II SA/Rz 210/25

WyrokWSA w Rzeszowie2025-06-24

Skład orzekający: Maria Mikolik, Karina Gniewek - Berezowska, Jolanta Kłoda-Szeliga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może wyłącznie na podstawie danych z rejestru Straży Granicznej odmówić prawa do świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, nie uwzględniając innych dowodów potwierdzających legalność pobytu dziecka na terytorium RP?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może ograniczać postępowania dowodowego wyłącznie do danych z rejestru Straży Granicznej. W przypadku rozbieżności między rejestrem a innymi dowodami, organ ma obowiązek przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe, uwzględniając wszystkie dostępne dowody, aby prawidłowo ustalić legalność pobytu i prawo do świadczenia wychowawczego. Brak takiego działania skutkuje przedwczesnym i niewłaściwym zastosowaniem prawa materialnego oraz uchyleniem decyzji.
Stan faktyczny
Skarżąca A. H. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci będące obywatelami Ukrainy, które przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi. Organ I instancji uchylił prawo do świadczenia na dziecko V. H., wskazując na brak legalnego pobytu potwierdzonego rejestrem Straży Granicznej, który nie odnotował ponownego przekroczenia granicy po wyjeździe dziecka na Ukrainę. Skarżąca podnosiła, że doszło do zmiany dokumentu tożsamości dziecka i przedłożyła dowody na potwierdzenie legalności pobytu, które organ nie uwzględnił.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 2024 r. oraz decyzję organu I instancji z dnia 24 września 2024 r.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 010070/680/2143392/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 2024 r. nr 010070/680/2143392/2024. Zaskarżoną decyzją z 4 grudnia 2024 r., nr 010070/680/2143392/2024, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ I instancji) z 24 września 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko V. H. na okres świadczeniowy 2024/2025 r. Jak wynika z akt sprawy, A. H. (dalej: Skarżąca) w piśmie z 19 lutego 2024 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci będące obywatelami Ukrainy, które przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. – V. H. i R. H. Pismem z 20 maja 2024r. Skarżąca, została poinformowana o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Następnie, decyzją z 24 września 2024 r. nr [...], Organ I instancji uchylił przyznane Skarżącej w decyzji z 20 maja 2024 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko V. H., wskazując że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej: Komendant SG) ustalono, że ww. dziecko utraciło legalny pobyt w Polce, w związku z wyjazdem na Ukrainę 29 maja 2023 r., a rozbieżności wynikające ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej nie zostały wyjaśnione. Skarżąca w ustawowym terminie złożyła odwołanie od otrzymanej decyzji. Prezes ZUS po rozpoznaniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej: K.p.a.), art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421 - dalej: ustawa o pomocy państwa) oraz ustawy z dnia 12 marca 2022 o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022, poz. 583) dalej: u.p.o.U. – opisaną na wstępie decyzją z 4 grudnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany decyzji, ponieważ dziecko, na które złożono wniosek, nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP w wymaganym okresie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.o.U. świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi Ukrainy, jeżeli jego pobyt na terytorium RP został uznany za legalny, a status ten wiąże się z nadaniem numeru PESEL ze statusem "UKR" i figurowaniem w rejestrze prowadzonym przez Komendanta SG. Z kolei art. 11 ust. 2 u.p.o.U. stanowi, że wyjazd z terytorium RP na okres powyżej 30 dni skutkuje utratą legalności pobytu w rozumieniu ww. ustawy. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.U., świadczenie wychowawcze przysługuje również, jeżeli obywatel Ukrainy zamieszkuje z dziećmi w Polsce. W przypadku dziecka V. H., na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną ustalono, że nastąpiła zmiana danych identyfikacyjnych (m.in. dokumentu tożsamości), co spowodowało brak odnotowania ponownego przekroczenia granicy i w konsekwencji brak potwierdzenia jego legalnego pobytu. Organ odwoławczy wskazał, że pismami z 30 lipca i 8 sierpnia 2024r. poinformowano Skarżącą o konieczności wyjaśnienia tych rozbieżności, poprzez aktualizację danych dziecka w odpowiednim urzędzie gminy i kontakt z Komendantem Przejścia Granicznego, jednakże mimo wezwań, Skarżąca nie dokonała skutecznej aktualizacji danych, co uniemożliwia potwierdzenie ponownego wjazdu dziecka do RP po wyjeździe z dnia 29 maja 2023 r. Na dzień wydania decyzji ponownie sprawdzono dane w rejestrze Straży Granicznej, które nadal nie wskazują na legalny pobyt dziecka na terytorium RP. W związku z brakiem statusu "UKR" dziecko nie spełnia warunków do przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 26 ust. 3i u.p.o.U., ZUS ma obowiązek weryfikacji prawa do świadczenia na podstawie danych z rejestrów publicznych, w tym rejestru PESEL oraz rejestru prowadzonego przez Komendanta SG. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca szeroko argumentowała, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa, zarzucając jej naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zestawieniu z dokumentami przedłożonymi przez Skarżącą, świadczy o tym, że organ odwoławczy odstąpił od ponownego rozpatrzenia sprawy i analizy stanu faktycznego sprawy, powielając automatycznie twierdzenia organu I instancji; - 138 § 1 pkt 1 K.pa. w zw. z art. 15 K.p.a. w zw. z art. 11 K.pa. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, poprzez pomięcie przez organ odwoławczy zarzutów Skarżącej, podnoszonych w treści odwołania oraz dowodów z dokumentów przedłożonych jako załączniki do ww. odwołania, wykazując w ten sposób ewidentny przejaw lekceważenia względem Skarżącej; - art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. w zw. art. 8 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 o pomocy państwa, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku dokładnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy zaniechał przedstawienia oceny, którym dowodom przedstawionym przez Skarżącą odmówił wiarygodności, a którym przyznał przymiot wiarygodności i dlaczego; - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw z art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 79 § 2 K.p.a. w zw z art. 28 ust. 1 ustawy, poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Organu I instancji, podczas gdy organ ten zaniechał zapewnienia Skarżącej możliwości wzięcia czynnego udziału w każdym stadium postępowania, pozbawiając ją prawa do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji; - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a w zw z art. 79 a § 1 K.p.a. w zw. z art. 9 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. w zw z art. 8 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy organ I instancji zaniechał wysłania do Skarżącej pisemnego zawiadomienia o przesłankach od niej zależnych; - art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. w zw z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, poprzez zaniechanie przez organy obu instancji przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności; - art. 2 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 2) u.p.o.U., poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że dziecko V. H. nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP we wnioskowanym okresie świadczeniowym, w związku z wyjazdem z terytorium RP w dniu 29 maja 2023 r. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że 30 lipca 2024 r. CSR dokonało odczytu danych z rejestru Straży granicznej w zakresie legalności pobytu Skarżącej i jej dzieci. Z danych tych wynikało, że Skarżąca posiada legalność pobytu w okresie od 28 lutego 2022 r. do 30 września 2025 r., syn R. w okresie od 28 lutego 2022 r. do 18 czerwca 2022 r., natomiast córka V. w okresach: od 28 lutego 2022 r. do 11 września 2022 r., od 14 października 2022 r. do 30 stycznia 2023 r. oraz od 8 kwietnia 2023 r. do 29 maja 2023 r. W związku z powyższym poinformowano Skarżącą, iż powstałe niezgodności dotyczące zmiany danych identyfikacyjnych powinna wyjaśnić w najbliższym Urzędzie Miejskim/Urzędzie Gminy w sprawie statusu "UKR" z nowymi danymi, a następnie o skontaktować się za pośrednictwem platformy EPUAP z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie danych identyfikacyjnych w Rejestrze Straży Granicznej. Organ wskazał, że w dniu 24 września 2024 r. CSR dokonało ponownego odczytu danych z rejestru. Z danych tych wynikało, że dane córki Skarżącej dotyczące okresu legalności pobytu nie zostały zaktualizowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej P.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy ZUS stanowił przepis art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.U, zgodnie z którym obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje m.in. prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa, jeżeli zamieszkuje na terytorium RP wraz z dziećmi. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.o.U. jeżeli obywatel Ukrainy, przybył legalnie na terytorium RP w okresie od 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do 30 września 2025 r. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.U., obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium RP, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 u.e.l. Status osoby przebywającej legalnie na terytorium Polski może ulec utracie, w przypadku wyjazdu z terytorium RP na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2). W takiej sytuacji następuje utrata nadanego statusu UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l., czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ww. ustawy. W konsekwencji następuje także utrata uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 26 ustawy, w tym świadczenia wychowawczego. Istotne z punktu widzenia spornej sprawy są także przepisy art. 26 ust. 3, ust. 3a i ust. 3i u.p.o.U., które stanowią, że obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy (art. 26 ust. 3). Komendant SG udostępnia ZUS, ustalającemu prawo do świadczeń, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 tj. o wyjeździe z terytorium RP na okres powyżej 30 dni, pozbawiający obywatela Ukrainy uprawnień wynikających z ustawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych (art. 26 ust. 3i). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, podkreślić należy, że prawo do świadczeń wychowawczych dla obywateli Ukrainy, jest uzależnione od posiadania legalnego pobytu na terytorium Polski, a także nieopuszczania tego terytorium na okres powyżej 30 dni. Istotne znaczenie dla ustalenia prawa do świadczeń, jak i okresu świadczeń, mają zapisy powołanego wyżej rejestru prowadzonego przez Komendanta SG, w którym odnotowywane są tego rodzaju okoliczności. Rejestr ten nie stanowi jednak jedynego i wyłącznego źródła dokonywania ustaleń w zakresie prawa obywateli Ukrainy do świadczeń wychowawczych. Przekazane organowi przez Komendanta SG informacje o okolicznościach, o których mowa w art. 11 ust. 2, nie mają charakteru wiążącego w tym znaczeniu, że nie uniemożliwiają stronom dowodzenie za pomocą innych dowodów, że ich pobyt poza terytorium RP nie przekraczał 30 dni, a w konsekwencji, nie skutkował utratą uprawnień do świadczeń. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, przepis art. 26 ust. 3i u.p.o.U. nie wyłącza ani nie ogranicza określonych w K.p.a. zasad postępowania dowodowego, określonych w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Tylko pod takim warunkiem zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 312/24, dostępne w CBOSA). W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie jest sporne, że Skarżąca przybyła do Polski w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie wraz z dwójką dzieci, uzyskując status uchodźcy wojennego ( k. 163 akt adm.) Nie jest też negowane, że Skarżącej przyznane zostało świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci ( informacja z 20 maja 2024 r. – k. 17 akt adm.) Sporne pozostaje natomiast to, czy córka Wnioskodawczyni w okresie od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. posiadała legalny pobyt na terytorium RP. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.U. oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze, co miało miejsce w kontrolowanej sprawie. W ocenie Sądu rejestr ten ma niewątpliwie funkcję ewidencyjną, a z wpisem do rejestru ustawa wiąże określone skutki, jednak przepisy cytowanej ustawy nie wskazują, że warunkiem legalności pobytu obywatela Ukrainy (o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy) w Polce jest uzyskanie wpisu do rejestru Straży Granicznej. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca posiada legalny pobyt na terytorium RP tak samo jak syn Skarżącej. Natomiast córka Skarżącej – V. H. widnieje w rejestrze Straży Granicznej jako osoba, która po wyjeździe do Ukrainy w dniu 29 maja 2023r. nie powróciła do Polski. Skarżąca wzywana do złożenia wyjaśnień w tym zakresie, konsekwentnie w toku postępowania wskazywała, że nastąpiła zmiana dokumentu tożsamości dziecka – stary paszport utracił ważność i został zastąpiony nowym dokumentem, w którym odnotowano datę powrotu dziecka do Polski. Do pisma przedłożyła także pisma Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z 24 kwietnia i 22 sierpnia 2024 r. stanowiące odpowiedź na działania Skarżącej, zmierzające do uzupełnienia danych dotyczących daty powrotu dziecka w rejestrze. W udzielonych odpowiedziach Komendant wskazał, że dane te zostały poprawnie zweryfikowane poprzez dodanie kategorii "ewakuowany/uchodźca wojenny". Z dokumentów tych wynika, że Skarżąca podjęła czynności zmierzające do uzupełnienia rejestru oraz działania w trybie art. 4 u.p.o.U i ustawy o ewidencji ludności mające na celu wyjaśnienia statusu dziecka. Powołane przepisy art. 4 ust. 17b i z art. 26 ust. 3i u.p.o.u. wskazują bowiem, że zarówno przy weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego jak i danych zawartych w rejestrze PESEL, możliwe jest dowodzenie okoliczności faktycznych dotyczących charakteru wyjazdu z terytorium Polski (tj. czy skutkował on z uwagi na długość trwania utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy) niezależnie od informacji przekazanej przez Komendanta SG z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, o wyjeździe z terytorium RP (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 305/24). Nieprawidłowe jest zatem stanowisko, że weryfikując uprawnienie Skarżącej do świadczenia wychowawczego, organ związany był tylko i wyłącznie treścią rejestru i że dopiero po zmianie danych w tym rejestrze, tj. po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez Stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia. Tym samym zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt muszą być ocenione jako co najmniej przedwczesne. Uchylając prawo Skarżącej do świadczenia wychowawczego w związku z nieodnotowaniem w prowadzonym przez Straż Graniczną rejestrze powrotu dziecka Skarżącej do Polski, co - w ocenie organów - uznać należało za równoznaczne z utratą prawa do legalnego pobytu, a w konsekwencji prawa do świadczenia wychowawczego, organy pominęły w swej ocenie inne dowody w sprawie, które wskazywały na okoliczność przeciwną. Nadto odnotowania wymaga, że treść wezwań kierowanych do Skarżącej – w świetle przedstawianych przez nią dowodów - sugeruje, że organ miał świadomość, że w sprawie istotą problemu jest nie tyle brak powrotu dziecka Skarżącej do Polski po 29 maja 2023r., czy też brak odnotowania tego powrotu w stosownych rejestrze, ale wyłącznie zmiana dokumentu tożsamości/ paszportu – w wyniku czego, na granicy nie odnotowano przekroczenia granicy przez osobę identyfikowaną w oparciu o ten sam dokument tożsamości, na podstawie którego nastąpiło nadanie jej stosownego statusu. Innymi słowy nie chodzi o brak tożsamości osoby, ale o fakt identyfikowania tej osoby poprzez inny dokument uwidoczniony w rejestrze. To jest zaś niewystarczające do wydania decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego. Przypomnieć należy zatem, że prawo do świadczenia wychowawczego warunkowane jest bowiem materialną przesłanką legalności pobytu konkretnej osoby, identyfikowanej w oparciu o dane zawarte w rejestrach. W sytuacji sprzeczności pomiędzy rejestrem Straży Granicznej a rejestrem PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca – UKR) oraz materiałem dowodowym zgromadzonym przez Skarżącą, organ powinien kontynuować postępowanie dowodowe przy wykorzystaniu wszystkich dopuszczalnych dowodów, w celu wyjaśnienia niejasności, w tym kontaktować się z Komendantem SG. Sąd ponownie zwraca uwagę, że w świetle art. 26 ust. 3a u.p.o.U., Komendant SG zobligowany jest udostępniać ZUS m.in. informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, a więc o wyjeździe na okres powyższej 30 dni, co nie zwalnia jednak organu od obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego według zasad ogólnych. Jakkolwiek obowiązki dowodowe organu wynikające z art. 77 § 1 K.p.a. nie zwalniają strony z powinności wykazywania stosownej aktywności dowodowej, to nie można oczekiwać wyłącznie na działania Skarżącej, która zresztą w niniejszej sprawie każdorazowo po wystąpieniu do Straży Granicznej uzyskiwała informację, że w rejestrze "dane zostały właściwie uzupełnione". W takiej sytuacji powinnością organu prowadzącego postępowanie było wystąpienie do właściwych organów i dokonanie ustaleń istotnych dla sprawy, na co zresztą w treści swych pism wskazywał Komendant Straży Granicznej. Brak dokonania istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych i ich właściwej oceny stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., prowadząc do nieprawidłowego – bo przedwczesnego - zastosowania przepisów prawa materialnego, co skutkować musiało uchyleniem orzeczeń organów obu instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą do właściwego ustalenia faktów, z uwzględnieniem przedstawionych przez Skarżącą dowodów, a następnie ich oceny oraz prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego z stosując się do wykładni dokonanej przez Sąd. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło