III SAB/Po 17/24

Dnia 18 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2025 roku sprawy ze skargi B. P. i A. P. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o rozłożenie na raty zaległości z tytułu nieopłaconych składek oraz wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego I. zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do załatwienia wniosku B. P. z 4 sierpnia 2023 r. o wydanie kopii dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego – w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; II. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. w pozostałym zakresie odrzuca skargę. Pismem z 5 sierpnia 2024 r. B. P. i A. P. (dalej: skarżący) wnieśli skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych "w związku z: 1. wydaniem przez ZUS ponad miliona tytułów wykonawczych, 2. nieprzekazaniem skarg do WSA, 3. nieprzekazaniem pozwu, 4. nieprzekazaniem przez ZUS pełnej listy tytułów wykonawczych wraz z pełną historią dotyczącą przerwania biegu przedawnienia, w której otrzymaliby kopię listów z informacją, kto kiedy, co i gdzie przesyłał zgodnie z pismami, które skarżący kierowali do ZUS, 5. nierozłożeniem na raty zaległości, pomimo bardzo trudnej sytuacji majątkowej, 6. nieprzekazaniem do właściwego Sądu skargi/pozwu. Skarżący podali, że przez ostatnie 2 lata próbowali uzyskać z ZUS informacje w zakresie dokumentacji związanych z tytułami wykonawczymi, jakie ZUS realizuje wobec nich. Składali wiele skarg na decyzje ZUS, kierowali pozew, jednak żadna ze skarg, ani pozew nie zostały przez ZUS skierowane do WSA. Skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, umożliwienie wglądu we wszystkie dokumenty dotyczące wszystkich TW, ustalenie, jakie osoby na jakim etapie odpowiadały w ZUS za przesłanie informacji do skarżących i dlaczego nie zrobiono tego pomimo licznych wezwań, a także ustalenie, które działania ZUS były bezprawne. W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że 4.08.2023 r. B. P. zwrócił się do ZUS O. w [...] o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz o przesłani kopii dokumentów z akt płatnika. Pismem z 25.08.2023 r. organ zawiadomił B. P. o wszczęciu postępowania w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, informując o przysługujących mu prawach oraz wzywając do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentacji mającej wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Następnie pismem z 18.09.2023 r. ZUS O. w [...] zawiadomił skarżącego o pozostawieniu ww. wniosku bez rozpoznania, z uwagi na niedostarczenie wymaganej dokumentacji. Pismem zaś z 19.09.2023 r. organ poinformował skarżącego o pozostawieniu wniosku o zawieszenie postępowania bez rozpoznania, jednocześnie wskazując, że żaden przepis nie obliguje organu do wysyłania kopii dokumentów, natomiast ma on prawo zapoznać się z dokumentami w siedzibie Oddziału. Skarżący w piśmie zatyt. "skarga na czynności egzekucyjne" (wpłynęło do ZUS 7.09.2023 r.) zarzucił nierozpatrzenie wniosku z 4.08.2023 r. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, jak i podniósł, że organ nie przekazał mu dokumentów dotyczących rozliczenia konta płatnika składek. Jednocześnie wraz z małżonką A. P. wniósł również o przesłanie wykazu należności, dokumentów dotyczących rozliczenia konta oraz dokumentów związanych z przymusowym dochodzeniem należności. Organ wyjaśnił, że pismem z 25.09.2023 r. udzielił skarżącemu odpowiedzi na ww. pismo, m.in. podając, jakie wystawiono tytuły wykonawcze i jakie podjęto czynności. Odnosząc się zaś do wniosku o przesłanie dokumentów z akt sprawy poinformowano, że żaden przepis nie obliguje organu do wysyłania kopii dokumentów, a zapoznać z nimi skarżący może się w siedzibie organu. ZUS podał, że 15.09.2023 r. wpłynęła doń skarga B. P. na działanie ZUS. Pismem z 4.10.2023 r. organ uznał skargę za niezasadną i ustosunkowano się do zarzutów skargi. W dniu 3.10.2023r. B. P. wniósł skargę na czynności egzekucyjne, żądając raz jeszcze zawieszenia postępowania egzekucyjnego do chwili wyjaśnienia niejasności związanych z rozliczeniem konta. W piśmie tym wniósł o przesłanie dokumentacji z akt jego sprawy oraz ze sprawy A. P.. Nadto 3.10.2023 r. złożył wniosek o rozłożenie na raty należności. ZUS pismem z 24.10.2023 r. odpowiedział na to pismo i ponownie wskazał na prawo wglądu w dokumentację w siedzibie organu. Postanowieniem z 25.10.2023 r. ZUS odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania w zakresie skargi na czynności egzekucyjne. Skarżący 14.11.2023 r. złożył wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Po uzupełnieniu braków wniosku ZUS pismem z 19.12.2023 r. poinformował skarżącego o przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.), które regulują sposób doręczenia korespondencji w postępowaniu administracyjnym wyjaśniając, że przepisy te aktualnie nie przewidują możliwości przesyłania pism na adres skrytki pocztowej, informując, że pisma przesyłane będą na adres uzgodniony w rozmowie telefonicznej z 18.12.2023 r. tj. ul. [...], [...]. Postanowieniem z 15.02.2024 r. ZUS odmówił B. P. rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych. Organ wskazał, że 13.12.2023 r. wpłynął wniosek skarżącego o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Pismem z 15.02.2024 r. ZUS poinformował skarżącego o niewyrażeniu zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Konkludując, mając na względzie powyższe okoliczności ZUS uznał, że jego działaniu nie można dopatrzyć się bezczynności – na każde pismo organ reagował i wydawał właściwe rozstrzygnięcia. Postanowieniem z 30 października 2024 r. sygn. III SPP/Po 45/24 referendarz sądowy tut. Sądu umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie skarżących od kosztów sądowych i ustanowił dla skarżących radcę prawnego. Na wezwaniu Sądu pełnomocnik skarżących z urzędu w osobie r. pr. W. G. w piśmie z 14.01.2025 r. sprecyzował, że przedmiotem żądania skargi jest ustosunkowanie się do wniosku B. P. z 13.12.2023 r. o rozłożenie na raty zaległości z tytułu nieopłaconych składek (znak sprawy [...]) oraz przekazania wnioskowanej przez skarżących dokumentacji z akt skarżących znajdujących się w posiadaniu organu, umożliwiającej szczegółowe rozliczenie salda na koncie, w szczególności: a) kopii kierowanych do nich zawiadomień, upomnień oraz tytułów wykonawczych wraz z potwierdzeniem ich doręczenia począwszy od 2007 r., b) kopii dokumentów, na podstawie których wyliczono kwotę należności głównej, c) kopii korespondencji toczącej się pomiędzy organem a skarżącymi, d) postanowień dotyczących umorzenia 40 tytułów wykonawczych wobec A. P., e) postanowień dotyczących umorzenia 32 tytułów wykonawczych wobec B. P.. Pełnomocnik skarżących wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów zastępstwa, nie uiszczonych dotychczas zarówno w części, jak i w całości. W piśmie z 21.01.2025 r. pełnomocnik skarżących sprecyzował żądania skargi. Następnie zaś – na wezwanie Sądu – w piśmie z 13.02.25 r. podał, że wniesienie przez A. P. skargi zostało poprzedzone wniesieniem wielu pism stanowiących ponaglenia wobec organu, tj.: pism z 4.09.2023 r. i 29.09.2023 r. zatyt. skarga na czynności egzekucyjne, pism z 2.10.2023 r. i z 30.11.2023 r. zatyt. pozew oraz pisma z 5.08.2023 r. – załącznik nr 2 do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie wskazać trzeba, że stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. Ów przepis upoważnia Sąd do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Przedmiotem skargi – jak sprecyzował pełnomocnik skarżących – jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie nierozpatrzenia dwóch wniosków: 1. wniosku z 4 sierpnia 2023 r. (wpływ do organu 10.08.2023 r.) o przesłanie (w związku z wymienionymi w tym piśmie zawiadomieniami o zajęciu wynagrodzenia za pracę): kopii zawiadomień, kopii tytułów wykonawczych, kopii dokumentów, na podstawie których wyliczono kwotę należności głównej, kopii listów dla ww. tytułów wykonawczych, które zostały przesłane do skarżącego wraz z kopiami potwierdzeń odbioru lub w przypadku braku takich potwierdzeń – kopii zwrotu tych listów, a także o przesłanie (dla wszystkich innych zawiadomień i tytułów wykonawczych niewymienionych powyżej od 2007 r.): kopii zawiadomień, kopii tytułów wykonawczych, kopii dokumentów, na podstawie których wyliczono kwotę należności głównej, kopii listów dla ww. tytułów wykonawczych, które zostały przesłane do skarżącego wraz z kopiami potwierdzeń odbioru lub w przypadku braku takich potwierdzeń – kopii zwrotu tych listów; 2. wniosku z 5 grudnia 2023 r. (wpływ do ZUS 13.12.2023 r.) o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Sąd z racji odrębności treści i przedmiotu ww. wniosków i ich procedowania przez ZUS również odrębnie odniesie się do kwestii zarzucanej przez skarżących bezczynności ZUS w ich rozpatrzeniu. Ad. 1. Podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku z 4 sierpnia 2023 r., złożonego w postępowaniu egzekucyjnym, o przesłanie kopii dokumentów stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Zważywszy, że przepisy u.p.e.a. nie normują zagadnienia udostępnienia akt w postępowaniu egzekucyjnym, zastosowanie znajduje przepis art. 18 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. I tak, kwestia udostępniania akt w postępowaniu administracyjnym została unormowana przepisami art. 73-74 K.p.a. Zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Przepis art. 73 § 2 K.p.a. określa zaś, że strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Przy czym przepis art. 74 § 1 K.p.a. zastrzega, że przepisu art. 73 nie stosuje się do akt sprawy zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Równocześnie wedle art. 74 § 2 K.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Z powyższych przepisów wynika, że formy postanowienia wymaga więc odmowa umożliwienia wykonania przez stronę każdego z osobna uprawnienia z art. 73 k.p.a. K.p.a. nie określa w sposób bezpośredni przesłanek podjęcia aktu odmownego. Przyjąć należy, że są one negatywną konsekwencją niespełnienia zróżnicowanych przesłanek skorzystania z uprawnienia. Wobec tego uznać należy, że art. 74 § 2 K.p.a. odnosi się do wszystkich przypadków odmowy realizacji żądań strony przewidzianych w art. 73 K.p.a. Za równoważną z odmową udostępnienia akt potraktować należy jakąkolwiek postać częściowej reglamentacji w stosunku do akt sprawy, np. udostępnienie tylko części akt, bądź umożliwienie udostępnienia akt w formie innej aniżeli żąda strona. Postanowienie wydane na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. jako podlegające zaskarżeniu wymaga uzasadnienia faktycznego i prawnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd o dopuszczalności skargi na bezczynność organu polegającą na nieudostępnieniu akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. Sąd orzekający w niniejszym składzie zgadza się z prezentowanym w orzecznictwie poglądem, że żądanie umożliwienia stronie wglądu do akt może być załatwione dwojako – poprzez czynność materialnotechniczną w postaci udostępnienia stronie akt lub wydanie postanowienia o odmowie udostępnienia na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. Przepis ten dotyczy wszystkich przypadków odmowy realizacji żądania strony przewidzianych w art. 73 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 2811/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwrócić należy również uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 8 października 2018 r. sygn. akt I OPS 1/18 stwierdził, iż w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy". W uzasadnieniu do tej uchwały wskazano, że w odniesieniu do czynności udostępnienia akt sprawy rozróżnianie pojęć "odpis" – "kopia" nie jest celowe, gdy zważy się, że w dobie stanowienia przepisu art. 73 k.p.a. nie znano pojęcia np. kserokopii, a poziom ówczesnej technologii nie pozwalał na takie odwzorowanie treści dokumentu, jakie dostępne jest obecnie. W ocenie NSA, rekonstruując wzór zachowania organu administracji w przedmiocie udostępniania akt na podstawie art. 73 § 1 i § 2 K.p.a. należało wyjść poza jego literalne brzmienie i zgodnie z systemowymi regułami wykładni rozszerzyć zakres uprawnień strony, tak aby w razie uzasadnionej potrzeby mogła żądać od organu sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy. Za takim rozwiązaniem przemawia bowiem konieczność zharmonizowania art. 73 k.p.a. z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, uregulowaniami innych procedur, dotyczącymi udostępniania akt, a także konieczność dokonywania interpretacji z uwzględnieniem gwarancji konstytucyjnych. Z tego względu, dokonując wykładni art. 73 § 1 k.p.a. trzeba mieć również na uwadze, że możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) Interpretacja powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd jest zdania, że skarżący byli uprawnieni do żądania wydania im z akt sprawy kopii żądanych dokumentów na podstawie art. 73 § 2 k.p.a. Jak wynika z powołanych przepisów art. 73 i art. 74 k.p.a., wniosek o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów bądź też kopii dokumentów rodzi po stronie organu obowiązek zachowania się w dwojaki sposób: wydania żądanego dokumentu (jako czynność materialno-techniczna) albo odmowy jego wydania (w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie). Tymczasem z akt sprawy wynika, że na wniosek strony zawarty w piśmie z 4 sierpnia 2023 r. o przesłanie (doręczenie) kopii dokumentów, który wpłynął do ZUS 10 sierpnia 2023 r., organ odpowiedział w piśmie z 19 września 2023 r. (doręczono skarżącemu 30.09.2023 r.), podając, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (...) w lokalu Oddziału ZUS w [...]. w godzinach jego pracy, po wcześniejszym umówieniu. Dodano równocześnie, że żaden przepis nie obliguje organu do wysyłania stronie kopii dokumentów. Powołano się na przepis art. 73 K.p.a. Skarżący ponowił żądanie doręczenia mu ww. dokumentów w piśmie z 4 września 2023 r. za tyt. "skarga na czynności egzekucyjne". W odpowiedzi z 25 września 2023 r. ZUS podał, że w odrębnym piśmie ustosunkuje się m.in. do żądania przesłania dokumentów dotyczących rozliczenia konta. Skarżący w piśmie z 9 września 2023 r. zatyt. "skarga na działania ZUS" zawarł ponaglenie, o którym mowa w art. 37 § 1 K.p.a., wskazując, że wnosi skargę m.in. na przewlekłe i biurokratyczne załatwianie spraw i niedostarczenie wnioskowanych dokumentów pozwalających rozliczenie salda skarżącego, podając, że już 4 sierpnia 2023 r. wnioskował o przesłaniu mu ww. dokumentów. ZUS zaś w reakcji na powyższe pismem z 4 października 2023 r. raz jeszcze poinformował o prawie wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (...) w lokalu administracji publicznej i w obecności pracownika organu (art. 73 K.p.a.) [doręczono 4.10.2023r.]. Skarżący również w "skardze na czynności egzekucyjne" z 29 września 2023 r. i piśmie z tej samej daty (wpływ do organu 3.10.2023 r.) wniósł ponownie o przesłanie przez ZUS wcześniej żądanych dokumentów (k. 28-36 akt adm.). Odpowiadając na powyższe ZUS w piśmie z 24 października 2023 r. (doręczonym 9.11.2023 r.) jednakowo jak uprzednio poinformował o prawie wglądu w akta w siedzibie organu powołując się na przepis art. 73 K.p.a. Mając na względzie powyższe okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że ZUS dopuścił się bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Wymaga wskazania, że wedle art. 35 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). W myśl zaś art. 35 § 3 K.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Przepis art. 36 § 1 K.p.a. nakazuje zaś, by o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej zawiadomił strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Materiał zgromadzony w sprawie potwierdza, że wniosek strony o wydanie kopii żądanych wnioskiem z 4 sierpnia 2023 r. dokumentów wpłynął do organu 10 sierpnia 2023 r., a organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 § 1 k.p.a. Skoro bowiem skarżący wnosił o przesłanie mu (doręczenie) dokumentów istotnych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie stanowiło formy załatwienia wniosku udzielenie informacji w trybie art. 73 K.p.a. o prawie zapoznania się tymi dokumentami w siedzibie organu. Jeżeli ZUS zamierzał odmówić stronie wydania kopii dokumentów powinien był stosownie do art. 74 § 2 K.p.a. wydać postanowienie, na które służy zażalenie. Tego zaś nie uczynił i tym samym dopuścił się bezczynności. W rezultacie skarga w niniejszej sprawie w omówionym zakresie okazała się nie tylko dopuszczalna na gruncie art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a., ale i zasadna, bowiem organ de facto odmawiając stronie wydania żądanych dokumentów poprzez uporczywe kilkukrotne informowanie o prawie zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie organu nie wydał postanowienia, na które przysługuje zażalenie. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), co orzeczono w pkt II sentencji wyroku. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (pkt I . sentencji wyroku) zobowiązał ZUS do załatwienia wniosku skarżącego z 4 sierpnia 2023 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy. Zakreślony przez Sąd 14-dniowy termin jest wystarczający, zważywszy na dotychczasową bezczynność organu i brak konieczności prowadzenia wyjaśniającego, do załatwienia wniosku strony, tj. wydania żądanych dokumentów albo wydania postanowienia o odmowie ich wydania. Sąd przy tym, jako, że orzeka w sprawie o bezczynność organu nie przesądza sposobu rozpoznania sprawy z ww. wniosku strony przez organ. Z przepisy art. 149 § 1a P.p.s.a. wynika, że stwierdzając przewlekłość lub bezczynność organu sąd jednocześnie stwierdza, czy przewlekłość lub bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W okolicznościach sprawy biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, Sąd uznał (pkt III sentencji wyroku), że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W ocenie Sądu stwierdzona bezczynność ZUS nie miała rażącego charakteru. Sąd wziął pod uwagę, że organ wykazywał aktywność procesową informując stroną, choć nieprawidłowo (co wyjaśniono powyżej), o prawie wglądu w akta sprawy w siedzibie organu. Czynił to kilkukrotnie, w odpowiedzi na każdy z ponowionych wniosków strony. Okoliczności te wskazują na wolę organu załatwienia sprawy, która przybrała niewłaściwą formę. W rezultacie mając na uwadze powyższe opóźnienie w załatwieniu wniosku nie stanowi naruszenia prawa o takim stopniu intensywności, aby uzasadniało zakwalifikowanie go jako rażące. Ad. 2. Odnośnie bezczynności ZUS w zakresie rozpoznania wniosku B. P. z 5 grudnia 2023 r. (wpływ do organu 13.12.2023 r.) o rozłożenie na raty należności z tytułu składek Sąd stwierdził, że skargę jako nienależącą do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) należało odrzucić. Sąd wyjaśnia, że ów wniosek strona złożyła w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.: u.s.u.s.). Przepis ten stanowi, że ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 1a u.s.u.s. odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. W judykaturze istniała rozbieżność co do stanowiska, w jakiej formie ZUS winien zakomunikować stronie odmowne rozpatrzenie wniosku złożonego w trybie art. 29 ust. 1 u.s.u.s. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Wskazywano albo na formę decyzji administracyjnej zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. albo na formę pisma informującego. Przyjmowano, że przepis art. 29 ust. 1a u.s.u.s. zagadnienia tego nie wyjaśnia. W związku z powyższym Sąd Najwyższy w uchwale z 10 grudnia 2024 r. sygn. akt III UZP 3/24 (publ: http://sn.pl), rozpoznając wskazane zagadnienie prawne przekazane przez Sąd Apelacyjny w [...], przesądził, że odmowa uwzględnienia wniosku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. z 2024 r., poz. 479) o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty następuje w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do sądu terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy). Wracając do skargi w przedmiotowym zakresie należy wskazać, że skarga na bezczynność organu jest, stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Stosownie do art. 180 § 1 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W myśl art. 181 K.p.a. organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne; do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1. Takim przepisem jest powołany wyżej art. 83 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Co relewantne prawnie w okolicznościach niniejszej sprawy, odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Oznacza to, że w u.s.u.s. została przyjęta zasada, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (por.: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, s.777, 966-967; R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 882-883). Wyjątek od powyższej zasady określa art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowiąc, że Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tylko zatem te ostatnie sprawy pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji, z uwagi na zastosowanie K.p.a. – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. W świetle powyższego, uprawniony jest więc wniosek, że tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna (por.: postanowienie NSA z 10 listopada 2017 r., sygn. akt 1857/17 oraz postanowienie NSA z 19 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 1405/13; a także: A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 181 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, 2016, pkt 3). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 2 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm., dalej: K.p.c.) do rozpoznania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Zgodnie z art. 1 K.p.c. sprawą cywilną jest także sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jak wynika z treści art. 476 § 3 zd. 1 K.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. Przedmiotem skargi w omawianym zakresie skarżący uczynili bezczynność ZUS w przedmiocie rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Skarżącemu przysługiwało zaś wynikające z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. w zw. z art. 476 § 3 zd. 1 K.p.c. prawo wniesienia odwołanie do sądu powszechnego w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że omawiany przedmiot sprawy nie podlega kognicji sądów administracyjnych i należy do właściwości sądu powszechnego. Zważywszy zaś, że przepis art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nakazuje sądowi odrzucić skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, Sąd orzekł jak w pkt IV sentencji wyroku.