III OZ 462/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Towarzystwa [...] w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt III SAB/Łd 15/25 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Towarzystwa [...] w [...] na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie dokonania zmian w ewidencji stowarzyszeń postanawia: oddalić zażalenie. Towarzystwo [...] w [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie dokonania zmian w ewidencji stowarzyszeń. Zarządzeniem z dnia 4 listopada 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał stronę skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia, przez złożenie dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji strony skarżącej (KRS, Statut, ...) zgodnie z art. 29 p.p.s.a. Ponadto wezwano stronę skarżącą do podania adresu elektronicznego Towarzystwa (tj. adresu na platformie ePUAP). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła regulamin działalności stowarzyszenia Towarzystwo [...] (tekst jednolity na dzień 6 września 2024 r.). Zarządzeniem z 21 listopada 2024 r. strona skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia braku formalnego skargi przez złożenie dokumentu wykazującego, że Przedstawicielem Stowarzyszenia jest Pan [...] — w terminie 7 dni. Odpis przedmiotowego zarządzenia doręczono stronie skarżącej 21 listopada 2024 r. Kolejnym zarządzeniem z 14 stycznia 2024 r. wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi przez złożenie: zaświadczenia o wpisie do ewidencji stowarzyszeń zwykłych (art. 40a p.s.) a ponadto dokumentu wykazującego, że Przedstawicielem Stowarzyszenia jest Pan [...], w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), informując jednocześnie, że to na osobie działającej w imieniu strony spoczywa obowiązek wykazania umocowania do działania (art. 28 § 1 w zw. z art. 29 p.p.s.a.), zaś sąd nie jest uprawiony do działania w imieniu strony. Odpis powyższego zarządzenia doręczono stronie skarżącej 15 stycznia 2025 r. W piśmie z 27 stycznia 2025 r. skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (do 28 stycznia), wskazując, że jej program do skanowania wymaga reinstalacji. Ponadto w styczniu ma bardzo dużo obowiązków zawodowych i niniejszą sprawą zajmuje się z doskoku. Dnia 28 stycznia 2025 r. strona załączyła zaświadczenie Prezydenta Miasta [...] o wpisaniu do ewidencji stowarzyszeń zwykłych stowarzyszenia zwykłego Towarzystwo [...] z siedzibą w [...]. Postanowieniem z 11 marca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w zakreślonym terminie. W piśmie z 26 marca 2025 r. strona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wskazując, że pismo z 27 stycznia 2025 r. z wnioskiem o przedłużenie terminu sąd powinien potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu z art. 86 p.p.s.a. Skarżący wskazał przyczyny z powodu których nie był w stanie uzupełnić braków w terminie, czym - jak wyjaśnił - uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponieważ braki skargi zostały usunięte w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a było, w ocenie pełnomocnika strony, bezpodstawne. Postanowieniem z 21 maja 2025 r., sygn. akt III OZ 274/25 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wezwania skierowane do skarżącego, który działał bez fachowego pełnomocnika zawierające różną treść mogły wywołać u strony brak należytego rozeznania co do sposobu wykonania wezwań. Również i wskazany przez Sąd I instancji wniosek skarżącego sformułowany w jego piśmie z 27 stycznia 2025 r. w świetle złożenia w dniu następnym wymaganego wezwaniem dokumentu był w swej treści niejednoznaczny i wymagał w istocie sprecyzowania co do jego charakteru prawnego. NSA zgodził się z pełnomocnikiem strony, iż wniosek ten mógł być zakwalifikowany jako wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Taki też charakter wniosku wskazał skarżący w zamieszczonym w zażaleniu wniosku o przywrócenie terminu sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika. Czyni to koniecznym uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, który powinien rozpoznać pismo strony w trybie unormowanym przepisami art. 86 i 87 p.p.s.a. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt III SAB/Łd 15/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyło skarżące Towarzystwo zaskarżając je w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwie ich zastosowanie, albowiem uchybienie przez stronę terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło bez winy skarżącego. Wobec powyższego skarżące Towarzystwo wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skarżącego, według norm przepisanych, przy czym pełnomocnik z urzędu oświadczył, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z dnia: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13; 1 października 2013 r., sygn. akt II OZ 833/13 CBOiSA). W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym wobec dowodu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności i w ujęciu praktycznym oznacza, że podmiot zobowiązany powinien jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017, str. 515-516 i powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił wniosek skarżącego Towarzystwa, stwierdzając, że nie uprawdopodobnił on, że zachował należytą staranność w prowadzeniu swoich spraw, zaś niedochowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło wskutek nadzwyczajnych okoliczności, których nie mógł przewidzieć i które są przez niego niezawinione. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym uzupełnieniem braków formalnych skargi. Odnosząc się do argumentów związanych ze okolicznością, że skarżące Towarzystwo miało problem techniczny i program do skanowania wymagał reinstalacji wskazać należy, że zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10;) czy mylne poinformowanie strony przez sąd o terminie i trybie wniesienia środka zaskarżenia. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Oceniając zachowanie skarżącego i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której skarżący nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Skarżący powinien był należycie zadbać o swoje interesy, aby skorzystać z przysługujących mu środków prawnych w terminie i spełnić wymogi formalne postępowania sądowoadministracyjnego. Nadmienić należy, że dalsza argumentacja skarżącego Towarzystwa, że "w styczniu ma bardzo dużo obowiązków zawodowych i niniejszą sprawą zajmuje się z doskoku" nie stanowi uprawdopodobnienia okoliczności braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ustawa p.p.s.a. nie przyznaje Sądowi rozpoznającemu wniosek o przywrócenie terminu kompetencji samodzielnego ustalania, w jakiej sytuacji znajduje się skarżący i czy ta sytuacja uniemożliwiła mu dochowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi przy zachowaniu należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. W tych okolicznościach należało uznać, że zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawidłowo uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczającym stopniu braku winy w uchybieniu terminu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a.