IV SA/Po 439/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant Sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia (...) nr (...) /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus WSA/wyr.1-sentencja wyroku Wnioskiem z dnia (...), K. K. zwróciła się do organu I instancji - Wójta Gminy J. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna D. K. Do wniosku Skarżąca dołączyła orzeczenie z dnia (...) Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, w którym zaliczono D. K. do osób niepełnosprawnych i z którego wynika, że niepełnosprawność powstała od (...). Orzeczenie zostało wydane na okres do (...), a dziecko nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Decyzją z dnia (...) nr (...) organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla D. K. Organ podniósł w uzasadnieniu decyzji, że strona nie spełnia wymogów określonych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2006/139/ 992 ze zm. -dalej uśr). Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, na skutek którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia (...) nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względów proceduralnych. Decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie art. 7, art. 8, art. 9, art. 50 § 1 i 2, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000/98/1071 ze zm., dalej - kpa) oraz art. 17 ust. 1, art. 20 ust. 3 uśr oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w/s sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. 2005/105/881 ze zm.) i Zarządzeń Nr 1/86/2004 i Nr 231/2006 Wójta Gminy J. z dnia 17 maja 2004 r. i 10 kwietnia 2006 r. w sprawie udzielenia pracownikom Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. upoważnienia do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych, a także wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonego w dniu (...) przez K.K, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla D. K. Organ podniósł w uzasadnieniu decyzji, że strona nie spełnia wymogów określonych w art. 17 uśr. Wobec D. K. - syna Skarżącej orzeczono bowiem o niepełnosprawności, a jednocześnie nie stwierdzono łącznie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (dalej - przesłanka pierwsza) oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (dalej - przesłanka druga). W stosunku do pierwszej z dwóch wskazanych przesłanek Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności postanowił, iż D.K. nie wymaga takiej opieki lub pomocy, w stosunku zaś do drugiej z nich, iż taka przesłanka zachodzi. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, na skutek którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 ust. 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności syn skarżącej nie został zaliczony do grupy osób wymagających konieczności stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W świetle zatem art. 17 ust. 1 uśr bezsprzecznym jest w ocenie Kolegium brak zaistnienia wszystkich przesłanek przewidzianych w tym przepisie ustawy umożliwiających przyznanie świadczenia. Na powyższe rozstrzygnięcie K.K. złożyła skargę z dnia (...), w której wskazuje, że opiekuje się trojgiem niepełnosprawnych dzieci oraz niepełnosprawnym mężem i musiała zrezygnować z pracy zawodowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całej rozciągłości podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i argumenty podniesione w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd obowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (dalej -orzeczenie o niepełnosprawności) D. K. uznano za osobę niepełnosprawną. W orzeczeniu tym również wskazano, iż wymaga On stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie Jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, natomiast nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z uzasadnień decyzji obu instancji wynika, że organy swoje negatywne decyzje umotywowały treścią orzeczenia o niepełnosprawności syna Skarżącej, wskazując na niespełnienie warunku polegającego na zawarciu w przedmiotowym orzeczeniu obu wskazówek, tj. dotyczących konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zagadnieniem wyjściowym w niniejszej sprawie jest zatem kwestia tego, czy spełnione muszą być łącznie obie przesłanki wskazane w art. 17 uśr: pierwsza -konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz druga - konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; czy też wystarczy spełnienie jednej z nich, by wraz ze stwierdzeniem niepełnosprawności o stopniu innym niż znaczny zaistniały podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy czy alternatywa pomiędzy przesłanką pierwszą i drugą ma charakter łączny czy też rozłączny - i w konsekwencji czy zaistnienie jednej z tych przesłanek (które jest warunkiem koniecznym) jest warunkiem wystarczającym (przy spełnieniu innych wymagań, takich jak orzeczenie o niepełnosprawności czy nieprzekroczenie kryterium dochodowego) do przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do tych poglądów orzecznictwa, według których wystarczającym warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie jednej z przesłanek tego przepisu. A zatem konieczne i wystarczające jest uznanie dziecka za niepełnosprawne oraz wskazanie jednej tylko z przesłanek. Pogląd taki jest uzasadniony także z uwagi na to, że trudno jest precyzyjnie oddzielić okoliczności wskazane w pkt 7 i w pkt 8 orzeczeń o niepełnosprawności. Doświadczenie życiowe podpowiada, że takie rozdzielenie jest problematyczne, a czasem wręcz niemożliwe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23.07.2008 r. sygn. IV SA/Po 608/07 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 08.03.2006 r. sygn. IV SA/Po 596/04 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 09.12.2004 r. sygn. 1579/02). Zdaniem Sądu, nie jest też uprawnionym uznanie, że dziecko nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w wyniku oparcia się w toku postępowania tylko i wyłącznie na orzeczeniu o niepełnosprawności. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2005 roku, sygn. II SA/Gd 517/02 (nr LEX nr 220215), zgodnie z którym opinia [...] Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności stanowi jedynie dowód w sprawie, w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. Organ nie ma zatem obowiązku bezwzględnego jego uznania. Opinia taka ma moc dokumentu urzędowego, stanowiącego dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, o ile została sporządzona w przepisanej formie przez powołany do tego organ w zakresie jego działania, przy czym nie jest wyłączona możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego (art. 73 § 1 i 3 k.p.a.). Jednocześnie przesłanka konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem powinna być oceniana według współczesnych standardów życia i zgodnie z generalnymi celami pomocy społecznej określonymi w ustawie. Postępowanie w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podlega wszystkim regułom postępowania administracyjnego, które winno zostać przeprowadzone zgodnie z przepisami kpa. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jako błąd organów uznać zatem należy ograniczenie postępowania wyjaśniającego do przedmiotowego orzeczenia o niepełnosprawności. Z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 kpa wynika, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej. Sąd też zauważa, że organy rozpatrujące niniejszą sprawę dopuściły się również innych naruszeń prawa procesowego. Organy nie wyjaśniły bowiem wszystkich przesłanek przyznania wnioskowanej pomocy. Przede wszystkim nie ustaliły czy skarżąca faktycznie zrezygnowała lub nie podjęła zatrudnienia oraz nie ustaliły, czy jest spełnione kryterium dochodowe, jak również czy nie zachodzą przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozstrzygając ponownie sprawę, organ wyda rozstrzygnięcie z uwzględnieniem toku rozumowania zaprezentowanego przez Sąd w niniejszym orzeczeniu w zakresie przesłanek przyznania świadczenia, jak również ustali czy Skarżąca faktycznie zrezygnowała lub nie podjęła zatrudnienia, czy spełnione jest kryterium dochodowe oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - tj. przeprowadzi prawidłowo postępowanie dowodowe w sprawie, nie poprzestając jedynie na uwzględnieniu orzeczenia o niepełnosprawności, co - z obrazą przepisów postępowania administracyjnego (w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 kpa - organy obu instancji uczyniły w niniejszej sprawie. Takie zaś prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł, jak w sentencji. Art. 152 ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter uchylonego przez Sąd rozstrzygnięcia. /-/ Maciej Dybowski /-/ Ewa Makosz-Frymus /-/ Bożena Popowska JH