II SAB/Rz 111/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na bezczynność Wójta Gminy Harasiuki w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2) zobowiązuje Wójta Gminy Harasiuki do rozpoznania wniosku skarżącego M. P. z dnia 3 października 2024r. w terminie 14 dni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z doręczeniem odpisu prawomocnego wyroku, 3) zasądza od Wójta Gminy Harasiuki na rzecz skarżącego M. P. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M P. (dalej: skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na bezczynność Wójta Gminy Harasiuki (dalej: Wójt) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skarżący zarzucił organowi administracji naruszenie przepisów: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez nieudostępnienie informacji publicznej na wniosek z 3 października 2024 r. – wysłany za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 3 października 2024 r.; 2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902 ze zm.), dalej: u.d.i.p., w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku poprzez brak realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej polegający na pozostawieniu go bez odpowiedzi, a tym samym braku decyzji odmownej oraz powiadomienia o okolicznościach wskazujących na brak możliwości udostępnienia tejże informacji zgodnie z wnioskiem. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podał, że 3 października 2024 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej , na adres email organu skierował wniosek o dostęp do informacji publicznej, poprzez udostępnienie dokumentów zawierających informacje w następującym zakresie: 1. Jaka była łączna wartość projektów zrealizowanych przez samorząd w latach 2018-2023 które były współfinansowane z funduszy UE? 2. Ile łącznie samorząd uzyskał pieniędzy z unijnych funduszy w latach 2018-2023? 3. Jaki był łączny koszt współfinansowania przez samorząd projektów realizowanych przy wsparciu dotacji z UE w latach 2018-2023? 4. Ile łącznie samorząd zaciągnął kredytów w związku z realizacją projektów unijnych w latach 2018-2023? Do kiedy będą one spłacane? 5. Ilu urzędników samorządowych zajmowało się pozyskiwaniem unijnych dotacji i realizacją dotacyjnych projektów w poszczególnych latach od 2018-2023? Jaki był łączny koszt pracy tych osób - zarządzanie/koordynowanie (płace ubruttowione, stanowisko pracy) w poszczególnych latach i poszczególnych projektach? 6. Jeśli samorząd korzystał z pomocy firm zewnętrznych przy pisaniu wniosków o dotacje z UE - jaki był to koszt w latach (...) w poszczególnych projektach? 7. Jeśli samorząd korzystał z pomocy firm zewnętrznych przy pisaniu wniosków o dotacje z UE - jaki był koszt pracy tych firm za zarządzanie/koordynowanie (płace ubruttowione, stanowisko pracy) w poszczególnych latach i poszczególnych projektach? 8. Ile wynosiło zadłużenie samorządu na koniec każdego roku od 2018 do 2022 plus ostatnie dane za rok 2023? 9. Ile łącznie samorząd dokłada rocznie do utrzymania funkcjonowania obiektów (świetlice, kluby seniora) zrealizowanych przez podmioty samorządowe przy współudziale unijnych dotacji? Jako sposób i formę udostępnienia wnioskowanych informacji wskazano przesłanie pocztą elektroniczną na podany adres, alternatywnie poprzez linki/hiperłącza kierujące do właściwych dokumentów. Według skarżącego termin do udostępnienia przedmiotowej informacji publicznej upłynął, zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., po 14 dniach od złożenia wniosku. Skarżący podniósł, że pomimo przekroczenia tego terminu podmiot zobowiązany, nie udzielił odpowiedzi. Organ nie skorzystał też z możliwości opóźnienia terminu udostępnienia informacji zgodnie z art. 13 ust 2 ww. ustawy, nie powiadamiając go o powodach tego opóźnienia wraz ze wskazaniem terminu przekazania informacji (nie dłuższego niż 2 miesiące od złożenia wniosku). Organ nie zawiadomił też wnioskodawcy o braku możliwości udostępniania informacji zgodnie z wnioskiem, z uwagi na brak dysponowania odpowiednimi środkami technicznymi, nie wskazał na konieczność uiszczenia opłaty na poczet kosztów związanych udostępnieniem informacji (związanych z przekształceniem w formę wskazaną we wniosku lub też wynikających z wnioskowanego sposobu przekazania) oraz zaleceń zmiany wniosku co do sposobu lub formy przekazania informacji publicznej, przez co należy twierdzić, iż te okoliczności nie wystąpiły. W ocenie skarżącego pozostawienie wniosku bez odpowiedzi wskazuje na bezczynność podmiotu. W załączeniu skargi przedstawiono zrzut ekranu, zawierający email wysłany na adres Urzędu Gminy Harasiuki: [email protected] W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o oddalenie skargi lub umorzenie postępowania. Organ wskazał, że po dokonaniu szczegółowej analizy systemów poczty elektronicznej oraz dziennika korespondencji Urzędu Gminy w Harasiukach, stwierdzono, że nigdy nie został złożony przez skarżącego żaden wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Załączony do skargi wniosek z 3 października 2024 r. nie został wysłany na adres poczty elektronicznej – maila Urzędu Gminy w Harasiukach, ani nie wpłynął do tego urzędu drogą pocztową. Skarżący nie przedstawił też dokumentu potwierdzającego dostarczenie/potwierdzenie odebrania wiadomości. Tym samym nie doszło do skutecznego doręczenia wniosku, co uniemożliwiło wszczęcie procedury jego rozpoznania. Zaznaczono, że o braku doręczenia wniosku świadczy wydruk z otrzymanymi 3 października 2024 r. wiadomościami mailowymi na adres urzędu, złączony do odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024r., poz.935), dalej: p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m. in. orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Należy wyjaśnić, że bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminach określonych w ustawie i w konsekwencji pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie wydania przez organ oczekiwanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny czy czynność nie została podjęta, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Prawo obywatela do informacji publicznej zostało zagwarantowane w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. W zakres tego prawa wchodzi również dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP). Sposób realizacji prawa do informacji publicznej określa u.d.i.p. Wskazuje ona w szczególności, że każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie (art. 1 ust. 1), a nadto określa podmioty zobowiązane do udzielania informacji publicznej (art. 4), jak też katalog informacji (otwarty) mieszczących się w zakresie przedmiotowym prawa do informacji publicznej (art. 6). Rozpatrzenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej wymaga ustalenia następujących kwestii: czy adresat wniosku jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia żądanej informacji, czy przedmiot wniosku dotyczy informacji publicznej, czy żądana informacja publiczna znajduje się lub może się znajdować w posiadaniu zobowiązanego podmiotu, czy jest to informacja prosta czy przetworzona, czy udostępnienie żądanych informacji nie podlega ograniczeniu ze względu na wartości prawnie chronione, czy organ posiada środki techniczne umożliwiające udostępnienie informacji w sposób wskazany przez wnioskodawcę. Jeśli więc przedmiotem żądania wnioskodawcy jest informacja publiczna w rozumieniu ww. ustawy, a organ będący adresatem wniosku taką informację posiada, udostępnia ją w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast udostępnienie informacji publicznej jest niedopuszczalne z przyczyn określonych w ustawie, organ powinien odmówić udostępnienia informacji publicznej, co wymaga podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 ww. ustawy). Z kolei zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. Wobec powyższego, o bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej można mówić w sytuacji, gdy podmiot zobowiązany do udzielenia tej informacji nie podejmuje w przewidzianym w ustawie terminie odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno-technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia bądź też w przypadku, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, a organ nie wydaje decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Nie budzi wątpliwości Sądu i nie jest w sprawie kwestionowane, że żądane przez skarżącego informacje objęte jego wnioskiem dotyczące projektów zrealizowanych przez samorząd w latach 2018-2023, które były współfinasowane z funduszy Unii Europejskiej stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c) u.d.i.p., której udostępnienia można żądać w trybie i na zasadach przywdzianych w tej ustawie, ponieważ dotyczy majątku jednostki samorządu terytorialnego. Poza sporem pozostaje również, że Wójt jest podmiotem zobowiązanym, co do zasady, do udostępniania informacji publicznej, jako organ władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). Kwestię sporną w kontrolowanej sprawie stanowi doręczenie wniosku do organu. Z załączonego do skargi wydruku email, poświadczonego przez fachowego pełnomocnika - radcę prawnego, wynika, że 3 października 2025 r. skarżący skierował ze swojego adresu [...] na adres gminy Harasiuki: [email protected], wiadomość mailową następującej treści: "Szanowni Państwo, w załączeniu przesyłam wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby". Do wiadomości dołączono załącznik w postaci pliku tekstowego. W odpowiedzi na skargę organ zaprzecza, że ww. email został mu doręczony. Na poparcie swego stanowiska organ załączył wydruk z otrzymanymi na adres urzędu 3 października 2024 r. (od godz. 6:11 do godz. 12:46) i 4 października 2024 r. (od godz.00:11 do 6:11) wiadomościami email. Należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się spójny i jednolity zestaw wymaganych standardów, w zakresie odbioru korespondencji elektronicznej zawierającej wnioski o udostępnienie informacji publicznej. Sądy zwracają uwagę, że ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej obciąża ten organ, a nie nadawcę (por. wyroki NSA z 1 października 2025 r. III OSK 602/25, 24 maja 2023 r. III OSK 4146/21, postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r. I OSK 2897/15,). Z poglądu tego wynika w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to dotarła ona do adresata. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. Zwraca się przy tym uwagę, że odmienne zapatrywanie prowadziłoby w praktyce do sytuacji, w której prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna od arbitralnej woli organu. Godziłoby to również w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji), jak też dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji (por. wyroki NSA z 13 grudnia 2019 r. I OSK 1890/18, 31 marca 2019 r. I OSK 708/17). Jeżeli zatem organ chce zakwestionować przedstawiony przez stronę skarżącą wydruk z jego poczty elektronicznej powinien oprócz zawarcia takiego twierdzenia w odpowiedzi na skargę przedłożyć przykładowo wydruk ze swojej skrzynki odbiorczej z dnia, w którym strona skarżąca twierdziła, że taki wniosek nadała, wraz z oświadczeniem pracownika odpowiedzialnego za przyjmowanie poczty elektronicznej, że również w skrzynce obejmującej "spam" nie odnaleziono takiego maila (por. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r. I OSK 3397/18). Do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienie NSA z 10 września 2015 r. I OSK 1968/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r. I OZ 1414/15, wyrok NSA z 16 lutego 2016 r. I OSK 2186/14). Zaznaczenia wymaga przy tym, że postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest postępowaniem odformalizowanym, a z przepisów u.d.i.p. nie wynikają jakiekolwiek wymagania formalne co do wniosku, poza jego utrwaleniem. Sposobem utrwalenia wniosku jest skierowanie go pocztą elektroniczną (email). Obowiązkiem zaś organów władzy publicznej jest dochowanie szczególnych aktów staranności związanych z mailowym sposobem komunikacji, których wykonanie będzie ewentualnie stanowiło podstawę do przyjęcia, że wiadomość mailowa nie została skutecznie skierowana do organu. W ocenie Sądu przeprowadzone przez organ czynności wyjaśniające nie były wystarczające. Organ nie wskazał czy dokonał sprawdzenia, czy email zawierający wniosek o udzielenie informacji publicznej nie został potraktowany jako spam. Ponadto przedłożony przez organ dowód w postaci wydruku z otrzymanymi wiadomościami mailowymi nie jest kompletny, ponieważ uwzględnia te otrzymane 3 października 2024 r. od godz.12:46, bez wskazania czy email z tej godziny to pierwsza wiadomość, którą organ otrzymał w tym dniu. Brak też dowodu przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji przez administratora Internetu odnoszącej się do spornej wiadomości. W opinii Sądu z przedłożonego wraz ze skargą wydruku zawierającego email jednoznacznie wynika, że 3 października 2024 r. o godz. 16:39 skarżący skierował wniosek o udostępnienie informacji publicznej na adres email: [email protected]. (k.7-8 akt sądowych).Organ potwierdza zaś, że ww. adres jest właściwy dla korespondencji zawierającej wniosek o udostępnienie informacji publicznej (pismo organu - k. 31 akt sądowych). Brak też podstaw do uznania, że skarżący błędnie wpisał adres email. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę, że to na organie spoczywał ciężar wykazania, że wniosek dostępowy skarżącego, mimo nadania go pocztą email na prawidłowy adres organu, faktycznie nie wpłynął na jego skrzynkę odbiorczą, sformułowany w skardze zarzut bezczynności należało uznać za zasadny. Nadmienić należy, że organ nie podjął działań zmierzających do załatwienia wniosku także po wpłynięciu skargi. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Wójt dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z 3 października 2024 r. (pkt 1 sentencji wyroku). Oceniając charakter zaistniałej bezczynności, zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., w świetle całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, Sąd uznał, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie wskazuje się, że kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyroki NSA z: 21 czerwca 2012 r. I OSK 675/12, 29 listopada 2018 r. II GSK 1619/18). W przekonaniu Sądu w niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącego w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z doręczeniem odpisu prawomocnego wyroku (pkt 2 sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania w kwocie 597 zł, obejmującej wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).