I OSK 1564/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 78/24 w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 78/24, oddalił skargę B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B.P. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2023 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 czerwca 2023 r.,: - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust. 5 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez Panią B.P. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w zawiązku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką Na podstawie art. 185 p.p.s.a. ewentualnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniosła o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości złożonej skargi, - rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, ewentualnie - przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej postawiono jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, nie postawiono natomiast zarzutów odnoszących się do poczynionych przez organy orzekające ustaleń faktycznych. Skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała zatem, że zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w dacie orzekania przez organ I instancji, pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się zatem wokół daty początkowej, od której skarżącej przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Orzekający w sprawie organ II instancji uznał bowiem, że skarżąca uprawniona jest do tego świadczenia dopiero od 1 października 2023 r. tj. po dacie ustania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Odnosząc się do tej kwestii w pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania badanych orzeczeń, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051 ze zm.). Z kolei w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa- Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz- Machnikowska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie. W związku z tym zasadnie SKO przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2023 r. tj. od momentu ustania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W niniejszej sprawie na etapie wydawania decyzji z [...] sierpnia 2023 r. przez organ pierwszej instancji, pismem z 1 sierpnia 2023 r. poinformowano skarżącą o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienie przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci m.in. decyzji o ZUS o wstrzymaniu renty z uwagi na zawieszenie prawa do świadczenia rentowego. Skarżąca nie zareagowała na powyższą informację w żaden sposób, a prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustało dopiero w dniu 30 września 2013 r. tj. z upływem okresu na jaki zostało przyznane. W związku z tymi okolicznościami organ II instancji prawidłowo uwzględnił tę okoliczność, wydając decyzję reformatoryjną i przyznając skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2023 r. Należy także zauważyć, że skarżąca prawidłowo przytoczyła rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku o sygn. SK 2/17, ale jednocześnie pominęła kwestię wypracowanej przez sądownictwo administracyjne linii orzeczniczej w zakresie przyjęcia mechanizmów mających na celu wdrożenie w życie zaleceń TK, o którym wspomniał zarówno organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, a także Sąd I instancji. Wyraźnie Trybunał zaznaczył w uzasadnieniu ww. wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza co do zasady przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok ten nie przesądzał jednak, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla takich osób powstaje już z momentem złożenie wniosku, jak wywodzi skarżąca. Tym samym prawidłowo zaakceptował Sąd Wojewódzki stanowisko organu, przyznające skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 października 2021 r. W konsekwencji więc należało uznać za bezzasadne zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z treścią art. 193 zd. drugie p.p.s.a.