I GSK 1337/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1391/21 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 lipca 2021 r. nr 2401-IEE.711.673.2021 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1391/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 lipca 2021 r. nr 2401-IEE.711.673.2021. UNP: 2401-21-155665 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu wystawił w dniu 24 marca 2021 r. tytuły wykonawcze obejmujące zaległości na ubezpieczenie społeczne za okres od 07/2019 do 02/2020, ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2019 do 02/2020 oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03/2020 r. oraz 12/2020 r. Zawiadomieniami z dnia 30 marca 2021 r. organ egzekucyjny zajął inną wierzytelność pieniężną tj. nadpłaty podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gliwicach. Zawiadomienia te wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej 14 kwietnia 2021 r. Pismami z dnia 19 kwietnia 2021 r. zobowiązana wniosła skargi na czynności organu egzekucyjnego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Następnie pismem z 29 kwietnia 2021 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną o doprecyzowanie treści skarg z dnia 19 kwietnia 2021 r. zgodnie z nowym brzmieniem u.p.e.a. Jednocześnie poinformowano zobowiązaną, że w przypadku nie wypowiedzenia się w terminie 7 dni, okoliczności zawarte w pismach zostaną rozpatrzone jako: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wezwanie zostało odebrane przez zobowiązaną 20 maja 2021 r. W odpowiedzi na wezwanie zobowiązana wskazała na dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny oddalił skargi z dnia 19 kwietnia 2021 r. na czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Postanowienie to zostało przez zobowiązaną odebrane w dniu 23 lipca 2021 r. Rozpoznając wniesione zażalenie organ odwoławczy nie podzielił prezentowanego przez zobowiązaną stanowiska, jakoby postanowienie o oddaleniu skarg na czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zostało wydane z naruszeniem przepisów ustawy. W jego ocenie, nie noszą one również znamion zbytniej uciążliwości. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu z dnia 7 czerwca 2021 r., którym oddalono skargi na czynności egzekucyjne zajęcia innych wierzytelności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość zajęcia przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gliwicach. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny zajął przysługujące zobowiązanej wierzytelności w postaci wierzytelności pieniężnych z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gliwicach, a zatem inne wierzytelności pieniężne. Oznacza to, że nie doszło do naruszenia art. 19 § 4 u.p.e.a., bowiem środek ten został przewidziany w tym przepisie prawa. Sąd podkreślił, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być wady tej czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, a to: 1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwaną dalej. u.p.e.a.) poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącej w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla Skarżącej, a nadto organ egzekucyjny zaniechał pouczenia jej o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek, co w ocenie Skarżącej winno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego, 2. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia Skarżącej prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę jej praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że istota sprawy sprowadza się do stwierdzenia prawidłowość zajęcia przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w Zabrzu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gliwicach. Na wstępie podkreślenia wymaga, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wbrew twierdzeniom strony nie naruszył art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast, według art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przepisy te normują postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej określając kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) zastosowanie przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie - art. 151 p.p.s.a., kiedy Sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji, nie stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia prawa, o jakim mowa - przepis art. 135 p.p.s.a. nie ma zastosowania w sprawie, co nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) w rozumieniu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dominuje przede wszystkim interes wierzyciela, natomiast ochrona praw zobowiązanego została uregulowana tak, że stosowanie przepisów k.p.a. jest ograniczone tylko do zagadnień nie uregulowanych w u.p.e.a., ponieważ przepisy k.p.a. nie mogą modyfikować regulacji specyficznych dla postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi się swoiste postępowanie dowodowe, którego przedmiotem jest określenie sposobu przymusowego doprowadzenia do wykonania obowiązków określonych w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny musi podjąć czynności w celu ustalenia sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego i ma prawo wykorzystywać tu wszelkie środki dowodowe, zarówno uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego, jak i nienazwane. Gdy postępowanie egzekucyjne nie było poprzedzone postępowaniem administracyjnym, osoba wobec której wystawiono tytuł egzekucyjny ma prawo domagać się przeprowadzenia postępowania dowodowego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w takich przypadkach obowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy zastosowaniu odpowiednich reguł postępowania administracyjnego, także co do postępowania dowodowego w możliwie jak najszerszym dla realizacji specyfiki postępowania egzekucyjnego zakresie. Takie postępowanie wyjaśniające może prowadzić organ egzekucyjny wówczas, gdy jest jednocześnie wierzycielem. Natomiast gdy wierzyciel nie jest organem egzekucyjnym, organ egzekucyjny nie prowadzi takiego postępowania wyjaśniającego oczekując na stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W przepisie art. 54 u.p.e.a. kompleksowo uregulowano instytucję skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Są tam zawarte normy prawa materialnego oraz przepisy postępowania (sposób wniesienia skargi; termin wniesienia; sposób rozpatrzenia skargi; forma rozstrzygnięcia – postanowienie; środek zaskarżenia – zażalenie; sposób postępowania organu egzekucyjnego po uwzględnieniu skargi). Tylko w tym zakresie mogą mieć odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną jest elementem prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania mającego na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku, w którym zobowiązany korzysta z ochrony z art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 2 u.p.e.a., skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Z tej regulacji prawnej wprost wynika, że to zobowiązany ma przedstawić dowody uzasadniające żądanie. Na organie egzekucyjnym nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania zobowiązanego, organ egzekucyjny jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez zobowiązanego oraz dokumenty, którymi z urzędu dysponuje, zobowiązany ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia żądania zawartego w skardze na czynność egzekucyjną (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2024 r., I GSK 1658/22, LEX nr 3686578). Oddalenie przez organ egzekucyjny skargi na czynność egzekucyjną, której podstawą jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy jest elementem stanu faktycznego sprawy podlegającym kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego również na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym związany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Te zasady mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, z uwzględnieniem regulacji szczególnej z art. 54 § 2 u.p.e.a. (Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie). Według art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym z uwzględnieniem uregulowania ciężaru dowodu w art. 54 § 2 u.p.e.a. Jeśli zaś chodzi o zasady określone w art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej; zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) należy wskazać, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera regulację szczególną w art. 7 (zasady: praworządności; celowości; najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego): "Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy." W pkt 1) petitum skargi kasacyjnej jej autor zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 33 § 1 pkt 6) u.p.e.a. w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a. Przepisy te nie miały i nie mogły mieć zastosowania w sprawie, ponieważ regulują prawo zobowiązanego wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Tym samym, zarzut dotyczący naruszenia tych przepisów wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej, przez co nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Reasumując, zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a. przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być jedynie wady tej czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.