III OSK 162/24
PostanowienieNaczelny Sąd Administracyjny2025-04-15
Skład orzekający: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz, Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka prowadząca niepubliczne szkoły dotowane przez gminę posiada interes prawny do zaskarżenia uchwały rady gminy w przedmiocie upoważnienia dyrektora centrum oświaty do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty?Ratio decidendi
Spółka prowadząca niepubliczne szkoły dotowane przez gminę nie posiada interesu prawnego do zaskarżenia uchwały rady gminy w przedmiocie upoważnienia dyrektora centrum oświaty do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty, ponieważ uchwała ta ma charakter ustrojowo-organizacyjny i nie wpływa bezpośrednio na jej sytuację prawną. Skarga wniesiona na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym wymaga wykazania naruszenia indywidualnego interesu prawnego, a nie tylko interesu faktycznego lub potencjalnego naruszenia prawa.Stan faktyczny
Spółka zaskarżyła uchwałę Rady Miasta upoważniającą Dyrektora Miejskiego Centrum Oświaty do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty, zarzucając jej sprzeczność z art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o finansach publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, uznając ją za zasadną. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie art. 151 PPSA w zw. z art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p. w zw. z art. 39 ust. 4 u.s.g.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i odrzucono skargę. Nakazano zwrócić ze środków budżetowych WSA w Gliwicach na rzecz spółki kwotę 300 zł tytułem wpisu od skargi. Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 310/23 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie upoważnienia do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, 2. nakazać zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na rzecz [...] Sp. z o.o. w [...] kwotę 300 (trzysta) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi, 3. odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 310/23 oddalił skargę [...] Sp. z o.o. w [...] na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie upoważnienia do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z 3 kwietnia 2023 r. [...] Sp. z o.o. (dalej: Skarżąca, spółka) zaskarżyła uchwałę nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie upoważnienia Dyrektora Miejskiego Centrum Oświaty w [...] do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty (dalej: uchwała). W uchwale tej Rada Miasta upoważniła na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.) Dyrektora Miejskiego Centrum Oświaty w [...] do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach z zakresu oświaty.
W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że w zaskarżonej uchwale wprowadzono uregulowania nieznajdujące potwierdzenia w przepisach rangi ustawowej, w związku z czym nie mogą się one ostać w obowiązującym porządku prawnym w następującym zakresie:
Według skarżącej przepisem wyłączającym możliwość przekazania takiej kompetencji organom jednostek organizacyjnych jest art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. t.j. z 2022 r., poz. 1634, dalej: u.f.p.), który w swojej treści wprost wskazuje organy upoważnione do wydawania decyzji w sprawach dotyczących należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym. W związku z czym art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p., stanowi lex specialis w stosunku do art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym.
W ocenie skarżącej w przedmiotowej sprawie zachodzi kolizja pomiędzy odpowiednio przepisem ogólnym i szczególnym, a zgodnie z regułami kolizyjnymi, w takich przypadkach stosowany powinien być przepis szczególny, co w konsekwencji prowadzić powinno do stwierdzenia nieważności § 1 pkt 6 uchwały.
Skarżąca wskazała przy tym, że naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia podmiotu dotowanego jakim są szkoły niepubliczne na terenie Miasta [...], których organem prowadzącym jest [...] Sp. z o.o. nie może budzić wątpliwości. Prowadząc szkoły, które otrzymują dotację oświatową, może być w konsekwencji stroną postępowań indywidualnych, o których mowa w uchwale.
Zaakcentowała także, że organy jednostek samorządu terytorialnego mogą, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie stanowić akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze ich działania. Skarżona uchwała wydana została na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 39 § 4 ustawy o samorządzie gminnym w związku z czym należy uznać ją za akt prawa miejscowego. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym dopuszczalne jest wniesienie skargi na stwierdzenie nieważności uchwały Rady Miasta, także po upływie roku od jej wydania.
Skarżąca pismem z dnia 23 lutego 2023r. wezwała Radę Miasta [...] do usunięcia naruszenia prawa ponieważ według skarżącej zaskarżona uchwała jest sprzeczna z art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p.
W odpowiedzi na skargę Miasto [...] (dalej: organ) wniosło o jej oddalenie. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym każda jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 9 ust. 1 tej ustawy może zostać upoważniona do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej przez radę gminy.
Organ zaakcentował, że Miejskie Centrum Oświaty w [...] jest jednostką organizacyjną Miasta [...] powołaną Uchwałą [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej miasta [...] o nazwie "Miejskie Centrum Oświaty w [...]" i nadania jej statutu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę [...] Sp. z o.o. w [...] uznając, że skarga jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań Sąd I instancji uznał skargę za dopuszczalną przyjmując, iż po stronie skarżącej wystąpił interes prawny. Powołał się przy tym na treść art. 101 ust. 1 u.s.g. – przyjmując, że "skargę na uchwałę organu gminy może wnieść tylko ten, kto zgodnie z normą prawa materialnego ma interes sprawny lub uprawnienie". Jak wskazał w postępowaniu toczącym się na podstawie na art. 101 ust. 1 u.s.g. orzeka się jedynie w granicach interesu prawnego skarżącego. "Oznacza to, że Sąd bada uchwałę w takiej części, w jakiej skarżący wskazał na naruszenie jego interesu prawnego. Jeżeli zatem Skarżąca ograniczyła się do podniesienia zarzutów wobec konkretnych jednostek redakcyjnych uchwały i w tym zakresie wykazała swój interes prawny, to Sąd ograniczy się jedynie do badania tych konkretnych przepisów".
Mając na uwadze, że skarżąca jest organem prowadzącym dla szkół niepublicznych w Mieście [...], której udzielono dotacji, to posiada legitymację do wniesienia skargi na uchwałę. W ocenie Sądu istnieje bezpośredni związek pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącej, wynikających z norm prawa materialnego, a zaskarżoną uchwałą.
Sąd I instancji przyjął, że spór w niniejszej sprawie dotyczy głównie interpretacji art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym. Rada gminy uchwałą podjętą na podstawie art. 39 ust. 4 u.s.g. może przekazać kompetencje innemu podmiotowi, ale tylko do władczego działania - do załatwiania indywidulanych spraw z zakresu administracji publicznej. Powoduje to, że organ dotychczasowy określony wprost w ustawie do załatwiania tych spraw traci te kompetencje.
Zgodnie z art. 39 ust. 1, 2 i 4 u.s.g. decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej wydaje wójt, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (ust. 1). Wójt może upoważnić swoich zastępców lub innych pracowników urzędu gminy do wydawania decyzji administracyjnych, o których mowa w ust. 1, w imieniu wójta (2). Do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej rada gminy może upoważnić również organ wykonawczy jednostki pomocniczej oraz organy jednostek i podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 1 (4). Z kolei art. 9 ust. 1 u.s.g. stanowi, że w celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi. Analiza ww. przepisów prawa, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia wskazuje, że na podstawie art. 39 ust. 2 u.s.g. wójt może upoważnić swoich zastępców lub innych pracowników urzędu gminy do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, w imieniu wójta; natomiast na podstawie art. 39 ust. 4 u.s.g. rada gminy może upoważnić kierownika gminnej jednostki organizacyjnej do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej. W przypadku określonym w art. 39 ust. 2 u.s.g. nie dochodzi do zmiany organu, gdyż decyzje są wydawane w imieniu wójta. W przypadku określonym w art. 39 ust. 4 u.s.g. dochodzi do przekazania kompetencji innemu podmiotowi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił stanowisko organu, że zgodnie z art. 39 ust. 4 u.s.g. każda jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 9 ust. 1 tej ustawy może zostać upoważniona do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej przez radę gminy. Miejskie Centrum Oświaty w [...] jest jednostką organizacyjną Miasta [...] powołaną Uchwałą Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej miasta [...] o nazwie "Miejskie Centrum Oświaty w [...]" i nadania jej statutu.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej wobec § 1 pkt 6 zaskarżonej uchwały WSA w Gliwicach podzielił też stanowisko organu, że prawo do dekoncentracji uprawnień wójta nie dotyczy jedynie zadań, które realizuje on jako kierownik urzędu. Zaś dekoncentracja jest przewidziana także w sferze działalności wójta jako organu administracji publicznej, czego dowodem jest chociażby prawo do scedowania kompetencji w zakresie wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej.
W ocenie Sądu przepis art. 39 ust. 4 u.s.g., stanowiąc o zadaniach wójta, nie zawiera w swej treści żadnego zastrzeżenia zawężającego kategorię zadań, które zostały wyłączone z ewentualnej dekoncentracji, o jakiej stanowi sąd. W związku z czym powołana norma prawna daje podstawę do przyjęcia, że wszelkie zadania wójta - niezależnie od tego, czy realizowane przez wójta będącego monokratycznym organem wykonawczym wójta, czy też wójta będącego kierownikiem urzędu gminy, w przypadku braku wyraźnego zastrzeżenia przepisem prawa powszechnie obowiązującego - mogą być przedmiotem dekoncentracji.
Analogicznie uprawnienie do dekoncentracji zadań przysługujące Radzie Miasta na mocy art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym nie podlega tym ograniczeniom.
Możliwość delegacji kompetencji zastrzeżonych do kompetencji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na podstawie przepisów szczególnych potwierdza również, art. 39 ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła [...] Sp. z o.o. w [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 39 ust. 4 u.s.g. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy uchwała nadała upoważnienie do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej podmiotowi, który nie jest organem jednostki organizacyjnej gminy, mimo iż upoważnienie winno być wyłącznie nadane organowi jednostki organizacyjnej gminy, co doprowadziło do oddalenia skargi,
2) naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p. w zw. z art. 39 ust. 4 u.s.g. w zw. z § 1 ust. 6 uchwały poprzez uznanie, iż organ w sposób prawidłowy upoważnił Dyrektora Miejskiego Centrum Oświaty w [...] do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących dotacji udzielonych z budżetu Miasta [...] przedszkolom, punktom przedszkolnym, zespołom przedszkolnym, szkołom i placówkom niepublicznym działającym na terenie Miasta [...] w zakresie określenia dotacji pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, w sytuacji gdy zgodnie z ustawą o finansach publicznych decyzje takie wydawać może wyłącznie wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa, co doprowadziło do oddalenia skargi w tym zakresie,
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności § 1 ust. 6 zaskarżonej uchwały.
Jednocześnie skarżąca kasacyjnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania sądowego przed Sądem I instancji oraz przed NSA, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Nadto zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny zawsze bada legitymację skargową strony, zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej warunków formalnych, a przede wszystkim dokonuje oceny dopuszczalności skargi, w szczególności bada, czy dotyczy ona przedmiotu objętego właściwością sądu administracyjnego.
Zgodnie bowiem z art. 58 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego (§ 1 pkt 5a). Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Jak wynika z brzmienia art. 101 ust. 1 u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
Analiza postanowień art. 101 ust. 1 u.s.g. prowadzi do wniosku, iż skuteczne złożenie skargi wymaga spełnienia dwu zasadniczych przesłanek: po pierwsze – skarżący musi wykazać istnienie interesu prawnego, który następnie został naruszony uchwałą (zarządzeniem); po drugie – uchwała (zarządzenie) powinna pozostawać "w zakresie administracji publicznej". Niespełnienie tych przesłanek (jednej bądź obu) wyklucza możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny.
Zaskarżona uchwała upoważniająca Dyrektora Miejskiego Centrum Oświaty w [...] do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach z zakresu oświaty, nie tworzy praw, czy obowiązków dla bliżej nieokreślonego adresata, będącego osobą trzecią, spoza struktury administracji publicznej. Tym samym zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała w sprawie upoważnienia Dyrektora Miejskiego Centrum Oświaty w [...] do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach z zakresu oświaty, jest aktem organizacyjnym o charakterze ustrojowo-organizacyjnym, który w żaden sposób nie może oddziaływać wprost na prawa czy obowiązki osób trzecich. Ewentualnie skuteczność takiego upoważnienia jest weryfikowana w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych.
W konsekwencji, jako kwestia zasadnicza w niniejszej sprawie jawi się stwierdzenie, czy [...] Sp. z o.o. w [...] jako osoba prawna może zaskarżyć uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie upoważnienia do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2016 r., poz. 3692) w trybie art. 101 u.s.g. Uprawnionym do wniesienia skargi w trybie tego przepisu może być jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że skoro do wniesienia skargi legitymuje wyłącznie fakt naruszenia interesu prawnego, to podmiot wnoszący skargę powinien wykazać, w jaki sposób doszło do naruszenia jego prawem chronionego interesu lub uprawnienia, polegającego na istnieniu bezpośredniego związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą, a własną, indywidualną i prawnie gwarantowaną sytuacją (nie zaś sytuacją faktyczną) (zob. wyrok NSA z 12 marca 2019 r., II OSK 231/19 i powołane w nim orzecznictwo). Oznacza to wymóg istnienia po stronie skarżącej interesu prawnego w zaskarżeniu przedmiotowej uchwały.
Istotą interesu prawnego jest związek z konkretną normą prawa materialnego, którą można wskazać jako jego podstawę i z której można wywodzić swoje uprawnienia. W judykaturze podkreśla się aktualność interesu prawnego, istniejącego obiektywnie w dniu wejścia w życie zaskarżonego aktu, bądź najpóźniej w chwili złożenia skargi. Interes prawny powinien być indywidualny, własny i skonkretyzowany, wynikający z określonego przepisu prawa materialnego oraz odnosić się wprost do podmiotu kwestionującego zaskarżony akt. Interes prawny, którego istnienie umożliwia przyznanie legitymacji skargowej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g., powinien bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu wnoszącego skargę. Oznacza to, że stronie skarżącej powinno przysługiwać konkretne prawo podmiotowe o charakterze prywatnoprawnym, bądź publicznoprawnym, wynikające z przepisów prawa materialnego, które najpóźniej w dniu wniesienia skargi zostało naruszone zaskarżonym aktem. Jak jednolicie przyjmuje się w judykaturze skarżący wnosząc skargę musi wykazać, że zaskarżona uchwała naruszając prawo jednocześnie negatywnie wpływa na jego sytuację prawną, np. pozbawia go pewnych uprawnień, czy też uniemożliwia ich realizację. Nie budzi wątpliwości, że interes prawny może zostać naruszony jedynie aktem o charakterze władczym, którego skutki prawne bezpośrednio bądź pośrednio wkraczają w sferę statusu prawnego określonego podmiotu.
W konsekwencji prawo do zaskarżenia uchwał na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. przysługuje tym podmiotom, które wykażą się konkretnym, indywidualnym oraz aktualnym interesem prawnym wynikającym z określonej normy prawa materialnego i wskażą okoliczności świadczące o tym, że interes ten został naruszony kwestionowanym aktem (por. wyroki NSA zapadłe na gruncie art. 101 u.s.g.: z 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3339/17, z 25 października 2019 r. sygn. akt II OSK 1905/19, z 21 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 845/17, z 17 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 467/17).
Z naruszeniem interesu prawnego mamy do czynienia wówczas, gdy zaskarżonym aktem zostanie, w sferze prawnej, odebrane lub ograniczone jakiekolwiek prawo skarżącego wynikające z przepisów prawa, bądź też zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub zmieniony obowiązek dotychczasowy. Związek między własną, indywidualną sytuacją prawną strony skarżącej, a zaskarżoną uchwałą musi istnieć obecnie, a nie w przyszłości oraz powodować następstwo w postaci ograniczenia lub pozbawienia konkretnych uprawnień albo nałożenia obowiązków. Podmiot wnoszący skargę powinien zatem wykazać, w jaki sposób doszło do naruszenia jego prawem chronionego interesu lub uprawnienia, polegającego na istnieniu bezpośredniego związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą, a własną, indywidualną i prawnie (a nie tylko faktycznie) gwarantowaną sytuacją. Nie jest zatem wystarczające wykazanie samej potencjalnej możliwości naruszenia interesu prawnego w przyszłości, ani tym nawet, że zaskarżony akt narusza prawo. Związek ten powinien mieć charakter aktualny, realny i indywidualny. Wymogu tego nie spełnia zatem hipotetyczne oddziaływanie normy prawnej na sytuację prawną danego podmiotu albo wnoszenie skargi w interesie innego podmiotu niż skarżący, lub w interesie ogólnym. W szczególności interesem prawnym nie legitymuje się podmiot jedynie zainteresowany uchyleniem określonego aktu, który nie oddziałuje bezpośrednio na jego sferę prawną. Podmiot ten dysponuje bowiem jedynie interesem faktycznym. O istnieniu interesu prawnego decyduje przepis prawa materialnego, wobec czego w danej sprawie należy wykazać naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego, które wpływa negatywnie na sytuację prawną skarżącego.
Jak natomiast stanowi art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania skarżące [...] Sp. z o.o. w [...] dla skutecznego wniesienia skargi w trybie art. 101 u.s.g. do sądu administracyjnego musiało wykazać w jej uzasadnieniu nie tylko, że posiadało interes prawny, lecz także to, że został on naruszony poprzez zaskarżoną uchwałę.
Stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.s.g. dla ustalenia legitymacji procesowej skarżącego konieczne jest wskazanie normy prawnej, będącej podstawą naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia strony skarżącej. Z powyższego przepisu wynika, że legitymacja do wniesienia skargi jest oparta o kryterium "interesu prawnego", co wymaga istnienia związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę a zaskarżonym aktem. Interes prawny powinien być indywidualny, osobisty, własny i dotyczyć bezpośrednio sfery prawnej skarżącego, a więc musi istnieć przepis prawa, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Skoro niezbędną przesłanką korzystania prawa do sądu administracyjnego w trybie art. 101 u.s.g. jest naruszenie indywidualnego interesu prawnego, to przepis ten nie może być podstawą prawną do wniesienia skargi w interesie publicznym. Skarga wnoszona w tym trybie nie charakteru actio popularis, nawet z powołaniem się na naruszenie obiektywnego porządku prawnego.
Taki interes prawny [...] Sp. z o.o. w [...] nie wynika ani z art. 39 ust. 4 u.s.g., ani z art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p. Żaden z tych przepisów nie reguluje praw i obowiązków strony skarżącej, a mając charakter ustrojowo-organizacyjny określają one organizację organów administracji publicznej oraz ich właściwość instancyjną. Tym samym nie sposób upatrywać interesu prawnego skarżącej kasacyjnie, a tym bardziej jego naruszenia w przepisie stanowiącym o właściwości instancyjnej wójta, burmistrza, prezydenta miasta jako organu pierwszej instancji w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego (art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p.), czy też w przepisie uprawniającym radę gminy do upoważnienia organu wykonawczego jednostki pomocniczej oraz organy jednostek i podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 1 do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej (art. 39 ust. 4 u.s.g.).
Strona skarżąca kasacyjnie ograniczyła się w uzasadnieniu skargi z dnia 3 kwietnia 2023 r. jedynie do ogólnikowego stwierdzania, że "naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia podmiotu dotowanego jakim są szkoły niepubliczne na terenie Miasta [...], których organem prowadzącym jest [...] Sp. z o.o. nie może budzić wątpliwości. Skarżąca prowadzi szkoły, które otrzymują dotację oświatową, a w konsekwencji mogą być stronami postępowań indywidualnych, o których mowa w uchwale". Otóż, jak to wskazano powyżej, nie tylko naruszenie interesu prawnego skarżącej kasacyjnie budzi wątpliwość, ale w ogóle jego istnienie w przedmiotowej sprawie. Zaskarżona uchwała, a zwłaszcza jej § 1 pkt 6, nie kreuje, znosi lub zmienia jakichkolwiek praw lub obowiązków [...] Sp. z o.o. w [...]. Źródłem takich praw lub obowiązków dla [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie są także art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p oraz art. 39 ust. 4 u.s.g. Przepisy te nie są zatem źródłem interesu prawnego, którego naruszenie uzasadniałoby wniesienie skargi na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g., a [...] Sp. z o.o. w [...] nie wskazała żadnych innych przepisów jako źródła jej indywidualnego interesu prawnego, ani jego naruszenia przez zaskarżoną uchwałę. Skarżąca w uzasadnieniu skargi do WSA w Gliwicach powinna była w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości wskazać na związek pomiędzy prawnie gwarantowaną, konkretną i indywidualną swoją sytuacją prawną wynikającą z normy prawa materialnego a zaskarżonym aktem, polegający na tym, że zaskarżany akt naruszył jej interes prawny. Tymczasem skarżąca żadnego, takiego jednoznacznego wywodu wykazującego na istnienie oraz na naruszenie jej indywidualnego interesu prawnego nie zawarła w uzasadnieniu swojej skargi, chociaż sporządził ją i wniósł profesjonalny pełnomocnik – adwokat.
Natomiast Sąd I instancji uznał skargę skarżącej za dopuszczalną upatrując interesu prawnego i jego naruszenie w tym, że skarżąca jest organem prowadzącym dla szkół niepublicznych w Mieście [...], której udzielono dotacji. Jak wskazano "w ocenie Sądu istnieje bezpośredni związek pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków Skarżącej, wynikających z norm prawa materialnego, a zaskarżoną uchwałą. Skarżąca wykazała pomiędzy zaskarżonym aktem, a sytuacją jej prawną" (sic !). Pomijając fakt, że WSA w Gliwicach ogólnikowo stwierdził, że skarżąca ma interes prawny i został on naruszony zaskarżonym aktem, bez wskazania konkretnej normy prawa materialnego, to z wyżej przytoczonych powodów ocena ta jest błędna.
Wobec braku wskazania przez skarżącą konkretnego interesu prawnego oraz na czym miało polegać jego naruszenie, brak było podstaw do badania przez Sąd I instancji zgodności zaskarżonej uchwały z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że kontrola sprawowana przez sądy administracyjne nie ma charakteru nieograniczonego. Podstawową funkcją sądu administracyjnego jest ochrona praw podmiotowych jednostki, a nie przedmiotowego porządku prawnego (Drachal, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2021, s. 19, wyrok NSA z 20 grudnia 2018 r., I FSK 18/17, pub. orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwencją powyższego jest zawężenie kognicji sądu, zasadniczo do aktów i czynności ingerujących w sytuację prawną osób fizycznych oraz innych podmiotów (art. 50 § 1 p.p.s.a.), a w przypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych – do aktów i czynności naruszających interes prawny jednostki (art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a.). Tym samym drogą skargi wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. nie można kwestionować każdej uchwały i zarządzenia, a tylko taki akt, który narusza indywidualne, wynikające z konkretnej normy prawnej uprawnienie strony skarżącej. Skarga oparta na przepisie art. 101 ust. 1 u.s.g. nie ma charakteru skargi powszechnej, musi być zawsze związana z naruszeniem, interesu prawnego i uprawnień indywidualnie oznaczonych osób oraz z naruszeniem konkretnego przepisu prawa materialnego. Pogląd taki wyraził jednolicie NSA w swoich orzeczeniach: z 10 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 930/22, z 14 listopada 2023 r., sygn. III OSK 992/22, z 7 listopada 2023 r., sygn. III OSK 2552/23, z 21 lutego 2023 r., sygn. III OSK 68/23, z 31 stycznia 2023 r., sygn. III OSK 2883/22, z 27 stycznia 2023 r., sygn. III OSK 2826/22, z 7 grudnia 2022 r., sygn. III OSK 2627/22, z 16 listopada 2022 r., sygn. III OSK 6056/21, z 21 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 1289/22, z 1 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 5083/21, z 14 stycznia 2021 r., sygn. III OSK 4896/21.
Podsumowując skarga [...] Sp. z o.o. w [...] na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie upoważnienia do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu oświaty podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a.
Z uregulowania zawartego w art. 189 p.p.s.a. wynika, że jeżeli skarga ulegała odrzuceniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie dlatego zaskarżony wyrok został uchylony a skarga [...] Sp. z o.o. w [...] została odrzucona.
Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Na podstawie tego przepisu – wobec odrzucenia skargi – Sąd postanowił zwrócić skarżącej cały uiszczony wpis od skargi w kwocie 300 zł, orzekając jak w pkt 2 sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego, było wadliwe orzeczenie Sądu I instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, by obciążyć stronę, która wniosła skargę do Sądu I instancji, kosztami postępowania kasacyjnego, na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło