II SA/Łd 135/25

WyrokWSA w Łodzi2025-05-22

Skład orzekający: Jarosław Czerw, Robert Adamczewski, Tomasz Porczyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej faktyczną, bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego, ale niebędącej opiekunem prawnym ani faktycznym w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu rodzinnego jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka. Choć ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie wymienia wprost takich osób jako uprawnionych, cel świadczenia (pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka) oraz konstytucyjna zasada ochrony praw dziecka i równego traktowania nakazują przyznać świadczenie osobie, której Państwo powierzyło pieczę nad dzieckiem i która ponosi faktyczne koszty jego utrzymania i wychowania.
Stan faktyczny
Skarżąca K. J. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na wnuka K. S., nad którym sprawuje bezpośrednią pieczę na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego. Organ administracji odmówił przyznania świadczenia, uznając, że skarżąca nie należy do kręgu podmiotów uprawnionych wskazanych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów ustawy oraz Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 28 stycznia 2025 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 3 września 2024 r.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 22 maja 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2025 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 28 stycznia 2025 roku nr 010070/680/8485177/2024 postępowanie: [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 3 września 2024 r., postępowanie: [...]. dc Decyzją z dnia 28 stycznia 2025 r., znak sprawy 010070/680/8485177/2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: k.p.a.; art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1567) – dalej: p.p.w.d.; Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 3 września 2024 r. o odmowie przyznania K. J. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. S. (ur. [...] września 2017 r.) , na okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. Z akt sprawy wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca wystąpiła wnioskiem z dnia 26 sierpnia 2024 r., do którego załączyła między innymi kserokopię odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 maja 2023 r. , sygn. akt [...]. Z treści pkt 1 przedłożonego orzeczenia wynika, iż skarżącej powierzono bezpośrednią pieczę nad małoletnim K. S. (wnuczek skarżącej) ustalając miejsce zamieszkania w/w w miejscu zamieszkania K. J., a nadto prawo decydowania o wyborze sposobu leczenia i kształcenia małoletniego K. S.. Z treści wskazanego postanowienia wynika jednocześnie, że sąd ograniczył władzę rodzicielską nad K. S. matce dziecka. Do wniosku strona załączyła również kserokopię odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 558/24 orzekającego o uchyleniu, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez K. J., decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 stycznia 2024 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2023 r. w sprawie uchylenia przyznanego skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. S., na okres od 1 czerwca 2022 do 31 maja 2023 r. oraz o umorzeniu postępowania administracyjnego. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 3 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dziecko K. S., na okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. argumentując, iż skarżąca nie jest żadnym z podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 p.p.w.d., uprawnionych do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie, w którym podkreślała, iż sprawuje bezpośrednią pieczę nad małoletnim wnukiem K. S., powierzoną jej prawomocnym orzeczeniem sądu rodzinnego, a przysługujące jej prawo do otrzymania przedmiotowego świadczenia wywodzi z treści załączonego do wniosku z dnia 26 sierpnia 2024 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 558/24. Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 28 stycznia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji, brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ odwołująca się nie należy do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze, wymienionych w art. 4 ust. 2 p.p.w.d. W myśl powołanego przepisu, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Organ odwoławczy wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca na mocy prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt [...] i Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 maja 2023 r. , sygn. akt [...] sprawuje, pieczę bieżącą nad małoletnim K. S.. Skarżącej nie powierzono jednak pieczy zastępczej nad małoletnim wnukiem. Wobec powyższego, w świetle powołanych wyżej przepisów, jak i dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, w ocenie organu osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, w zastępstwie rodziców, u której jednak dziecko nie zostało umieszczone w pieczy zastępczej, nie przysługuje prawo do świadczenia dobry start. W takiej sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał możliwości przyznania prawa do świadczenia, z uwagi na brak podstaw prawnych. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. J. zarzucała naruszenie: - przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez wadliwe przyjęcie, że sprawowana przez nią, powierzona prawomocnym orzeczeniem sądu, piecza bieżąca nad małoletnim wnukiem K. S., nie uprawnia strony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak wskazania osób, którym sąd powierzył sprawowanie pieczy bieżącej nad dzieckiem, w katalogu podmiotów uprawnionych do uzyskania tego świadczenia; - art. 72 ust. 1 zdanie 1 , ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez ich niezastosowanie. Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Strona wnosiła nadto o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania na okoliczność wykazania, że małoletni K. S. pozostaje pod jej bieżącą pieczą, na jej wyłącznym utrzymaniu i zamieszkuje wraz z skarżącą. W uzasadnieniu skargi strona podtrzymała dotychczas prezentowaną argumentację, podkreślając, iż na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego sprawuje pieczę bieżącą nad małoletnim wnukiem, którego miejsce zamieszkania sąd określił jako miejsce zamieszkania skarżącej, a nadto jest uprawniona do decydowania w kwestiach leczenia i kształcenia małoletniego. Wskazała, że jej córka w żaden sposób nie interesuje się dzieckiem i nie może liczyć na jakąkolwiek pomoc z jej strony. Zaznaczyła, że przysługujące jej uprawnienie do uzyskania pomocy ze strony Państwa, jako osoby sprawującej bieżącą pieczę nad małoletnim wnukiem, powierzoną przez sąd, potwierdza wydany w jej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 558/24, którego kserokopię wraz z uzasadnieniem załączyła do wniosku z dnia 26 sierpnia 2024 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd wprost wskazał, że za niezgodne z Konstytucją RP, a w szczególności zasadą równego traktowania, postrzegać należy zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego, poprzez pominięcie osób faktycznie sprawujących opiekę nad dzieckiem, w ramach powierzonej przez sąd pieczy bieżącej. W takiej sytuacji, rozstrzygając w przedmiocie uprawnienia zasadnym jest odniesienie się wprost do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka. Skarżąca podkreśliła, iż pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sadow administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do przedłożonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 558/24 wskazał, iż nie może on stanowić środka dowodowego dla celów przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024r. do 31 maja 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił nadto, że jako organ wykonawczy zobowiązany jest do ścisłego stosowania obowiązujących przepisów, a orzecznictwo sądów administracyjnych nie stanowi powszechnie obowiązującego prawa, które organ mógłby przyjąć za podstawę prawną w przedmiocie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego. Pełnomocnik organu wnosił jednocześnie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga K. J. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wniosek o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wywiódł pełnomocnik organu administracji w treści udzielonej odpowiedzi na skargę. Powiadomiona o powyższym wniosku skarżąca w zakreślonym prawem 14 dniowym terminie nie żądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi K. J. uczyniła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 3 września 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. S. (ur. [...] września 2017 r.), na okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. Podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1567) – dalej: p.p.w.d. Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (art. 4 ust. 2 p.p.w.d.). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 p.p.w.d.). Jak wynika z art. 13 ust. 1 p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w postępowaniu prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 2 p.p.w.d.). Formę wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia, jak i jego treść ustawodawca określił odpowiednio w art. 13 ust. 3, ust. 3a, ust. 4-5 p.p.w.d. Ustalając prawo do świadczenia wychowawczego, uwzględnia się informacje i dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę, oraz informacje uzyskane lub zweryfikowane z rejestrów publicznych, o których mowa w art. 17 ustawy. Przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji, zaś s sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 i ust. 4 p.p.w.d.). W sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 28 ust. 1 p.p.w.d.). W rozpoznawanej sprawie, z dokonanych przez organ ustaleń faktycznych bezspornie wynika, że skarżąca na mocy prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt [...] i Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt [...] sprawuje pieczę bieżącą nad małoletnim wnukiem K. S.. Z przedłożonych dokumentów wynika, że małoletni K. S. zamieszkuje wspólnie ze skarżącą, której sąd przyznał jednocześnie prawo decydowania o wyborze sposobu leczenia i kształcenia małoletniego wnuka. Powyższe okoliczności pozostają bezsporne pomiędzy stronami i nie budzą jakichkolwiek wątpliwości Sądu. Sporną natomiast pozostaje kwestia zasadności odmowy przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego K. S., na skutek uznania, że skarżąca nie jest wymieniona w katalogu podmiotów uprawnionych do przyznania przedmiotowego świadczenia, zawartego w powołanym wyżej art. 4 ust. 2 p.p.w.d. Odnosząc się do tak zakreślonej kwestii spornej wskazać na wstępie należy, iż zgodnie z przywołanym wcześniej art. 4 ust. 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy. Przy czym co należy podkreślić przyznanie świadczenia wychowawczego ustawodawca uzależnił od utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania, co jest usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia. Co do zasady, jak słusznie wskazuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uwzględniając wykładnię literalną art. 4 ust. 2 p.p.w.d., podmiotami uprawnionymi do przedmiotowego świadczenia, są podmioty wymienione w treści przywołanego przepisu. Przepis ten bezspornie nie uwzględnia osób faktycznie sprawujących opiekę nad małoletnimi, a które nie wystąpiły do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie dziecka. Niemniej jednak, w Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, mając na uwadze przywołany wcześniej charakter i cel świadczenia wychowawczego, prawny rodzaj tej opieki jest kwestią wtórną, a istotnym pozostaje to, czy faktycznie, istotne z punktu widzenia rozwoju dziecka jego potrzeby podlegają zaspokojeniu przez określoną osobę, a nadto, że osobie tej opieka została powierzona przez Państwo. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został bowiem pogląd, który to pogląd Sąd rozpoznający przedmiotową skargę w pełni podziela i przyjmuje jako własny, iż w świetle norm zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz obowiązków wynikających dla państwa z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione uznać należy ustawowe wykluczenie z możliwości przyznania świadczenia wychowawczego osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem. Powierzenie bowiem przez państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z kolei art. 72 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Zgodnie zaś z jego ust. 2 dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Tym samym osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale Państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Wobec powyższego za niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Należy także podkreślić, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie konstytucyjnego obowiązku równego traktowania podmiotów prawa, wynikającego z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wszelkie odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, dla ich dopuszczalności winny natomiast opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19; wyrok WSA w Łodzi z 16 października 2018 r., II SA/Łd 533/18; wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017r., III SA/Kr 1140/17; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że zgodnie z art. 20 ust. 1 powołanej wcześniej Konwencji o Prawach Dziecka, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Natomiast jak wynika z art. 3 ust. 1 i ust. 2 Konwencji we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne. W przedmiotowej sprawie skarżąca jako faktyczny opiekun małoletniego K. S., co jak wyżej wskazano nie jest kwestionowane w sprawie, została w rzeczywistości pozbawiona środków niezbędnych do utrzymania i wychowania wnuka. Skoro zatem to skarżąca faktycznie zajmuje się wychowaniem małoletniego, zaspokaja jego codzienne potrzeby, ponosi odpowiedzialność za jego rozwój, jak i podejmuje decyzje w istotnych sprawach, tym samym posiada ona prawo do pobierania świadczenia wychowawczego w celu chociażby częściowego pokrycia wskazanych wyżej potrzeb. Wobec powyższego pozbawienie skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia, przy zastosowaniu kryteriów z art. 4 ust. 2 p.p.w.d., z pominięciem przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu unormowań Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka uznać należało za nieprawidłowe. Końcowo wskazać należy, iż uzasadnienia podjętych w sprawie rozstrzygnięć nie odpowiadają w pełni wymogom znajdującego zastosowanie w sprawie art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji organu I instancji, poza wskazaniem jako podstawy prawnej "całej" ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz stwierdzeniem, iż skarżąca nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, zawiera jedynie przywołanie treści art. 4 ust. 2 p.p.w.d. oraz pouczenie o przysługującym stronie prawie do wniesienia odwołania. Natomiast w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego ograniczono się w zasadzie do stwierdzenia, iż skarżąca nie należy do katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, zawartego w art. 4 ust. 2 p.p.w.d. oraz wskazania prawomocnych postanowień sądu rodzinnego, na podstawie której skarżącej powierzono sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnim wnukiem. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano jedynie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. art. 28 ust. 1 p.p.w.d., który to przepis odsyła, w sprawach nieuregulowanych ustawą do stosowania przepisów k.p.a. Szersza argumentacja organu, odnośnie co do dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, jak i podstaw prawnych wydanych w sprawie rozstrzygnięć zawarta została w treści udzielonej odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę, co należy wyraźnie podkreślić, nie podlega ocenie Sądu z punktu widzenia zgodności z prawem. Jako pismo procesowe składane w toku postępowania sądowo administracyjnego, nie może zatem stanowić swego rodzaju "aneksu" do objętego skargą rozstrzygnięcia. Wniesienie odpowiedzi na skargę umożliwia jedynie organowi odniesienie się do podniesionych w skardze zarzutów. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze wniosku dowodowego z przesłuchania skarżącej na okoliczność wykazania, że małoletni K. S. pozostaje pod jej bieżącą pieczą, na jej wyłącznym utrzymaniu i zamieszkuje wraz z skarżącą podkreślić należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.), przy czym ustawa p.p.s.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego jedynie do dowodu z dokumentu, uzależniając jednak możliwość jego przeprowadzenia od łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w powołanym art. 106 § 3 p.p.s.a., tj.: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W rozpoznawanej sprawie okoliczności, które skarżąca zamierzała wykazać, w drodze co należy zaznaczyć nieprzewidzianego ustawą p.p.s.a. środka dowodowego, nie były kwestionowane przez organ administracji, jak i nie budzą jakichkolwiek wątpliwości Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznając wniesioną skargę za w pełni zasadną, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. ds

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło