowy, skoro skarżący jest osadzony w zakładzie karnym, nie korzysta z przerwy w odbywaniu kary, odbywa karę w zakładzie zamkniętym, co z zasady wyklucza udzielanie mu opieki i pomocy ze strony osób trzecich, spoza obsługi zakładu karnego. W przypadku osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym, realizacja jej praw i ewentualne udzielanie świadczeń zdrowotnych realizowane jest w oparciu o przepisy ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 706 z późn. zm., dalej: k.k.w.). Udzielanie pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji również odbywa się w oparciu o przepisy tego kodeksu. Skarżący nie domagał się przy tym przyznania zasiłku pielęgnacyjnego ze względu na konieczność pokrycia wydatków związanych z opieką i pomocą innej osoby w codziennej egzystencji, ale ze względu na brak środków na zakup napojów, środków higieny, znaczków pocztowych, aparatu słuchowego. Tak określony zakres potrzeb nie mieści się w celu zasiłku pielęgnacyjnego i przez przyznanie tego świadczenia nie może zostać zaspokojony. Ze wskazanym celem zasiłku pielęgnacyjnego koreluje negatywna przesłanka do jego przyznania, określona w art. 16 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Umieszczenie w takiej placówce oznacza bowiem, że osoba niepełnosprawna znajduje się pod opieką jej personelu i korzysta z pomocy tego personelu. Zgodnie z definicją z art. 3 pkt 7 u.ś.r., przez instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie należy rozumieć dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Zakład karny i tryb odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności wskazują, że skarżący w miejscu pobytu otrzymuje pełne utrzymanie. Wskazane w skardze kasacyjnej regulacje kodeksu karnego wykonawczego temu nie przeczą. Ponoszenie kosztów korespondencji (art. 105 § 6a k.k.w.) nie ma związku z utrzymaniem, przez co należy rozumieć zaspokajanie potrzeb bytowych. Przepisy k.k.w. w samodzielny sposób regulują przy tym możliwość utrzymywania kontaktów ze światem zewnętrznym i w szczególnie uzasadnionych wypadkach skazany, który nie posiada środków pieniężnych, może otrzymać od administracji zakładu karnego znaczki pocztowe na korespondencję (art. 106 § 6a k.k.w.). Jeszcze raz należy podkreślić, że realizacja praw skazanego odbywa się na podstawie przepisów k.k.w. Zgodnie z art. 102 pkt 1 k.k.w., skazany ma prawo w szczególności do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Podobnie nie świadczy o braku otrzymywania pełnego utrzymania ewentualna potrzeba ponoszenia opłat za energię elektryczną, skoro zgodnie z art. 110b § 1 k.k.w. jest ona pochodną uprzedniej zgody dyrektora zakładu karnego na wyposażenie celi mieszkalnej w dodatkowy sprzęt elektroniczny lub elektryczny. Nie znajdują zatem potwierdzenia zarzuty naruszenia art. 16 ust. 2 pkt 3 i art. 16 ust. 5 w zw. z art. 3 pkt 7 u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W szczególności w okolicznościach sprawy nie ma podstaw do odwoływania się do art. 69, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP. Jak wyżej wskazano, zasiłek pielęgnacyjny nie jest świadczeniem skierowanym na dostarczenie środków utrzymania osobie niepełnosprawnej, dlatego argumenty skargi kasacyjnej odnoszące się do potrzeby zapewnienia skarżącemu środków na pokrycie określonych potrzeb bytowych nie pozostają w rzeczowym związku z zasadniczą przesłanką przyznania tego zasiłku, jaką jest pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby. Nie uzasadnia uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach. Po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (tak uchwała siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09), a po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy brak jest jednego z ustawowych wymogów, wskazanych w tym przepisie, jak też gdy jest ono sporządzone w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (zob. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 794/13). W sprawie żadna z tych okoliczności nie zachodzi, wyrok poddaje się kontroli instancyjnej i zawiera stanowisko co do stanu faktycznego sprawy. Natomiast ze względu na cel wnioskowanego świadczenia, nie było niezbędne szczegółowe odnoszenie się przez Sąd I instancji do argumentów skargi, wskazujących za zakres niezaspokojonych potrzeb bytowych skarżącego, skoro zasiłek pielęgnacyjny na ich zaspokojenie nie może zostać przyznany. Skoro w sprawie nie stwierdzono naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i prawidłowo skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.