IV SA/Wr 89/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2024 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 19 października 2023 r. nr SKO.4532.265.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 19 X 2023 r. (nr SKO 4532.265.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. M. (dalej jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 25 VII 2023 r. (Nr DZSW/SP/007172/2023), odmawiającą skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca O. M. Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy: Wnioskiem z dnia 10 V 2023 r., skarżący zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką, nad ojcem – O. M. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że O. M., urodzony w dniu [...] r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 7 IV 2023 r. (PZON.610.106697.2022.UKR), zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje jego niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 XII 2022 r. Orzeczenie zostało wydane do dnia 30 IV 2026 r. O. M. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ojciec skarżącego ma problemy z poruszaniem się, ma znacznie zaburzone funkcje poznawcze (zespół otępienny), jest zagubiony, zdezorientowany i nie jest w stanie sam pozostać w mieszkaniu, gdyż sobie zagraża. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem. Sprawuje on nad nim stałą, osobistą i bezpośrednią opiekę. Jest ona sprawowana całodobowo. Opieka ta polega na wykonywaniu takich czynności opiekuńczych jak: przyrządzanie i podawanie posiłków, podawanie leków, wykonywanie czynności higieniczno - pielęgnacyjnych, czuwanie nad jego bezpieczeństwem. Skarżący zgodnie z oświadczeniem z dnia 3 VII 2023 r., nie podejmuje i nie poszukuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem. Przybył na teren Rzeczypospolitej Polskiej dnia 8 IV 2022 r., opuszczając Ukrainę w związku z konfliktem zbrojnym. Decyzją z dnia 25 VII 2023 r. (Nr DZSW/SP/007172/2023) organ I instancji odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem, uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że nie spełniono warunku dotyczącego daty powstania niepełnosprawności oraz wskazując, że w przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym, przysługują świadczenia rodzinne wyłącznie w przypadku zamieszkiwania z dziećmi na terytorium Polski. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 19 X 2023 r. (nr SKO 4532.265.2023) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Z uzasadnienia decyzji odwoławczej wynika, że w ocenie SKO należało odmówić skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. SKO zwróciło uwagę, że w okolicznościach sprawy kluczowe znaczenie ma art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 12 III 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103), dalej jako: "ustawa pomocowa". SKO podkreśliło, że przepis powyższy statuuje prawo do szczegółowo wymienionych tam świadczeń, które są przedmiotowo związane z wychowaniem dzieci i których przeznaczeniem jest pomoc w pokryciu wydatków związanych z tym wychowaniem. Świadczy o tym nie tylko wskazanie na poszczególne rodzaje świadczeń: świadczenie wychowawcze, świadczenie dobry start, świadczenie rodzinny kapitał opiekuńczy, dofinansowanie obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, lecz również zespolenie przysługiwania do nich prawa z zamieszkiwaniem osoby dorosłej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej wraz z dziećmi. Podobnie zatem uznać należy, że również jeśli chodzi o świadczenia rodzinne, o których mowa w tym przepisie, dotyczyć on będzie tych świadczeń, które w ustawie przysługują w związku z wychowaniem dzieci takie jak: zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, świadczenie rodzicielskie, czy też zasiłek pielęgnacyjny, jednak w przypadku, gdy przysługuje on niepełnosprawnemu dziecku. Do takiego rodzaju świadczeń nie można zaś zaliczyć świadczenia, o które ubiega się skarżący, to jest świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłym członkiem rodziny. Zdaniem SKO za taką wykładnią przemawia również to, iż jego obecne brzmienie zostało ustalone ustawą z dnia 13 I 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 185). Przed wejściem w życie zmiany dokonanej tą ustawą, art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej przyjmował brzmienie: "Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: 1) świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych." W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej ustawę pomocową wskazano zaś, że zmiana jej art. 26, polegającą na nadaniu nowego brzmienia ust. 1 pkt 1 i ust. 3b pkt 6 oraz dodaniu ust. 3g-3i ma na celu uszczelnienie świadczeń socjalnych. Jakkolwiek zatem można przyjąć, że przed 28 I 2023 r. przedmiotowy przepis odnosił się do wszystkich świadczeń rodzinnych wymienionych w ustawie, tak nie budzi wątpliwości SKO, że po tej dacie umożliwia on przyznanie jedynie tych świadczeń rodzinnych, które są dedykowane na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dzieci. SKO odniosło się również do drugiej podstawy odmowy przyznania świadczenia powołanej w decyzji organu I instancji, tj. do warunku dotyczącego daty powstania niepełnosprawności. SKO powołało przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 21 X 2014 r. (sygn. akt K 38/13) zaznaczając, że mocą tego wyroku art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej jako: "UoŚR" w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem SKO skutkiem tego wyroku jest konieczność uznania, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b UoŚR jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Tym samym – w ocenie SKO - organ I instancji nie mógł powołać jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktu, że w przypadku ojca skarżącego nie dało się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o: uchylenie decyzji organów obu instancji; skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono przy tym naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej, poprzez przyjęcie, że skoro skarżący nie zamieszkuje na terytorium Polski z dziećmi, nie spełnia przesłanki uprawniającą ją do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że bezspornym jest, że skarżący przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w sposób legalny, a tym samym jest uprawniony do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, która to opieka uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Skoro opieka jest sprawowana nad niepełnosprawnym rodzicem, to skarżący nie może zostać pozbawiony prawa do wnioskowanego świadczenia tylko dlatego, że nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, skoro spełnia wszelkie inne przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę SKO potrzymało swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 UoŚR (według stanu prawnego na dzień wydania decyzji odwoławczej – Dz.U. z 2023 r., poz. 390), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 VI 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 II 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a UoŚR, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b UoŚR, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przy interpretacji art. 17 ust. 1b UoŚR należy wziąć pod uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 X 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził, że art. 17 ust. 1b UoŚR w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U z 2014 r., poz. 1443). W świetle powyższego zgodzić należy się więc z zaskarżoną decyzją, że w świetle powołanych przepisów prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje również w przypadku opieki nad osobą dorosłą i to niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność. Natomiast nie można podzielić zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji interpretacji art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 ustawy pomocowej, jakoby obywatelowi Ukrainy przebywającemu legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną przysługiwały wyłącznie świadczenia rodzinne związane z wychowywaniem dzieci. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji – Dz.U. z 2023 r., poz. 103), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: 1) świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 2) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 II 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 3) świadczenia dobry start, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 VI 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 4) rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 XI 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270 oraz z 2022 r. poz. 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 5) dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 II 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2022 r. poz. 1324, 1383 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Wbrew stanowisku SKO, art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi. Sąd w składzie orzekającym podziela w tym względzie stanowisko wyrażane już w orzecznictwie, że celem nowelizacji art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej było uniemożliwienie przyznania świadczeń rodzinnych uzyskiwanych w związku z urodzeniem, wychowaniem lub opieką nad dziećmi w sytuacji, gdy dzieci obywateli Ukrainy nie przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś ograniczenie przyznawania świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy wyłącznie do tych związanych z dziećmi. W sytuacji bowiem, gdy świadczenie jest związane z dzieckiem, zarówno dziecko, jak i opiekun powinni przebywać w Polsce. Z treści oraz funkcji tego przepisu nie można natomiast wywieść, jak uczyniło to SKO, że wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na dorosłym, niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 4 IV 2024 r., II SA/Gd 1064/23 – publ. CBOSA). Należy zwrócić uwagę, że art. 2 pkt 1-5 UoŚR przewiduje różnego rodzaju świadczenia skierowane zarówno do rodziców i opiekunów dzieci, mające w szczególności na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka - zasiłek rodzinny wraz dodatkami, a także świadczenia opiekuńcze, jak zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Przepisy UoŚR nie ograniczają przyznawania wskazanych w nim świadczeń opiekuńczych wyłącznie do osób sprawujących opiekę nad dziećmi. Z istoty niektórych świadczeń opiekuńczych wynika również, że przyznawane są one osobom dorosłym lub w związku z opieką nad osobą dorosłą - zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy (wyrok WSA w Lubinie z 15 VI 2023 r., II SA/Lu 407/23, wyrok WSA w Gliwicach z 19 VII 2023 r., II SA/Gl 541/23 – publ. CBOSA). Jeżeli intencją ustawodawcy byłoby ograniczenie w ramach art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej zakresu świadczeń rodzinnych wyłącznie do takich, które przysługują w związku z wychowywaniem dzieci, to zostałoby to wyrażone wprost, w sposób niebudzący wątpliwości. Ustawodawca wyraził natomiast zasadę, że obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie na terytorium Polski, przysługują świadczenia rodzinne, uzupełniając ją następnie o zwrot "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Nieuzasadnione jest stanowisko, że przez posłużenie się takim sformułowaniem ustawodawca jednocześnie ograniczył zakres świadczeń rodzinnych wyłącznie do tych przysługujących na dzieci. Taka interpretacja opiera się na ograniczonej wykładni językowej dokonanej w dodatku na niekorzyść skarżącej (zob. wyrok WSA w Lublinie z 19 IX 2023 r., II SA/Lu 408/23 – publ. CBOSA). Analogiczne stanowisko wyraził również tutejszy Sąd w prawomocnych wyrokach z dnia 16 V 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 382/23 oraz z dnia 29 V 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 545/23 (publ. CBOSA). Prawidłowość zaprezentowanej wyżej wykładni potwierdza pośrednio także art. 26 ust. 3 ustawy pomocowej, z którego wynika, że prawo do świadczeń określonych w art. 26 ust. 1 ustawy pomocowej (a więc m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego) przysługuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel Ukrainy został wpisany do rejestru obywateli Ukrainy, a "w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko" - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Przepis powyższy sugeruje zatem, że zakresem świadczeń wymienionych w art. 26 ust. 1 ustawy pomocowej nie są objęte wyłącznie świadczenia przysługujące w związku z posiadaniem dzieci. W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszyły art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do ich uchylenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 ppsa. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy więc rozpoznać i rozpatrzyć sprawę biorąc pod uwagę, że art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą dorosłą. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa, uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty, w łącznej kwocie 480 zł (wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi). Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa.