I SA/Gl 1080/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2026 r. sprawy ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 lipca 2025 r. nr 2401-IEE.7192.288.2025 UNP: 2401-25-172285 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. 1. R.J. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 4 lipca 2025 r., nr 2401-IEE.7192.288.2025, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu. 2. Stan sprawy. 2.1. W dniu 10 lutego 2025 r. do Urzędu Skarbowego w Z. wpłynęło pismo skarżącego z 6 lutego 2025 r. skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: NUS), jako organu egzekucyjnego, prowadzącego - na wniosek wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.) egzekucję z ułamkowej części nieruchomości. Pismo to skarżący nazwał "skargą", "powództwem przeciwegzekucyjnym" "z uchyleniem i umorzeniem czynności egzekucyjnych", objętych zajęciem nr [...] z 9 stycznia 2025 r. wraz z wezwaniem do zapłaty. W uzasadnieniu wskazał, że podnosi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, zaznaczył, że jako zobowiązany otrzymał wezwanie z błędnymi danymi adresowymi oraz bez numeru PESEL, że działalność gospodarcza była prowadzona do 2011 r., a tytuły wykonawcze dotyczą nieistniającego zobowiązania, oraz że podnosi zarzut nieistnienia "tytułów wykonawczych prowadzonego postępowania". NUS pismem z 17 lutego 2025 r. przekazał wystąpienie skarżącego do wierzyciela, w celu rozpoznania jako zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (ten wątek nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania, ani dwóch innych rozpoznanych przez Sąd w trakcie jednego posiedzenia). 2.2. Postanowieniem z 19 marca 2025 r. NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego zawartego w piśmie z 6 lutego 2025 r. w części dotyczącej uchylenia "zajęcia w całości". Postępowanie w tym zakresie zostało objęte kontrolą Sądu w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Gl 1081/25. 2.3. Postanowieniem z 20 marca 2025 r. NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego zawartego w piśmie z 6 lutego 2025 r. w części dotyczącej "umorzenia czynności egzekucyjnych". Postępowanie w tym zakresie zostało objęte kontrolą Sądu w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Gl 1082/25. 2.4. Pismem z 12 kwietnia 2025 r. skierowanym do NUS, skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w prowadzonym postępowaniu, powołując się jednocześnie na wnioski, które organ egzekucyjny rozpoznał ww. postanowieniami o odmowie wszczęcia postępowań. Uzasadnił to złym stanem zdrowia (przebyty udar), stanem niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Podkreślił, że prowadzone postępowanie jest bardzo skomplikowane i każde napisanie pisma, obecnie zażalenia, a następnie złożenie go do DIAS, jest praktycznie niemożliwe. Zwrócił się również do organu egzekucyjnego o zachowanie terminu do wniesienia zażalenia na prowadzone postępowanie egzekucyjne. 2.5. NUS postanowieniem z 6 maja 2025 r., nr 2436-SEE.7112.68.2024.29, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego z 12 kwietnia 2025 r. o "ustanowienie pełnomocnika z urzędu". W uzasadnieniu powołał się na art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, ze zm.; dalej: k.p.a.), który stanowi, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Dodał, że ten przepis ma w tej sprawie zastosowanie w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132, ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Następnie wskazał, że w przepisach prawa nie ma podstawy materialnoprawnej do ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Dlatego zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. 2.6. Postanowieniem z 4 lipca 2025 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS z 6 maja 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powtórzył argumenty organu pierwszej instancji. 2.7. W skardze do Sądu zobowiązany podniósł, że wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodał, że jest osobą chorą i nie może prowadzić wszystkich skomplikowanych spraw. 2.8. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga zasługuje na oddalenie, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.). 4. Jak stanowi art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Zgodnie natomiast z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. W postępowaniu egzekucyjnym te regulacje mają zastosowanie poprzez odesłanie w art. 18 u.p.e.a. Zacytowane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią o możliwości działania przez stronę przy pomocy pełnomocnika z wyboru. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje natomiast możliwości ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu (postanowienie NSA z 16 stycznia 2024 r., II OZ 749/23; wyrok WSA w Krakowie z 27 października 2020 r., I SA/Kr 295/20). Podstawy takiej nie zawiera także ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kodeks postępowania administracyjnego pozwala więc, aby pełnomocnikiem była każda osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych, a nie tylko adwokat czy radca prawny. Strona może więc ustanowić członka rodziny, znajomego lub każdą inną osobę zaufaną. Brak możliwości ustanowienia dla strony w postępowaniu administracyjnym pełnomocnika z urzędu (adwokata lub radcy prawnego) wynika z fundamentalnych różnic pomiędzy postępowaniem administracyjnym a sądowym, jak również ze specyfiki roli organu administracji. W postępowaniu administracyjnym, a tym samym w postępowaniu egzekucyjnym (art. 18 u.p.e.a.), to organ ma obowiązek aktywnie wyjaśniać sprawę i gromadzić dowody, zgodnie z zasadami: praworządności (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony (art. 7a k.p.a.), czy zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Organy nie mogą zatem tylko biernie oceniać materiału dowodowego przedstawionego przez strony. Ponadto, zgodnie z zasadą informowania stron (art. 9 k.p.a.) organ ma obowiązek pouczać strony o ich prawach i obowiązkach, co ma niwelować brak wiedzy prawniczej. 5. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Sytuacja, w której "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" występuje m.in. w przypadku, w którym żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której nie ma podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (A. Krawczyk [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Warszawa 2025, art. 61a; wyrok NSA z 7 lutego 2014 r., I OSK 2159/12). Zachodzi to w sprawie niniejszej, bo jak wyżej zostało wyjaśnione, ani k.p.a., ani u.p.e.a., nie przewidują możliwości ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. 6. Z tych powodów skargę należało oddalić.