I OSK 1588/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt VIII SA/Wa 27/24 w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 6 listopada 2023 r. znak SKO.ZR.4111.758.3000.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 22 lutego 2024 r. sygn. akt VIII SA/Wa 27/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.P. (dalej także: "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu (dalej także: "organ", "kolegium") z 6 listopada 2023 r. znak SKO.ZR.4111.758.3000.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Przy piśmie z 13 kwietnia 2024 r. A.P. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane stronie skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 marca 2023 r., gdyż w okresie do 31 lipca 2023 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2. art. 27 ust. 5 pkt 3 uśr poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za cały okres trwania postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 lipca 2023 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobiera, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołano argumenty mające przemawiać za jej uwzględnieniem. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej powołano wyłącznie podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 ppsa, wskazując na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny jest zobligowany przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa oraz wyjaśnić, jak w ocenie skarżącego kasacyjnie powinien być on rozumiany, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1142/10). Oceniając zaskarżony wyrok na tej podstawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Nie było w sprawie kwestionowane, że skarżąca kasacyjnie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką M.K. Istota sporu sprowadza się do tego, czy świadczenie przysługuje od 1 sierpnia 2023r. – zgodnie ze stanowiskiem organu, zaaprobowanym następnie przez Sąd I instancji, czy też począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek, tj. od 1 marca 2023 r. – jak podnosi skarżąca kasacyjnie. Rozważając to zagadnienie należy w pierwszej kolejności wskazać, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że decyzją z 14 listopada 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy P. przyznał skarżącej kasacyjnie specjalny zasiłek opiekuńczy na M.K. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Decyzja powyższa została uchylona decyzją z 9 sierpnia 2023 r. w związku ze złożeniem przez skarżącą 28 lipca 2023 r. oświadczenia o rezygnacji z pobieranego zasiłku. Nie ulega zatem wątpliwości, że zbieg uprawnień do konkurencyjnych świadczeń przestał istnieć dopiero od sierpnia 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 5 pkt 3 uśr w przypadku powyższego zbiegu przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Z uwagi na treść wskazanych przepisów jednoznacznym jest również, że brak możliwości kumulacji obu powyższych świadczeń należy wiązać nie z faktem ich jednoczesnego pobierania, ale z samym faktem przyznania uprawnienia. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr jest więc brak posiadania (określony w tym wypadku decyzją uchylającą) przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest jednoznaczna rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1380/23 i z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1433/23). Trafnie również Sąd I instancji przyjął, że choć zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, to powyższej zasady nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 uśr stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm, co oznacza, że przyznając świadczenie organ musi ocenić spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest brak uprawnień do uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. W realiach rozpoznawanej sprawy dopiero uchylenie decyzji z 14 listopada 2022 r. zlikwidowało przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie skutku tego nie miało złożenie przez nią wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z wraz z jej oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie art. 24 ust. 2 uśr jak i okoliczność, że decyzja o przyznaniu zasiłku opiekuńczego została wydana za zgodą strony i nie była kwestionowana oraz pozostała w obrocie prawnym do sierpnia 2023 r., należało uznać, że brak było prawnej możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Tym samym za słuszne należy uznać stanowisko kolegium oraz Sądu Wojewódzkiego. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane prawidłowo, tj. z uwzględnieniem daty uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna, który wypłacany był do listopada 2022 r. do lipca 2023 r. Oznacza to, że zarówno Sąd I instancji, jak i organ dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr oraz art. 27 ust. 5 pkt 3 uśr a w konsekwencji skarga kasacyjna, oparta na chybionych zarzutach, w całości podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa.