I SA/Bk 242/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2025 r., nr UP-288/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 13 marca 2025 r., nr 442/2025. K. G. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wskazując, że nie posiada środków pieniężnych na ich spłatę. Podkreślił, że sytuacja zdrowotna i finansowa rodziny jest bardzo trudna. Cierpi na chorobę Parkinsona. Również syn ma poważne kłopoty ze zdrowotne - jest chory na schizofrenię. Żona od urodzenia jest niepełnosprawna (brak lewej ręki). Dom, w którym mieszka jest zgłoszony do licytacji przez komornika. Decyzją z dnia 13 marca 2025 r. nr 442/2025 ZUS Oddział w Łodzi odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 191.190,26 zł. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS decyzją z dni 29 kwietnia 2025 r. nr UP-288/2025 utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 marca 2025 r. uznając, że zaskarżone rozstrzygnięcie oparto na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji. Prezes ZUS wyjaśnił, że skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, z którego wynika, że skarżący: jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości około 1.410,00 zł, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 1.800,00 zł, ponosi miesięczne koszty leczenia w kwocie 800,00 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie około 150 000,00 zł, zobowiązania są spłacane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika, posiada dom o pow. 200 m2 położony w Ł. przy ul. [...], nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, nie posiada wierzytelności, nie prognozuje poprawy sytuacji materialnej, proponuje umorzenie jako sposób uregulowania należności. Na podstawie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że: - 31 października 2017 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, - skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.254,82 zł brutto; ze świadczenia dokonywane jest potrącenie na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł. tytułem wykonawczym [...] w kwocie 563,70 zł; do wypłaty 1488,19 zł netto; w kwietniu 2025 r. zostanie skarżącemu wypłacone dodatkowe świadczenie roczne tzw. "trzynastka" w kwocie 1.878,91 zł brutto, tj. 1.513,81 zł netto, - żona pobiera świadczeni emerytalne w aktualnej wysokości 1.409,18 zł brutto, tj. 1 282,30 zł netto; świadczenie jest wolne od zajęć, - syn pobiera rentę w wysokości 1.878,91 zł brutto, z której dokonywane jest potracenie na rzecz Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym w Ł. w kwocie 378,78 zł; do wypłaty 1.331,00 zł netto, - skarżący jest właścicielem przyczepy lekkiej SAM z 1998 r. nr rej. [...]; skarżący oświadczył, że przyczepa została sprzedana (organ wskazał, że to na skarżącym ciąży obowiązek wyrejestrowania przyczepy w przypadku sprzedaży), - skarżący jest właścicielem: (-) nieruchomości gruntowej położonej w Ł. o pow. 331,000 m2 dla której Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą [...], na której ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu składek; 16 styczna 2025 r. przekazano wykaz zaległości, z uwagi na I licytację nieruchomości, (-) udziału ½ gruntów rolnych zabudowanych położonych w miejscowości G. o pow. 0,6948 ha dla których Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na których ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu składek. Zdaniem Prezesa ZUS, organ I instancji prawidłowo ustalił, że wdrożone i prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne zawiesiło bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Prezes ZUS stwierdził, że brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350), zwanej dalej "u.s.u.s.". Rozwijając ten aspekt sprawy organ wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku; skarżący pobiera świadczenie emerytalne; jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości gruntowych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, postanowieniem z 26 kwietnia 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Łomży umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku Dyrektora Oddziału ZUS w Łomży na podstawie tytułów wykonawczych, w związku z jego bezskutecznością. W dniach 30 listopada 2015 r., 18 listopada 2016 r. i 8 lutego 2017 r. poborca skarbowy spisał protokół o stanie majątkowym pod adresem Łomża, ul. Lipowa 11. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej i uzyskuje dochód w wysokości około 500,00 zł do 600,00 zł.; pojazd, którym wykonuje działalność jest użyczony od syna; dom oraz jego wyposażenie należy do rodziny - bez wartości licytacyjnej. 23 kwietnia 2018 r. poborca spisał protokół o stanie majątkowym pod adresem G. [...] - działka około 70 arów na której znajduje się dom drewniany w ruinie, bez drzwi, okien, wyposażenia. Stodoła murowana z cegły, zrujnowana, dach podziurawiony, więźba połamana bez wierzei, obora murowana zawalona. Działka zarośnięta, nie ma żadnych maszyn, urządzeń, wyposażenia, drzewa samosiejki, nikt tam nie mieszka. Na podstawie informacji uzyskanych z systemu Ogniwo z 25 maja 2015 r. zajęto rachunek bankowy skarżącego, z którego nie spłynęła żadna kwota. W toku postępowania ustalono, że skarżący figuruje jako właściciel pojazdu mechanicznego przyczepy SAM 1998 r., która wg oświadczenia została sprzedana. Z informacji uzyskanych z analizatora wynika, że skarżący nie figuruje jako kontrahent. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ł. prowadziła postępowanie egzekucyjne z nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste o nr [...]. W związku z tym, że nikt nie przystąpił do drugiej licytacji w dniu 1 grudnia 2017 r. i żaden z wierzycieli nie przejął jej na własność Komornik na podstawie art. 985 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie. Zobowiązany posiada również nieruchomość stanowiącą wspólność majątkową małżeńską położoną w miejscowości G. nr KW [...], jednak brak jest możliwości zajęcia i sprzedaży ww. nieruchomości, z uwagi na fakt, że tytuły wykonawcze wystawione są jedynie na skarżącego. Prawa osób trzecich nabyte na skutek czynności egzekucyjnych pozostają w mocy. Aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w Białymstoku prowadzi postępowanie egzekucyjne, tj. zajęcie nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Łomży oraz zajęcie świadczenia emerytalnego; 22 sierpnia 2024 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ł. sygn. akt [...] dokonał oszacowania i opisania nieruchomości nr KW [...]; 16 styczna 2025 r. przekazano wykaz zaległości z uwagi na licytację ww. nieruchomości; Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w Białymstoku prowadzi postępowanie egzekucyjne z zastosowaniem środka w postaci zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Łomży oraz zajęcia świadczenia emerytalnego; skarżący osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego; jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości, na których ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu składek. Prezes ZUS wskazał, że w sprawie podjęto również czynności zmierzające do ustalenia czy występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ ustalił, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz, że pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość po potraceniu egzekucyjnym wynosi 1.488,19 zł netto. Żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w aktualnej wysokości 1.282,30 zł netto. Syn pobiera rentę, której wysokość po potraceniu egzekucyjnym wynosi 1.331,00 zł netto. Dochód wspólnego gospodarstwa domowego, na który składają się świadczenia emerytalne oraz renta syna wynosi łącznie 4.101,49 zł (bez "trzynastego" świadczenia). ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej osoby zobowiązanej przeprowadził analizę dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Z uwagi na fakt, że gospodarstwo domowe prowadzone przez skarżącego (2 emerytów i dorosły syn rencista) nie znajduje odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2024 r., zatem organ przyjął minimum socjalne za podstawę wyliczenia 1.548,11 zł/na osobę z 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego, co daje kwotę łączną 4.644,30 zł (tj. 1 548,11 x 3). Minimum egzystencji w 2024 r. oszacowane na podstawie danych cenowych udostępnionych przez GUS przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych z 3 kwietnia 2025 r. dla 3 osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.299,40 zł. Powyższe minimum ustalono analogicznie do minimum socjalnego przyjmując za podstawę 766,48 zł na osobę z 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego. Dalej organ wyjaśnił, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego/egzystencji, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Do oceny sytuacji finansowej skarżącego przyjęto dochód po potrąceniach egzekucyjnych, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań. Wynikająca z tego uciążliwość nie zmienia faktu, że egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji wynika, że koszt miesięcznych opłat z tytułu utrzymania wynosi w zależności od miesiąca od 500,00 zł do 700,00 zł. Zdaniem organu, ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty bieżących opłat jak również wyżywienia są stałymi miesięcznymi opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że koszty leczenia rodziny w okresie od 1 lipca 2024 r. do 8 marca 2025 r. wyniosły 538,18 zł. Odnosząc się do informacji, że skarżący spłaca zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w kwocie 2.200,00 zł miesięcznie organ podkreślił, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne bowiem zaciągane były świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, a przy tym skarżący godził się na ich ewentualne negatywne skutki. Zobowiązania są przez skarżącego regulowane. Zatem pomimo wykazanych trudności, posiadał i nadal posiada środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek. ZUS jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Organ odmawiając umorzenia uznał, że nie skarżący nie udokumentował, że brakuje mu środków finansowych na opłaty oraz leki. Pomimo podnoszonych problemów finansowych rachunki oraz zobowiązania finansowe są na bieżąco regulowane. Organ nie dostrzegł w sytuacji skarżącego znamion ubóstwa. Zdaniem Prezesa ZUS nie można również uznać, że sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się. Skarżący pobiera wraz z żoną świadczenia emerytalne, które stanowią stałe źródło dochodu i są wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Syn pobiera świadczenie rentowe. Świadczenia podlegają corocznej waloryzacji. Organ dodał, że nie może pominąć również faktu otrzymywania jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia emerytalnego i rentowego, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej rodziny. Korzystanie przez rodzinę z systemu ubezpieczeń społecznych w formie świadczeń długo- lub krótkoterminowych, czy też z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie w publicznych placówkach zdrowia) i jednocześnie nieregulowanie zaległości w opłacaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem z jednej strony rodzina skarżącego korzysta ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. W ocenie organu zobowiązania z tytułu składek mogą zostać spłacone w ramach postępowania egzekucyjnego. Na obecnym etapie postępowania umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Następnie organ stwierdził, że działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, dlatego przesłanka § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ zauważył, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. W decyzji wskazano, że ZUS ze zrozumieniem podchodzi do stanu zdrowia skarżącego i jego rodziny, nie neguje koniczności dalszego leczenia. Jednakże pobierane są świadczenia emerytalne, które są wpłacane bez względu na stan zdrowia. Syn natomiast pobiera świadczenie rentowe. Zatem przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie może zostać spełniona. Organ przy podejmowaniu decyzji rozważył również, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ze względu na interes publiczny, który należy rozumieć nie tylko, jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej. W odniesieniu do przesłanki interesu społecznego Prezes ZUS stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że obecnie sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący zobowiązał się do opłacania należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Działający w jego imieniu pełnomocnik zaskarżył ww. decyzję w całości i wniósł o jej uchylenie lub zmianę i uznanie iż składki na ubezpieczenie społeczne uległy przedawnianiu. W skardze oraz piśmie z dnia 16 lipca 2025 r. wskazano na bardzo zły stan zdrowia skarżącego, jego żony oraz syna. Skarżący ma przyznany lekki stopień niepełnosprawności ze względów neurologicznych, choruje od 2108 r. na Parkinsona. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem lekarza orzecznika uznał skarżącego za niezdolnego do pracy, trwale niezdolnego do pracy. Powyższa choroba powoduje trwałe istotne upośledzenie funkcji układu nerwowo- mięśniowo-szkieletowego i związanego z narządem ruchu. Ma charakter przewlekły, postępujący. Nie rokuje możliwości odzyskania zdolności do jakiejkolwiek pracy. Ponadto syn skarżącego z powodu choroby psychicznej - schizofrenii jest pod stałą opieką ojca oraz matki. Żona ma także umiarkowany stopień niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności odnosząc się do argumentów skargi dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek sąd uznaje, że w decyzjach organów w wystarczający sposób wyjaśniono tę kwestię wraz z powołaniem obowiązujących przepisów prawa. Co do zasady, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W ustawie z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) dokonano nowelizacji cyt. przepisu. W art. 27 ustawy nowelizującej przewidziano przepis przejściowy, zgodnie z którym do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. W związku z tym termin przedawnienia należności skarżącego od września 2009 do końca 2011 r. został skrócony z 10 do 5 lat, jednak ich bieg przedawnienia rozpoczynał się 1 stycznia 2012 r. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). W decyzji organu I instancji wyjaśniono, że wobec zaległości figurujących na koncie skarżącego w dniu 8 maja 2014 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku. Ponadto zadłużenie za okres objęty wnioskiem o umorzenie należności zostało zabezpieczone w całości wpisem hipotecznym, co obrazują wydruki z ksiąg wieczystych znajdujące się w aktach sprawy. Uprawnione jest zatem spostrzeżenie organu, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Nie było zatem przeszkód do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności. Przychodząc do głównego nurtu rozważań przytoczyć trzeba regulacje prawne dotyczące umarzanie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Realizując powyższą delegację Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w przywołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. przewidział w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie niniejszej organ dokonał analizy poszczególnych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ stwierdził, że nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w tym przepisie. W ocenie sądu, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, szczegółowo zreferowanych wcześniej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Argumenty w tym zakresie nie podlegają dyskusji, nie są też kwestionowane w skardze. Sąd uznał natomiast, że organ pobieżnie i sztampowo ocenił przesłanki umorzenia zawarte w rozporządzeniu, a zwłaszcza sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r. sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r. sygn. akt II GSK 349/09). Na uwagę również zasługuje, że w interesie publicznym nie jest zmuszenie jednostki do popadnięcia w sytuację skrajnego ubóstwa. W tym wypadku – wbrew twierdzeniom organu – nie jest dopuszczalne faworyzowanie interesu finansów ubezpieczeń społecznych. Przy czym okoliczność niekorzystania jak dotychczas z pomocy społecznej nie może być traktowana jako dowód, że nie ma zagrożenia, że strona nie będzie w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z 27 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Po 1766/13, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Ol 130/25). Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 1234/15). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1502/14). Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w jego obecnej sytuacji finansowej i życiowej. W trzyosobowej, schorowanej rodzinie (skarżący choruje na Parkinsona, żona od urodzenia jest niepełnosprawne, syn choruje na schizofrenię) dochód wspólnego gospodarstwa domowego 4.101,49 zł jest niższy od przyjętego przez organ minimum socjalnego (4.664,30 zł). Dochód ten z uwzględnieniem ponoszonych przez rodzinę opłat miesięcznych (opłaty eksploatacyjne 500-700 zł, lekarstwa 540 zł w okresie od lipca 2024 r. do marca 2025 r.) przekracza wprawdzie ustalone przez organ minimum egzystencji, które dla 3 osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.299,40 zł, przy czym organ nie uwzględnia w ogóle kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny. Struktura koszyka minimum egzystencji uwzględnia niezbędne wydatki, które nie mogą być odłożone w czasie, dobra służące zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych - w tym przede wszystkim na wyżywienie, mieszkanie, leki, higienę, odzież i obuwie. Jeżeli w powyższych wyliczeniach uwzględnić tak rozumiane koszty utrzymania (organ wskazuje na oświadczenie skarżącego o ponoszonych stałych miesięcznych wydatkach na utrzymanie – 2.600 zł, w tym opłatach eksploatacyjnych i z tytułu ochrony zdrowia), to okaże się, że dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego oscyluje wokół kwoty minimum egzystencji, albo nawet jest niższy. Istotnej poprawy sytuacji skarżącego nie można przy tym upatrywać w otrzymywaniu "trzynastego" i "czternastego" świadczenia emerytalnego. Zważyć bowiem trzeba, że również wysokość zadłużenia jest istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków. Brak takiego zestawienia sprawia, że twierdzenia organu stają się ogólnikowe i nie zestawione z indywidualną sytuacją skarżącego. Wysokość kwoty zadłużenia i realność jej spłacenie tudzież wyegzekwowania, powinna być odnoszona do faktycznego funkcjonowania rodziny skarżącego. Trudno nie zauważyć, że szczególną jest sytuacja, gdy wszystkie osoby stanowiące gospodarstwo domowe są w znacznym stopniu wyłączone z możliwości normalnego funkcjonowania. Stan ten ma wpływ na funkcjonowanie rodziny w kontekście zagrożenia w realizacji podstawowych potrzeb bytowych. Zważywszy na charakter schorzenia skarżącego – choroba Parkinsona jest chorobą przewlekłą, nieuleczalną i postępującą oraz na udokumentowany stan zdrowia pozostałych członków rodziny stwierdzenie, że "ZUS w Pana sytuacji nie znajduje znamion ubóstwa. Nie może również uznać, że sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się", jawi się jako gołosłowne i nie poparte jakąkolwiek pogłębioną analizą, prowadząc w konsekwencji do ogólnikowego i schematycznego poglądu, że przyznanie skarżącemu przywileju polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek oznaczałoby "uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek". Zdaniem sądu, ocena ewentualnego wystąpienia ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, czy też istnienia przesłanki pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - wymaga ustalenia i analizy, czy sytuacja finansowa pozwala na przyjęcie, że w budżecie zobowiązanego, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota (po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych), która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS. Takiej wnikliwej oceny w tej sprawie zabrakło. Przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanego i jego rodziny, która może wpływać bezpośrednio na zmniejszenie możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Reasumując powyższe sąd uznał, że organ nie rozważył możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając - z nieuzasadnionych w tym przypadku powodów - prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast, by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Sąd zwraca też uwagę, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny". Zdaniem sądu odmowa umorzenia należności z tytułu zaległych składek z powołaniem się na uznaniowy charakter decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, uwzględniając przedstawione powyżej wywody, powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania, sąd uchylił decyzje wydane w obu instancjach, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).