III OZ 538/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia S. w D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 445/25 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 stycznia 2025 r., nr SKO.OS/41.9/849/2024/19369/KK w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 14 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 445/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji, WSA) odrzucił skargę Stowarzyszenia S. w D. (dalej: Stowarzyszenie, strona skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 31 stycznia 2025 r. nr SKO.OS/41.9/849/2024/19369/KK w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia (pkt 1) oraz zwrócił stronie skarżącej wpis od skargi w kwocie 200 złotych (pkt 2). W uzasadnieniu wskazano, że pismem z 1 marca 2025 r. Stowarzyszenie, reprezentowane przez Prezesa J.R., wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia. Na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 31 marca 2025 r. (pismo z 10 kwietnia 2025 r.) strona skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie: regulaminu stowarzyszenia, pełnomocnictwa udzielonego J.R. przez wszystkich członków stowarzyszenia do reprezentowania stowarzyszenia przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi i do nadesłania pisemnej zgody wszystkich członków stowarzyszenia na wniesienie skargi, dokumentu potwierdzającego dokonanie wpisu strony skarżącej do ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez Starostę Powiatu D., w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Wezwanie zostało odebrane przez stronę skarżącą w dniu 15 kwietnia 2025 r. Strona skarżąca pismem z 21 kwietnia 2025 r., nadanym placówce pocztowej w dniu 23 kwietnia 2025 r., nadesłała: dowód wpłaty, regulamin stowarzyszenia, zaświadczenie z dnia 24 czerwca 2024 r. o figurowaniu w Ewidencji Stowarzyszeń Zwykłych prowadzonej przez Prezydenta Miasta D., listę podpisanych członków stowarzyszenia w sprawie upoważnienia do reprezentacji wraz z czterema oddzielnymi pełnomocnictwami. Z kolei w dniu 22 kwietnia 2025 r. uiściła wpis sądowy. Odrzucając skargę Sąd I instancji wskazał, że pismo z 10 kwietnia 2025 r. stanowiące wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, zawierające prawidłowe pouczenie o skutkach niezastosowania się do niego w wyznaczonym terminie, doręczono stronie skarżącej dniu 15 kwietnia 2025 r. Zatem siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął w dniu 22 kwietnia 2025 r. Strona skarżąca jednak w tym terminie nie uzupełniła braków formalnych skargi, a uczyniła to z jednodniowym uchybieniem terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie wskazując, że pismo w sprawie uzupełnienia dokumentów Stowarzyszenie otrzymało w Wielkim Tygodniu przed Wielkanocą. Jest to okres wyjazdów rodzinnych i zebranie podpisów wszystkich członków wymagało ogromnego wysiłku organizacyjnego. Niektóre osoby niespodziewanie przedłużyły wyjazd i wróciły dopiero we wtorek, więc nie było możliwości uzyskania podpisu. Również Poczta Polska ze względu na trudności ograniczyła godziny urzędowania. Strona skarżąca podniosła również, że pismo z WSA zostało skierowane na adres Biblioteki Miejskiej, a nie na adres podawany w korespondencji co mogło wydłużyć termin doręczenia. Dalej wskazano, że żądanie zebrania podpisów wszystkich członków w sytuacji gdy w Regulaminie jest określona reprezentacja przy występowaniu do sądów jest w pewnym sensie rozszerzoną interpretacją. W ocenie Stowarzyszenia, w świetle Regulaminu nie było wymagane dodatkowe pełnomocnictwo jeżeli takie pełnomocnictwo zostało przyjęte w Regulaminie poprzez jego przegłosowanie na Walnym Zebraniu Członków i było uznawane za ważne w kilkudziesięciu rozprawach przez SKO, WSA i NSA, kiedy Stowarzyszenie występowało. Konkludując zauważono, że przedłużenie terminu w tej sytuacji o jeden dzień w porównaniu z wagą sprawy przy tych wszystkich okolicznościach należy uznać za istotny czynnik pozwalający na dopuszczenie skargi do rozpatrzenia na podstawie art. 7 k.p.a. Wynika to z interesu publicznego mieszkańców S. Postępowania w sprawach środowiskowych są jedyną szansą społeczeństwa na wywalczenie takiego sposobu działania firm, aby ich działanie nie naruszało prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W myśl art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych wyszczególnionych w art. 46 § 1 i § 2 p.p.s.a., przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1923) przyznała stowarzyszeniom zwykłym status tzw. ułomnych osób prawnych (art. 331 k.c.). Stowarzyszenie zwykłe posiada zdolność prawną, która jednakże podlega pewnym ograniczeniom wynikającym z art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2020 r. poz. 2261; dalej: Prawo o stowarzyszeniach). W związku z przyznaniem statusu tzw. ułomnych osób prawnych stowarzyszenie zwykłe powstaje i może rozpocząć działalność z chwilą wpisu do ewidencji prowadzonej przez organ nadzorujący, natomiast działa w oparciu o regulamin działalności, uchwalany przez osoby w liczbie co najmniej trzech, zamierzających założyć stowarzyszenie zwykłe. Uchwalony regulamin działalności, zgodnie z art. 40 ust. 2 Prawo o stowarzyszeniach powinien określać, m.in. przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd. Jednakże przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe ma ograniczony zakres umocowania wynikający z ustawy. Z treści art. 41a ust. 2 Prawo o stowarzyszeniach wynika, że podejmowanie przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymaga uprzedniej zgody wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego oraz udzielenia przez nich pełnomocnictwa do dokonania tych czynności. A zatem, przedstawiciel stowarzyszenia może działać w sprawie sądowoadministracyjnej w jego imieniu, w tym wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez wszystkich członków stowarzyszenia, a nie tylko na podstawie funkcji przedstawiciela powierzonej mu w regulaminie (vide postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 105/17, sygn. akt II OZ 107/17 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymóg ten dotyczy czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu podejmowanych w imieniu stowarzyszenia zarówno przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe, jak i przez jego zarząd. Podnieść należy, iż ustawodawca w art. 41a ust. 3 pkt 1 – 5 Prawo o stowarzyszeniach jedynie przykładowo wymienił czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, a świadczy o tym użycie w przepisie sformułowania "w szczególności". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu należy uznać wniesienie do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargi. Wola wszystkich członków stowarzyszenia w zakresie wniesienia w imieniu stowarzyszenia skargi winna być wyrażona co do konkretnej sprawy, a nie ogólnie, abstrakcyjnie. Konkretna sprawa dotycząca konkretnej decyzji może wiązać się z różnymi skutkami nie tylko faktycznymi, ale i prawnymi. Niektóre sprawy mogą powodować daleko idące skutki prawne. Jak stanowi art. 40 ust. 1b Prawo o stowarzyszeniach, każdy członek odpowiada za zobowiązania stowarzyszenia zwykłego bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem. Odpowiedzialność ta powstaje z chwilą, gdy egzekucja z majątku stowarzyszenia zwykłego okaże się bezskuteczna. W tym stanie rzeczy w przypadku wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego wymagana jest zatem uprzednia zgoda wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego, o jakiej mowa w art. 41a ust. 2 Prawo o stowarzyszeniach (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1650/18). W związku z powyższym stwierdzić należy, że choć stowarzyszeniu zwykłemu niewątpliwie przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, to legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych, w tym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Oznacza to, że przedstawiciel wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie prawnej. Właściwym dokumentem, z którego wynika upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Źródłem takiego upoważnienia nie można natomiast uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1157/17). Z akt sprawy wynika, iż skarga zawierała braki formalne uniemożliwiające nadanie jej dalszego biegu. Prawidłowo zatem wezwano skarżące Stowarzyszenie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie: regulaminu stowarzyszenia, pełnomocnictwa udzielonego J.R. przez wszystkich członków stowarzyszenia do reprezentowania stowarzyszenia przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi i do nadesłania pisemnej zgody wszystkich członków stowarzyszenia na wniesienie skargi, dokumentu potwierdzającego dokonanie wpisu strony skarżącej do ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez Starostę Powiatu Dąbrowskiego, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Fakt nieuzupełnienia braków formalnych skargi w terminie jest w sprawie bezsporny i nie jest przez Stowarzyszenie kwestionowany. Tym samym, skoro skarżące Stowarzyszenie, mimo doręczenia w dniu 15 kwietnia 2025 r. wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi wraz z pouczeniem o skutkach niewykonania tego wezwania nie nadesłało w terminie wymaganych dokumentów, to Sąd I instancji prawidłowo odrzucił skargę. Fakt doręczenia wezwania na adres ul. [...] D. (widniejący notabene również w nagłówku skargi) pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uzupełnienia braków formalnych, bowiem termin ten rozpoczął swój bieg z dniem faktycznego odbioru pisma przez stronę. Nie sposób podzielić stanowiska, jakoby jednodniowe przekroczenie terminu, z uwagi na wagę sprawy i towarzyszące jej okoliczności, uzasadniało dopuszczenie skargi do rozpoznania. Sąd I instancji nie mógł uwzględnić faktu uzupełnienia braków formalnych skargi po upływie terminu do dokonania tej czynności. Uzupełnienie braków formalnych skargi z uchybieniem terminu, choćby jednodniowym, skutkuje bezskutecznością czynności procesowej, niezależnie od znaczenia sprawy czy subiektywnego przekonania strony o słuszności jej stanowiska. Dodatkowo wyjaśnić należy, iż podnoszone przez Stowarzyszenia w uzasadnieniu zażalenia okoliczności dotyczące doręczenia wezwania w okresie Świąt Wielkanocnych oraz związanych z tym trudności w zachowaniu terminu są w ramach niniejszego postępowania irrelewantne. Mogą zostać ewentualnie wzięte pod uwagę w ramach postępowania w sprawie przywrócenia uchybionego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, natomiast w niniejszym postępowaniu – dotyczącym wyłącznie formalnej kwestii odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym terminie – okoliczności te nie mogły podlegać ocenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.