II SA/Rz 182/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 18 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2987.1146.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 18 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2987.1146.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 10 października 2022 r. AP (dalej: "Skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą – MD Decyzją z [...] listopada 2022 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z 18 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2987.1146.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organów obydwu instancji, w opisywanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia żądania Skarżącej. Organy wskazały, że MD jest panną i ma syna – JD, który mieszka 35 km od matki. W ocenie organów okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 stawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: "u.ś.r.", rodzeństwu, jako osobie niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) – dalej: "k.r.o.", obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Wobec powyższego, skoro syn niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jest on osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji i jednocześnie uprawnioną do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AP wniosła o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że syn niepełnosprawnej siostry nie ma obiektywnej możliwości sprawowania nad nią opieki. Tym samym Skarżąca mieszkająca z niepełnosprawną siostrą i sprawująca nad nią stałą opiekę, winna uzyskać wnioskowane świadczenie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a." lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Ustalenia stanu faktycznego w zakresie legitymowania się przez MD orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz brakiem takiego orzeczenia po stronie jej syna – JD, nie są kwestionowane przez Skarżącą. Sąd podziela także stanowisko organów odnośnie braku prawnej możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak zaistnienia okoliczności, które pozwalałyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej względem jej siostry przed obowiązkiem alimentacyjnym dziecka osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 czerwca 2021 r. II SA/Rz 516/21 (dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ale tylko taka, która mieści się w podanym wyżej katalogu. Jeśli czynności opiekuńczych nie wykonuje matka, ojciec, rodzina zastępcza, opiekun faktyczny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. (tj. osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka), to musi to być osoba, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Co do zaś definicji takiego obowiązku przepis ten wprost odsyła do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 tej ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 K.r.o.). Wymaga przy tym wskazania, że zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Unormowania odnoszące się do obowiązku alimentacyjnego są klarowne i bezwzględnie obowiązujące, a zatem nie podlegają analizie mającej na celu zmodyfikowanie treści czy podmiotów tego obowiązku. Nie budzą jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, a ich kategoryczność wyklucza możliwość jakiejkolwiek interpretacji w zakresie kolejności osób zobowiązanych do alimentacji. Nie można też opowiedzieć się za prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4 K.p.a., bowiem przepis ten w sposób jednoznaczny odsyła w zakresie rozumienia pojęcia "obowiązek alimentacyjny" do unormowań ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, które – jak wyżej zaznaczono – są sztywne i nie pozostawiają pola do uznaniowego ujęcia przedmiotowych kwestii. Należy jednak mieć na uwadze, że regulacje konstytucyjne mają wymiar ogólny i podlegają konkretyzacji w aktach prawnych niższego rzędu. To zatem w poszczególnych ustawach należy poszukiwać konkretnych rozwiązań co do rodzaju i zakresu pomocy udzielanej przez Państwo podmiotom jej potrzebującym. W niniejszej sprawie ustalono, że syn niepełnosprawnej – JD żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną siostrą. Ze wskazanego wyżej art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika bowiem, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest stwierdzenie, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka zaś sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ JD nie jest małoletni (ma 41 lat) oraz nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżoną decyzją prawidłowo utrzymano zatem w mocy decyzję o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.