VII SA/Wa 2987/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Janeczko, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), asesor WSA Marcin Maszczyński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwiecień 2025 r. sprawy ze skargi Państwowego [...] na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 października 2024 r. znak: DOR.7101.196.2024.JZA w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia opinii technicznej 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2) zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Państwowego [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) postanowieniem z 17 października 2024 r. DOR.7101.196.2024.JZA, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia P. – uchylił postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] września 2024 r. nr [...], nakładające obowiązek złożenia opinii technicznej i nałożył obowiązek dostarczenia do 15 stycznia 2025 r., oceny technicznej ujęcia wodnego - betonowego progu wodnego i zbiornika na wodę z instalacjami - na cieku bez nazwy, na działce nr [...] w S. w pobliżu działek nr [...] (przy ul. [...]) określającej stan techniczny obiektu, w tym wymagań art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego, ewentualnie wskazanie robót niezbędnych do doprowadzenia obiektu do właściwego stanu technicznego. Organ wskazał, że PINB dla Powiatu B. decyzją z [...] stycznia 2023 r.,: wstrzymał użytkowanie obiektu i nakazał m.in. trwałe zabezpieczenie przed dostępem osób postronnych.[...] WINB decyzją z [...] kwietnia 2023 r. uchylił ww. decyzję i umorzył postępowanie, wobec braku właściwości organu. Zaznaczył, że z kontroli z 14 września 2020 r. i 18 lipca 2023 r. wynika, że na działce nr [...] istnieje próg betonowy ze studnią (pokrytą włazem drewnianym), na cieku wodnym. Od studni w korycie widoczna jest rura żeliwna prowadząca wodę do studni ujęciowej w prawej krawędzi skarpy. Poniżej studni betonowej, z zaworem pokrytej włazem drewnianym znajduje się studnia (z włazem stalowym), z zaworem odcinającym. W studni ujęciowej widoczne są ubytki betonu i pręty zbrojeniowe. W trakcie kontroli 18 lipca 2023 r., P. oświadczyło, że nie jest właścicielem ani zarządcą tego ujęcia, nie prowadzi książki obiektu i nie przeprowadza jego kontroli. Przedłożono korespondencję z Burmistrzem Miasta S. i notatkę służbową z [...] lutego 2023 r., z której wynika, że P. zorganizowało spotkanie z mieszkańcami korzystającymi z tego ujęcia. Wybrano 3 osobowy komitet w celu uregulowania spraw formalno-prawnych poboru wody. Wiceburmistrz Miasta S. zobowiązał się do wsparcia prawnego w założeniu Spółki W. (Komitetu Społecznego) i koordynacji współpracy spółki z WP oraz dostarczenia potwierdzenia, że spółka podejmie działania związane z legalizacją poboru wód. W odpowiedzi na wezwanie WINB, 28 sierpnia 2023 r. Burmistrz Miasta S. (Burmistrz) wskazał, że działa już Zarząd Spółki Wodociągowej w S. ul. [...] i sporządzono statut spółki, który przesłano do zatwierdzenia Staroście. Jednak 20 listopada 2023 r. poinformowano, że statut spółki wymagał poprawek i przesłano go do Starosty. Zarząd prowadzi rozmowy z mieszkańcami deklarującymi przystąpienie do Spółki w celu ustalenia ostatecznej listy. Natomiast S. D. w piśmie z 13 grudnia 2023 r. podniosła, że sytuacja osób korzystających z tego ujęcia, nie uległa poprawie od 2019 r. Wprawdzie w wyniku pism i interwencji – A. S.A. w 2020 r. podjęła decyzję o budowie nowej sieci wodociągowej, ale projektu nie ukończono, a wobec zbyt niskiego ciśnienia mieszkańców ul. [...] wykluczono. Obiekty wybudowała Huta B. w latach 50 - 60 ubiegłego wieku. Sieć zaopatrywała w wodę m.in. budynki F. przy ul. [...]. W latach 80 funkcjonował Komitet Społeczny ds. Użytkowania Wody Pitnej [...] w S. W 1990 r. mienie państwowe stało się własnością Gminy S. Budynki przy ul. [...] były własnością Miasta S. i są podłączone do sieci wodociągowej z ujęcia wodnego przy ul. [...]. Ostatni lokal mieszkalny w budynku przy ul. [...] sprzedano w 2011 r. Gmina S. utrzymuje, że obiekty te nie są jej własnością. Wojewoda Śląski zaapelował do Burmistrza o usunięcie zagrożenia złej jakości wody i doprowadzenie wodociągu, w tym ujęcia do stanu zgodnego z prawem. Gmina przerzuca odpowiedzialność za zły stan techniczny na mieszkańców, starając się, aby powstała Spółka W., która przejmie obowiązki wynikające z wieloletnich zaniedbań gminy. Mieszkańcy nie są w stanie pokryć kosztów ekspertyz i wykonania ich zaleceń. Konieczne jest też wykonanie urządzeń do uzdatniania wody, aby wyeliminować skażenie bakteriologiczne. Mieszkańcy ul. [...] i [...] nie mają obecnie innych możliwości zaopatrzenia w wodę, a 13 grudnia 2023r. Starostwo poinformowało, że statutu Spółki [...] nie zatwierdzono z uwagi na braki formalne, m.in. nie wskazanie członków zarządu. W odpowiedzi na wezwanie WINB P. poinformowało, że nie posiada pozwolenia wodnoprawnego, w tym decyzji wydanych przez PGWWP, jak i wydanych przed 2018 r. Burmistrz poinformował, że nie udało się ustalić, czy wydano pozwolenie. Pierwszy komitet społeczny powstał w latach 80 tych. Urząd jak i komitet przechodziły reorganizacje co utrudnia odszukanie dokumentów. WINB zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego, Urzędu Miejskiego w S., Starostwa Powiatowego w B., Urzędu Miejskiego w B. o informację, czy od 1950 r. do 1980 r. wydano pozwolenie na budowę. Burmistrz [...] maja 2024 r. przesłał pismo mieszkańców S., że ujęcie jest użytkowane, finansowane i remontowane wyłącznie przez jego użytkowników, bez ingerencji Państwa. Ujęcie przekazano mieszkańcom Osiedla D. w 1949 r. w zamian za udostępnienie gruntów pod budowę wodociągu do domów wczasowych [...] i [...]. Prezydent B. [...] maja 2024 r. poinformował, że nie prowadził takich spraw poza granicami administracyjnymi miasta. Starosta B. wyjaśnił, że nie posiada dokumentacji z tych lat, a przed 2000r. pozwolenia na budowę wydawała gmina i dokumentacji nie przekazano do archiwum. Wojewoda [...] wskazał, że nie odnaleziono wpisu o dokumentacji w Archiwum Zakładowym i Zlikwidowanych Przedsiębiorstw Państwowych [...] UW. Burmistrz podniósł, że właścicielem wodociągu w latach 40-tych XIX w była Huta B. i także nie posiada dokumentów z lat, w których nie był kompetentny do wydawania takich pozwoleń. WINB wezwał ponadto syndyków masy upadłości Huty B. S.A. o informację, czy ujęcie należało do majątku zlikwidowanej huty i komu je sprzedano. Syndyk Z. S. wyjaśnił, że nie ma takiej wiedzy i poinformował, że [...] września 2015 r. uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego K., z[...] lipca 2015 r., sygn. [...] o ukończeniu postępowania upadłościowego huty. Syndyk A. K. wskazał, że nie ma takiej wiedzy. W takim stanie faktycznym i prawnym WINB, na mocy art. 81 c ust. 2 Prawo budowlane opisany obowiązek nałożył na PGW WP. Stwierdził, że zgodnie z art. 81 c ust.1 Prawa budowlanego wykonania obowiązku z art. 81 c ust. 2 można żądać odpowiednio od uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcy. Na poparcie powołał wyrok z 10 stycznia 2020 r. II SA/Łd 634/19, w którym WSA w Łodzi wskazał, że w art. 81 c ust. 1 posłużono się alternatywą nierozłączną co do adresata obowiązku, a więc to nie ustawodawca, a organ dokonuje wyboru. Uczestnikami wymienionymi w art. 81 c ust. 1 Prawa budowlanego, są w świetle art. 17 tej ustawy inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant, kierownik budowy lub kierownik robót. Organ może więc nałożyć obowiązki na inne pomioty. To, że w art. 81 c ust. 1 wymieniono podmioty w określonej kolejności, nie oznacza, że organ musi brać pod uwagę tę kolejność. W myśl art. 188 ust 1 Prawo wodne utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Skarżący wskazywał, że wykonuje tylko prawa właścicielskie do śródlądowych wód płynących i gruntu pod tymi wodami, nie jest natomiast inwestorem, właścicielem ani zarządcą ww. obiektu. Ujęcie wody jest urządzeniem wodnym na gruncie pokrytym śródlądową wodą płynącą - odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Będzie ono własnością inwestora, a w jego braku, innego podmiotu obecnie użytkującego to urządzenie lub czerpiącego z niego korzyści. W świetle wypisu z rejestru gruntów ww. działka jest własnością Skarbu Państwa i pokryta jest wodą publiczną - śródlądową wodą płynącą - potokiem "bez nazwy". Ujęcie wody stanowi urządzenie wodne - art. 16 pkt 65 lit. d Prawa wodnego, służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności obiekt służący do ujmowania wód powierzchniowych. Powyższe nie wyklucza kwalifikacji obiektu, jako budowli w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego. W myśl art. 3 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego i Załącznika określającego kategorie obiektów budowlanych, ujęcia wód śródlądowych sklasyfikowano jako obiekty służące do korzystania z zasobów wodnych (kat. XXX), Kwalifikacja tego ujęcia wód powierzchniowych z potoku jako budowli jest więc prawidłowa i uzasadniała zastosowanie Prawa budowlanego. WINB ustalił, że inwestorem obiektu była Huta B. S.A., wykreślona z KRS postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z [...] lipca 2015 r., sygn. [...] Wobec upływu ok. 70 lat, braku inwestora, następcy prawnego i świadków budowy, niekompletności archiwów nie można jednoznacznie ustalić, że powstał nielegalnie. W świetle jednolitego orzecznictwa nie można domniemywać samowoli budowlanej Zdaniem GINB, z materiału dowodowego nie wynika, że uprawnienia do ww. obiektów należą do innych podmiotów. Nie odnaleziono też pozwolenia wodnoprawnego i nie przedstawił go skarżący. Obecnie z ujęcia wody korzystają mieszkańcy ul. [...] w S. Jest to jedyne ich źródło wody i nie udało się prawnie uregulować tej kwestii. Wbrew twierdzeniom skarżącej dowody nie wskazują, że zarządcą lub właścicielem obiektu jest inny podmiot niż PGW WP. Art. 526 u.p.w. stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy W. wykonują zadania dotychczasowego Prezesa., dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej. Trwały zarząd wód, gruntów pokrytych wodami i pozostałych nieruchomości, ustanowiony na rzecz regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw lub jednostek organizacyjnych samorządu województwa wykonujących zadania marszałków województw, wygasa z dniem wejścia w życie nowej ustawy (art. 531 ust. 1). Zgodnie zaś z art. 258 ust. 8 u.p.w. W. reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych posadowionych na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi. Utrzymywanie publicznych śródlądowych wód powierzchniowych oraz morskich wód wewnętrznych polega także na zachowaniu stanu dna lub brzegów oraz na remoncie lub konserwacji istniejących budowli regulacyjnych (art. 227 ust. 1). W ocenie GINB, nie można a contrario stosować art. 216 ust. 6 Prawa wodnego, przyjmując, że właściciel wody i gruntów pod tymi wodami (skarżący) nie odpowiada za te urządzenie, gdyż nie jest jego właścicielem. Przepis ten stanowi, że urządzenia wodne, które wykonano, albo są wykonywane przez W. na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi lub na będących własnością Skarbu Państwa nieruchomościach niebędących gruntami pokrytymi śródlądowymi wodami płynącymi, stanowią własność Skarbu Państwa. To, że urządzenia wodne stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności, nie oznacza, że ten sam podmiot nie może być właścicielem gruntu i urządzenia. W wyroku z 30 maja 2019 r., VII SA/Wa 2504/18 WSA w W-wie wskazał, że w sytuacji braku możliwości ustalenia podmiotu, który zrealizował zastawkę i z niej korzystał, ciężar usunięcia nieprawidłowości spoczywa na właścicielu nieruchomości, na której obiekt ten się znajduje. Wprawdzie Prawo wodne przewiduje wyjątek od zasady superficies solo cedit, zaś art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego wskazuje na właściciela obiektu budowlanego, niemniej w pewnych okolicznościach podmiotem zobowiązanym do wykonania obowiązku może być właściciel gruntu pod wodą płynącą, na którym znajduje się obiekt przeznaczony do rozbiórki, co należy odnieść do obowiązków nałożonych w trybie art. 81 c ust. 2 Prawa budowlanego. Podobnie NSA w wyroku z 1 kwietnia 2016r., II OSK 1846/14 wskazał, że Prawo wodne przewiduje wyjątek od zasady superficies solo cedit. Nie oznacza to jednak, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, że podmiotem zobowiązanym do wykonania obowiązku z art. 81 c ust. 2 p.b. nie może być właściciel gruntu pod wodą płynącą. Wyjątek ten polega na tym, że właścicielem obiektu posadowionego na gruncie pod wodami płynącymi może być inny podmiot niż właściciel tego gruntu. Nie wyłącza to jednak ustalenia w konkretnej sprawie, że za właściciela zarówno gruntu pod wodami płynącymi jak i urządzenia wodnego na tym gruncie posadowionego może być uznany ten sam podmiot. Akceptacja argumentacji o wyłączeniu odpowiedzialności podmiotu wykonującego prawa właścicielskie do wód (art. 258 Prawa wodnego), prowadziłaby do niedopuszczalnej w demokratycznym państwie prawa sytuacji, że nie ma podmiotu odpowiedzialnego za urządzenia wodne, których stan techniczny może np. zagrażać zdrowiu i życiu jednostek. Art. 216 ust. 5 Prawa wodnego nie służy uchylaniu się od odpowiedzialności prawnej za utrzymanie urządzenia wodnego "rzeczy niczyich", lecz uporządkowaniu sytuacji, gdy status właścicielski tych urządzeń jest jasny lub możliwy do ustalenia. NSA w wyroku z 29 maja 2019 r., II OSK 1791/17 wskazał, że jeżeli niemożliwe jest ustalenie właściciela urządzenia wodnego (ujęcia wodnego), to decyzja nakazująca wykonanie określonych czynności powinna być skierowana do zarządcy nieruchomości gruntowej, na której znajduje się ten obiekt. Nie znaleziono dokumentu potwierdzającego, że ujęcie wody, na działce Skarbu Państwa było składnikiem majątkowym Huty B. S.A., której jedynym udziałowcem był Skarb Państwa. Nawet gdyby wchodziło w jego skład, to z chwilą likwidacji stało się częścią składową działki nr [...]. Zgodnie zaś z art. 48 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków ustawowych do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane (...). Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody nie należą do części składowych nieruchomości tylko wtedy, gdy wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 49 § 1 k.c.). W świetle art. 47 § 1 k.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Jeżeli właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, to prawo to obejmuje także części składowe nieruchomości nie stanowiące w dacie wydawania w tej sprawie decyzji część przedsiębiorstwa. Wobec braku podmiotu posiadającego jakiekolwiek prawo do ujęcia wody, to zgodnie z art. 191 k.c. własność tej budowli przysługuje Skarbowi Państwa (por. wyrok NSA z 29 maja 2019r. II OSK 1791/17). Dalej organ przedstawił obszerną argumentację odnośnie konieczności zastosowania w tej sprawie art. 81 c ust. 2 Prawa budowlanego. Uwzględnił też zarzut, że zakreślając termin pominięto konieczność przeprowadzenia przetargu i przedłużył go do 15 stycznia 2025r. Skargę na to postanowienie wniosło P. zarzucając naruszenie: a) prawa materialnego: 1. art. 216 ust. 5 Prawo wodne poprzez pominięcie, że urządzenia wodne lub ich części znajdujące się na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności, wobec czego opisanego obiektu, w myśl art. 16 pkt 65 Prawo wodne urządzenia wodnego, leżącego na gruncie pokrytym śródlądową wodą płynącą (w korcie rzeki) jest odrębnym od gruntu przedmiotem własności, a zatem nieprawidłowo nałożono ww. obowiązek na skarżącego, a ustawodawca rozdziela pojęcie własności urządzenia wodnego od własności wody oraz gruntu pokrytego powierzchniową wodą płynącą, formułując lex specialis wobec zasady supreficie solo cedit (art. 47 § 1 i § 2, 48 i 191 k.c.), zatem właścicielem tego urządzenia wodnego nie jest skarżący; 2. art. 216 ust. 6 Prawo wodne przez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że ujęcie wody z instalacjami na śródlądowej wodzie płynącej nie musi stanowić własności Skarbu Państwa, jeżeli nie było wykonywane przez jednostkę wykonującą prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do śródlądowych wód płynących, jednak nie uzasadnia to nałożenia obowiązku na podmiot, który odnosi z niego korzyści, i który ustalono (majątek zlikwidowanego przedsiębiorstwa wykorzystywany przez mieszkańców ul. [...] i realizacji zadań własnych Gminy S.- dostaw wody); 3. art 188 ust. 1 i ust. 6 w zw. z art. 227 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 Prawo wodne poprzez przyjęcie, że zawsze obowiązek utrzymania urządzeń wodnych obciąża W., jako zobowiązanego do utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych, nawet gdy nie jest jego właścicielem, podczas gdy art. 216 ust. 5 Prawo wodne stanowi, że urządzenia wodne wykonane na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności, zatem na zasadzie lex specialis względem ogólnych zasad Kc urządzenia wykonane na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi (w korycie/linii brzegowej) będą własnością podmiotu, który je wykonał, a nie właściciela gruntu pokrytego tą wodą. W myśl art. 188 ust. 2 i 6 Prawo wodne zasadą jest, że koszty utrzymania urządzeń obciążają tego, kto odnosi z nich korzyść, którym jest Gmina S.; 4. art. 227 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 212 ust. 2 Prawo wodne błędne przyjęcie, że utrzymanie publicznych śródlądowych wód płynących obejmuje utrzymanie urządzeń wodnych wykonanych przez inne niż Skarb Państwa podmioty i będące ich własnością, a to na właścicielu spoczywa obowiązek utrzymania urządzenia wodnego w myśl art. 188 ust. 1 Prawo wodne, a zgodnie z art. 216 ust. 5 Prawo wodne urządzenia wodne nie są automatycznie własnością właściciela gruntu pokrytego wodą, a w myśl art. 188 ust. 2 i 6 Prawo wodne koszty ich utrzymania obciążają tego, kto odnosi z nich korzyść. 5. art. 49 k.c. stanowiący, że urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne podobne urządzenia nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. b) naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 7, 77 § 1, 80 kpa w zw. z art. 136 kpa w zw. z art. 133 § 1 ppsa poprzez przyjęcie, że urządzenie wodne pomimo, że wykonane przez upadłą Hutę B. S.A. i aktualnie wykorzystywane w celu zbiorowego zaopatrzenia w wodę mieszkańców ul. [...] w S. uzasadnia nałożenie obowiązku na skarżącego; 2. pomimo podstaw do uwzględnienia zażalenia, ponowne orzeczenie negatywne; 3. nie wskazanie w postanowieniu podstawy prawnej obowiązku (jedynie w uzasadnieniu). P. wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie skargi, bądź o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreśliło, że ustawa rozdziela własność urządzenia wodnego od własności wody i gruntu pokrytego powierzchniową wodą płynącą, jako lex specialis wobec zasady supreficie solo cedit (art. 47, 48 i 191 kc), zatem właścicielem tego urządzenia wodnego nie jest skarżący. Prawo wodne określa własność wody, gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi oraz urządzeń wodnych, odrębnie od kc. Odmiennie od art. 47 i 48 kc, wskazuje, że urządzenie wodne może być przedmiotem własności odrębnym od gruntu pokrytego śródlądowymi wodami płynącymi i wody. Dokonano błędnej wykładni art. 216 ust. 6 Prawo wodne przyjmując, że urządzenie wodne nie musi być własnością Skarbu Państwa, jeżeli nie było wykonane przez jednostkę wykonującą prawa właścicielskie Skarbu Państwa do śródlądowej wody płynącej. Nie musi być własnością podmiotu, który go nie wykonał, nie użytkuje i nie odnosi korzyści. Organ uznał, że obiekt leży na gruncie Skarbu Państwa i kształtuje zasoby wodne. Jednak skoro w myśl art. 216 ust. 5 Prawa wodnego urządzenia wodne wykonane na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności, a Skarb Państwa w myśl art. 216 ust. 6 Prawo wodne staje się właścicielem jedynie urządzeń, które wykonał za pośrednictwem odpowiedniej jednostki, to ich właścicielami są podmioty, które je wykonały. Nieuzasadnione jest twierdzenie, że utrzymanie urządzeń wodnych obciąża Skarb Państwa i podmiot wykonujący w jego imieniu prawa właścicielskie, w przypadku "rzeczy niczyich", co potwierdza orzecznictwo - wyrok WSA w Gorzowie Wlkp z 11 marca 2020 r., SA/Go 54/20; WSA w Olsztynie sygn. II SA/OI 1054/15 oraz m.in. wyroki: NSA II OSK 1654/09; WSA w Gdańsku, II SA/Gd 709/21 i II SA/Gd 692/20 oraz II SA/Kr 713/13; NSA II OSK 1683/06 z 16 stycznia 2009 r., II OSK 1874/07 i z 22 października 2010 r., II OSK 1654/09. GINB powołał wyroki, które zapadły w innych stanach faktycznych. Wyrok VII SA/ Wa 2504/18 dotyczył nieużytkowanej zastawki, a wyrok II OSK 1846/14 gruntu w trwałym zarządzie i muru, II OSK 1791/17 gruntu w trwałym zarządzie i ujęcia wody. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał przedstawione stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadkach naruszenia: prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, p.p.s.a.); prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.); innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 17 października 2024 r. DOR.7101.196.2024.JZA, uchylające postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] września 2024 r. nakładające na P. obowiązek sporządzenia i złożenia opinii technicznej opisanego ujęcia wodnego na cieku bez nazwy na dz. nr [...] w S. określającej stan techniczny obiektu, ewentualnie wskazanie robót niezbędnych do doprowadzenia obiektu do właściwego stanu technicznego i nałożył tożsamy obowiązek wydłużając termin do [...] stycznia 2025 r. Nie był kwestionowany w tej sprawie zarówno fakt, że opisany obiekt stanowi urządzenie wodne, o którym mowa w art. 16 pkt 65 lit. d Prawa wodnego (służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, jak i ujmowaniu wód powierzchniowych) i jednocześnie jest budowlą w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego, a także, że nie udało się ustalić, czy został wzniesiony na podstawie pozwolenia na budowę, co oznacza, że nie można domniemywać, samowoli budowlanej. Niewłaściwy stan techniczny ujęcia wody również nie budził wątpliwości. Sporne było natomiast to, jaki podmiot jest zobowiązany do doprowadzenia przedmiotowego obiektu do właściwego stanu technicznego, a więc również do przedstawienia oceny technicznej, o której mowa w art. 81 c ust. 2 Prawo budowlane. Przepis ten stanowi, że organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązek dostarczenia odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia. W myśl art. 81c ust. 1 Prawa budowlanego osobami, od których organ może żądać ww. dokumentów są uczestnik procesu budowlanego, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Uczestnikami procesu budowlanego w świetle art. 17 Prawa budowlanego są: inwestor, inspektor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant lub kierownik budowy albo kierownik robót) oraz właściciel lub zarządca obiektu budowlanego lub gruntu, na terenie którego obiekt został wzniesiony. Wprawdzie organy – wbrew zarzutom skargi – niewątpliwie przeprowadziły obszerne postępowanie dowodowe, podejmując szereg czynności w celu wyczerpującego zabrania materiału dowodowego, jednak co najmniej przedwcześnie przyjęły, że podmiotem zobowiązanym do wykonania obowiązku jest PGW WP, powołując się na wyjątkowość sytuacji i orzecznictwo dopuszczające nałożenie nakazów wynikających z ustawy Prawo budowlane na właściciela gruntu pod wodą płynącą, na którym położony jest obiekt. Podkreślenia wymaga bowiem, że stosownie do art. 2 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego przepisy ustawy nie naruszają przepisów odrębnych, a w szczególności: prawa wodnego - w odniesieniu do urządzeń wodnych. Natomiast Prawo wodne odrębnie reguluje kwestie właścicielskie i prawo własności wód oraz urządzeń wodnych. W świetle z art. 211 ust. 1 i 2 Prawa wodnego wody stanowią własność Skarbu Państwa, innych osób prawnych albo osób fizycznych. Prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują W. - w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, jak i w stosunku do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, znajdujących się w obrębie działki ewidencyjnej, która obejmuje także śródlądowe wody płynące będące własnością Skarbu Państwa (art. 212 ust. ust. 1 i 2). Z ust. 3 tej regulacji wynika, że wody stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego są wodami publicznymi. Utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji, a właściciel urządzenia wodnego znajdującego się na śródlądowych wodach powierzchniowych jest obowiązany do zapewnienia obsługi, bezpieczeństwa oraz właściwego funkcjonowania tego urządzenia, z uwzględnieniem wymagań wynikających z warunków utrzymywania wód, co wynika z art. 188 ust. 1 i 6 Prawa wodnego. Przepisy te regulują zatem obowiązki właścicieli urządzeń wodnych, w tym również związane z utrzymaniem ich w odpowiednim stanie technicznym i konserwacją. Status własnościowy urządzenia wodnego, w świetle art. 188 ust. 1 i 6 Prawa wodnego, badać należy z uwzględnieniem art. 216 ust. 1 i 2 Prawa wodnego, który stanowi, że grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi, wodami morza terytorialnego oraz morskimi wodami wewnętrznymi stanowią własność właściciela tych wód, które nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Gospodarują tymi gruntami Wody Polskie (ust. 3). Natomiast z art. 216 ust. 5 Prawa wodnego wynika jednoznacznie, że urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności. Przepis ten wyłącza zatem wprost zasadę superficies solo cedit (art. 48, art. 191 kc), co oznacza, że własność gruntu nie przesądza o własności urządzenia wodnego. Z pism znajdujących się w aktach sprawy (pismo S. D. z [...] grudnia 2023 r.; pismo z [...] maja 2024r. mieszkańców Osiedla D. przy u.[...]) wynika, że prawdopodobnie przedmiotowe ujęcie wody wybudowała w latach 50 - 60 ubiegłego wieku Huta B., która uległa likwidacji (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] lipca 2015r. – [...]). Mieszkańcy podnoszą, że ujęcie zostało wybudowane i przekazane im w 1949r. w zamian za udostępnienie gruntów pod budowę gazociągu do domów wczasowych M. i S., a dokumentacja powinna być w archiwum miasta Szczyrk. Ujęcie to było użytkowane, finansowane i remontowane wyłącznie przez jego użytkowników bez ingerencji Państwa i dostarcza ono wodę do ok 30 gospodarstw domowych. Ponadto, ustalono, że w latach 80 tych ubiegłego wieku działał Komitet Społeczny ds. Użytkowania Wody Pitne [...]. Po przejęciu przez Gminę S. mienia państwowego w 1990r. lokale w budynkach przy ul. [...] Gmina sprzedała (ostatni w 2011 r.), niemniej budynki przy ul. [...], jak i ul. [...] nadal pozostają podłączone są do sieci wodociągowej z przedmiotowego ujęcia wodnego, które stanowi jedyne ich źródło zaopatrzenia w wodę. Z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465) zaś wynika, że obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie zaopatrzenia w wodę oraz usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych należy do jednych z podstawowych zadań własnych gminy stosownie Obowiązki gminy w tym zakresie dotyczą wszystkich jej mieszkańców na terytorium należącym do gminy. Nie uniemożliwia to zaopatrywania w wodę niektórych grup, czy mieszkańców z własnych studni, jak i przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, którym gmina powierzyła wykonywanie zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Niemnie wyjątki od reguły nie zwalniają gminy z ustawowego obowiązku zaopatrzenia mieszkańców w wodę (por. wyrok NSA z 11 października 2013 r., II OSK 1129/12, wyrok NSA z 26 lipca 2007 r., II OSK 1084/06). Sporne urządzenie wodne w postaci ujęcia wodno-betonowego progu wodnego i zbiornika na wodę wraz z powiązanymi instalacjami, wzniesiono na cieku bez nazwy na terenie administracyjnym Gminy S. Jest zatem jednym z elementów całego systemu instalacji, za pomocą której Gmina zaopatruje w wodę swoich mieszkańców. Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę urządzeniami wodociągowymi są ujęcia wód powierzchniowych. Spółki wodne są niepublicznymi formami organizacyjnymi, które zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności w celu zaspokajania wskazanych przepisami ustawy potrzeb w zakresie gospodarowania wodami. Taka spółka jednak nie powstała. W świetle art. 216 ust. 6 Prawa wodnego - a contrario – jeżeli urządzenia wodne, nie zostały wykonane bądź nie są wykonywane przez W. na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi lub na będących własnością Skarbu Państwa nieruchomościach niebędących gruntami pokrytymi śródlądowymi wodami płynącymi, to nie stanowią własności Skarbu Państwa, a więc nie są mieniem, którym w jego imieniu P. gospodaruje na zasadach określonych w art. 258 ust. 8 Prawa wodnego reprezentując Skarb Państwa i wykonując w jego imieniu uprawnienia właścicielskie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny zatem rozważyć, czy adresatem obowiązku określonego w art. 81 c ust. 1 Prawa budowlanego nie powinna być Gmina S. Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku, a o kosztach na mocy art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.