II SA/Lu 366/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę oddala skargę. Decyzją z dnia 4 kwietnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania M. D., utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 18 lutego 2008 r., znak: [...], umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako działki nr ewid. 905/1, o pow. 0,0071 ha i nr ewid. 1089/2 o pow. 0,0325 ha, położone w R. D., gm. K., zajęte pod drogę powiatową nr [...] o przebiegu R. – R., które z mocy prawa stały się własnością Powiatu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda wyjaśnił, iż w dniu 10 marca 2006 r. M. D. złożyła wniosek o wypłatę odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako działki nr ewid. 905/1, o pow. 0,0071 ha i nr ewid. 1089/2 o pow. 0,0325 ha, położone w R. D., gm. K., zajęte pod drogę powiatową nr [...] o przebiegu R. – R. Umarzając postępowanie wszczęte na podstawie tego wniosku decyzją z dnia 18 lutego 2008 r. Starosta podkreślił, iż nieruchomości te na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przeszły z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa na własność Powiatu (co potwierdził Wojewoda decyzją z dnia 20 listopada 2007 r., znak: [...]), jednakże roszczenie o wypłatę odszkodowania za te działki wygasło w dniu 1 stycznia 2006 r. na mocy art. 73 § 4 powołanej ustawy. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, stwierdził, że w związku z wygaśnięciem roszczenia odwołującej się o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną, przyznanie tego odszkodowania stało się niemożliwe. Tym samym, w ocenie Wojewody, postępowanie w tej sprawie prawidłowo zostało umorzone – jako bezprzedmiotowe – na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła M. D., podnosząc, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca i niezgodna z Konstytucją RP, przez to, że pozbawia ją prawa własności bez odszkodowania i bez jej zgody. Skarżąca zarzuciła organom administracji, iż nie została powiadomiona z urzędu o konieczności złożenia wniosku o odszkodowanie w oznaczonym terminie. Podkreśliła również, iż za przejęte na rzecz Powiatu działki do chwili obecnej płaciła należne podatki, gdyż stanowiły one jej własność. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę w zakresie zgodności zaskarżonego aktu z obowiązującym prawem, do czego uprawniony jest w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a zatem skargi na tę decyzję nie można uznać za zasadną. W świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.; dalej: "ustawa"), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zgodnie zaś z ustępem 4 tego artykułu, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż jak wynika z odpisu księgi wieczystej Kw Nr [...] prowadzonej przez [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w L. dla nieruchomości składającej się z działek nr 905 i 1089/1 w R. D., gm. K., właścicielem tej nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1999 r. była M. D. Bezspornym jest również, iż część tej nieruchomości, oznaczona obecnie jako działki nr ewid. 905/1 o pow. 0,0071 ha i 1089/2 o pow. 0,0325 ha, w dniu 31 grudnia 1998 r. zajęta była pod drogę publiczną nr 22738 i pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. Oznacza to, iż wskazane wyżej działki nr ewid. 905/1 i 1089/2 stały się – na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy – z mocy prawa własnością Powiatu z dniem 1 stycznia 1999 r. Okoliczność ta została potwierdzona decyzją Wojewody z dnia 20 listopada 2007 r., znak: [...] – wydaną na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy. Wskazana wyżej decyzja Wojewody miała charakter deklaratoryjny, nie zmieniała ona bowiem istniejącego stanu prawnego, a jedynie potwierdzała stan wynikający z przepisów ustawy, który nastąpił z mocy prawa (uchwała SN z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZP 77/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 144). Decyzja ta stwierdzała zatem jedynie przejęcie na własność Powiatu omawianych działek, które nastąpiło – z mocy prawa – w dniu 1 stycznia 1999 r., a więc w dniu wskazanym w powołanym wyżej przepisie art. 73 ust. 1 ustawy. Wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działki gruntu nr ewid. 905/1, o pow. 0,0071 ha i 1089/2 o pow. 0,0325 ha, położone w R. D., gm. K., zajęte pod drogę powiatową nr [...] o przebiegu R. – R., został złożony, czego nie kwestionuje skarżąca, w dniu 10 marca 2006 r. (k.1 akt adm.), a więc z uchybieniem terminu wskazanego w powołanym art. 73 ust. 4 ustawy. Z przepisu tego wynika, iż roszczenie skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotowe działki wygasło w dniu 1 stycznia 2006 r. W tej sytuacji, wobec braku przepisu prawa regulującego kwestię ustalenia i wypłaty odszkodowań za grunty zajęte pod drogi publiczne, nie było podstaw do rozstrzygania sprawy co do istoty, a postępowanie administracyjne, wszczęte na podstawie wniosku skarżącej z dnia 10 marca 2006 r., prawidłowo zostało umorzone przez organy administracji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem na organach administracji spoczywa obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Taką przyczynę, obligującą organ administracji do umorzenia postępowania, stanowi brak podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia sprawy co do istoty (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2006 r., I OSK 967/05, niepubl. oraz z dnia 12 października 2006 r., II GSK 142/06, niepubl.). Należy podkreślić, iż określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne, ma charakter terminu prawa materialnego, co oznacza, że termin ten nie może być na wniosek strony ani z urzędu przedłużany, skracany bądź przywracany. Dlatego też podnoszone w skardze okoliczności dotyczące nieznajomości przez skarżącą treści przepisu art. 73 ustawy oraz braku jej winy w przekroczeniu terminu wskazanego w tym przepisie nie mogą mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organy administracji obu instancji orzekające w sprawie przepisów postępowania, w tym zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie mają również znaczenia dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji zarzuty skarżącej, że za przejęte na rzecz Powiatu działki do chwili obecnej płaciła należne podatki, gdyż stanowiły one jej własność. Kwestia obciążeń publicznoprawnych ponoszonych przez stronę za przejęte działki nie stanowiła przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie i dlatego nie może być oceniana przez Sąd w tym postępowaniu. Sąd nie podziela oceny skarżącej, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem Konstytucji RP. Po pierwsze należy podnieść, iż Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach podkreślał, że prawa konstytucyjnie chronione – w tym prawo własności – nie mają charakteru absolutnego (wyroki TK: z dnia 28 maja 1991 r., K 1/91, OTK 1991 r., poz. 4, z dnia 25 maja 1999 r., SK 9/98, OTK ZU 1999, nr 4, poz. 78 oraz z dnia 3 lipca 2001 r., K 3/01, OTK ZU 2001, nr 5, poz. 125). Dopuszczalne jest zatem ograniczenie prawa własności ze względu na ważny interes publiczny (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP). Po drugie zgodność z Konstytucją art. 73 ust. 4 ustawy (stanowiącego podstawę prawną decyzji organów obu instancji) była już przedmiotem kontroli Trybunał Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., SK 11/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 66, orzekł, że przepis ten jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał w szczególności stwierdził, iż oceniając zgodność z Konstytucją tego przepisu należy mieć na względzie szczególny charakter przewidzianego wywłaszczenia. Powołana wyżej regulacja była bowiem aktem jednorazowym i miała na celu uporządkowanie stanu prawnego dróg, co do których – z różnych przyczyn – od około 50 lat stan faktyczny nie pokrywał się ze stanem prawnym. Należy wreszcie podkreślić, iż wskazany wyżej przepis nie pozbawiał skarżącej prawa dochodzenia rekompensaty za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie tego unormowania, gdyż umożliwiał jej uzyskanie odszkodowania za tę nieruchomość. Skarżąca nie złożyła jednak – w terminie przez ten przepis określonym – wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.