IV SA/Wa 1001/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Dopierała, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2009 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...]na rzecz skarżącego R. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...]decyzją z [...]kwietnia 2009 r. - zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - uchylił decyzję Prezydenta. W. z [...]marca 2009 r. o odmowie wymeldowania R. B. z miejsca stałego pobytu z lokalu nr [...]przy ul. [...]w W. i orzekł o wymeldowaniu ww z powyższego lokalu. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jedyną przesłanką, jaką bada organ meldunkowy w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego, jest fakt opuszczenia lokalu przez określoną osobę. O wymeldowanie R. B. z lokalu nr [...]przy ul. [...]w W. wniosła matka wymienionego, tj. I. B., działająca przez pełnomocnika L. Z., jako właścicielka wskazanego lokalu. Po dokładnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału Wojewoda postanowił uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzec o wymeldowaniu R. B. z miejsca pobytu stałego, uznając tym samym, iż wymieniony opuścił to miejsce bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Za zajętym stanowiskiem - zdaniem organu - przemawiają poniższe okoliczności. R. B. opuścił lokal nr [...]przy ul. [...]w W. około 30 lat temu, co sam potwierdził i zamieszkał wraz żoną w mieszkaniu przy ul. [...] w W. (dawnej: [...]). W spornym lokalu jedynie bywa, a przebywanie nie jest tożsame z zamieszkaniem. Pojęcie zamieszkania jest połączeniem przebywania z zamiarem stałego pobytu, czy też długotrwałego pobytu, z wolą założenia w danym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Dla R.B. przedmiotowe mieszkanie od 30 lat przestało być tak rozumianym miejscem, również warunkom tym nie odpowiadają sporadyczne wizyty wymienionego w spornym lokalu, które także nie noszą znamion pobytu stałego. Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 Mając na uwadze cały zebrany w sprawie materiał dowodowy organ postanowił dać wiarę zeznaniom przesłuchanych w sprawie świadków sąsiadujących ze sporną nieruchomością oraz wyjaśnieniom składanym przez L. Z., gdyż zeznania te są ze sobą spójne i tworzą logiczną całość pozwalającą na stwierdzenie, iż R. B. opuścił miejsce pobytu stałego. W tym stanie rzeczy i zgodnie z dyspozycją art. 80 K.p.a. organ stwierdził, iż R. B. przychodząc do lokalu nr [...]przy ul. [...]w W. i przetrzymując w spornym lokalu rzeczy ma na celu jedynie stworzenie pozoru przesłanki wyłączającej jego wymeldowanie i tym samym próbuje stworzyć jedynie pozory zamieszkiwania na potrzeby toczącego się postępowania. R. B. zainteresowany jest tylko utrzymaniem zameldowania w przedmiotowym lokalu, a mieszkaniem w nim na stałe. W omawianym przypadku obowiązkiem jego jest zadbanie o uzyskanie zameldowania na pobyt stały w tym lokalu, w którym rzeczywiście zamieszkuje. Na uwagę zasługuje ponadto fakt, w ocenie Wojewody, iż zawarcie związku małżeńskiego uzasadnia przekonanie, że opuszczenie lokalu nastąpiło z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania, z wolą założenia w innym miejscu ośrodka spraw rodzinnych i majątkowych. R. B. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako oczywiście naruszającej prawo. Podniósł, iż mieszkał z I. B. udzielając jej wszelkiej pomocy, opiekował się nią. Stosunki między skarżącym a matką układały się bardzo dobrze, wobec czego wspólnie wykupili sporny lokal. Matka skarżącego sporządziła testament, w którym zapisała skarżącemu po swojej śmierci 40 % lokalu. Stosunki zmieniły się w chwili gdy siostra skarżącego wraz z mężem przejęli kontrolę nad I.B., zabierając ja do swojego mieszkania. Dążyli nadto do pozbycia się skarżącego ze spornego lokalu, w celu jego sprzedaży. Skarżący podkreślił, iż przez cały czas opiekował się chorą matką, gdy była w domu i był przy niej także w szpitalu. Skarżący zarzucił Wojewodzie brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego, dowolność w jego ocenie oraz naruszenie zasad współżycia społecznego, w szczególności nie wzięcie pod uwagę faktów mających istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia. Skarżący zamieszkiwał w spornym lokalu wraz z chorą matką, bowiem z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Jednocześnie podkreślił, iż nawet kontrola meldunkowa wykazała, iż w mieszkaniu znajdują się Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 jego rzeczy osobiste. Nadto skarżący posiada klucze do mieszkania. Okoliczności tych jednak nie wziął pod uwagę organ. Wojewoda [...]- w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę. W konsekwencji uznał, iż zaskarżona decyzja Wojewody [...]z [...]kwietnia 2009r. narusza prawo w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną wymeldowania skarżącego z lokalu nr [...]przy ul. [...]w W. stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.) - zwanej dalej: ustawą o ewidencji. Zgodnie z treścią tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 osobistych i majątkowych interesów. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, tj. przez złożenie stosownego oświadczenia lub w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Zaś trwałość opuszczenia lokalu ma miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy osoba wyraża wolę zerwania wszystkich związków z lokalem dotychczasowego miejsca pobytu. Zatem o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić jedynie wówczas, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, przy czym zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby, tylko określić go na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m. in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Innymi słowy dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (patrz: wyrok NSA z 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123; wyrok NSA z 6.02.2002r., sygn. akt SA/Sz 1278/00, niepubl.; wyrok NSA z 21.03.2001 r., sygn. V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; wyrok NSA z 23.09.1999r., sygn. V SA 252/99, publ. LEX nr 49952; wyrok NSA z 5.01.2007r., sygn. akt II OSK 133/06, publ. LEX 327831; wyrok WSA z 24.11.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/06, publ. LEX 306533; wyrok NSA z 17.03.2003r., sygn. akt V SA 2323/02, publ. LEX nr 159183). Należy także mieć na uwadze, że wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu z pobytu stałego, stanowi wyjątek od ogólnej zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego. Dlatego też obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest nie Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 budzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki do wymeldowania, tj. opuszczenia pobytu stałego. Obowiązek ten wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, zgodnie z którym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek stania na straży praworządności i podejmowania wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do jej załatwienia mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizacji tej zasady ogólnej służy m. in. art. 77 § 1 K.p.a., który wskazuje, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, w tym dokonać analizy wszystkich dowodów, mającej znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Zaś - stosownie do art. 80 K.p.a. (zasady swobodnej oceny dowodów) - organ winien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której m. in. należy wskazać fakty, które uznano za udowodnione, dowody na których się oparto, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Rozpatrując sprawę - w świetle wyżej wskazanych kryteriów - Sąd doszedł do przekonania, iż reformatoryjne rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest niezgodne z prawem. Zostało bowiem wydane z naruszeniem wyżej powołanych przepisów procesowych i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób wystarczający wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Stwierdził, iż mając na uwadze cały zebrany materiał dowodowy (zatem lakonicznie), daje wiarę zeznaniom świadków i wyjaśnieniom L. Z. (pełnomocnika nieżyjącej już w chwili obecnej wnioskodawczyni), gdyż zeznania te są ze sobą spójne i tworzą logiczną całość. W ogóle nie ocenił więc innych dowodów, poza ich wymienieniem i przedstawieniem ich treści. Tymczasem skoro organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji o odmowie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego i orzekł o jego wymeldowaniu, to winien wyjaśnić i udowodnić w sposób jednoznaczny, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego dobrowolnie i na trwałe, z zamiarem koncentracji swojego życia w innym miejscu (na co wskazuje sposób opuszczenia lokalu, koncentracja Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim), bez dopełnienia obowiązku meldunkowego w postaci wymeldowania się z miejsca pobytu stałego. Nie mógł poczynionych ustaleń faktycznych oprzeć jedynie na zeznaniach ww świadków i wyjaśnieniach pełnomocnika wnioskodawczyni. Winien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tymi innymi dowodami, których nie poddano żadnej ocenie, były dowody przeciwne, tj. przemawiające na korzyść skarżącego, w konsekwencji i dowodzące, że opuszczenie przez niego spornego lokalu nie nastąpiło w sposób trwały i z zamiarem koncentracji swojego centrum życiowego w innym miejscu. Do dowodów tych należą: 1) pismo Komendy Rejonowej Policji [...] z 8 grudnia 2008 r, z którego wynika, iż podczas kontroli meldunkowej w lokalu przy ul. [...]w W. zastano skarżącego, jak również stwierdzono, iż w ww lokalu znajdują się jego rzeczy osobiste. Przeprowadzono też rozmowę z sąsiadami, którzy oświadczyli, iż skarżący mieszka pod wskazanym adresem (zatem przeciwnie do wcześniejszych zeznań); 2) wyjaśnienia skarżącego, w których przyznaje, iż po zawarciu związku małżeńskiego zamieszkał z żoną przy ul. [...], jednakże nigdy nie opuścił na stałe lokalu przy ul. [...], albowiem zamieszkiwała tam jego matka, która wymagała opieki; 3) oględziny spornego mieszkania przeprowadzone 14 stycznia 2009 r. Z protokołu tych oględzin wynika, iż skarżący w przedmiotowym lokalu przebywa, posiada w nim rzeczy osobiste (ubrania, przybory toaletowe, ręczniki, obuwie i pościel) oraz ma klucze do tego lokalu; 4) oględziny lokalu nr [...]przy ul. [...]w W., w którym zamieszkuje tylko W. B. wraz z synem, bowiem ze skarżącym są w nieformalnej separacji od około trzech lat (protokół z 13 lutego 2009r.).; 5) zeznania świadka w osobie dozorcy budynku położonego przy ul. [...] odnośnie osób zamieszkujących w lokalu nr [...] (protokół z 16 lutego 2009r.). Uszło także uwadze organu odwoławczego, iż pełnomocnik I. B. – L. Z. oświadczył do protokołu w dniu 4 marca 2009 r., iż toczy się postępowanie w sądzie powszechnym o eksmisję R. B. ze spornego lokalu. Zatem Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 gdyby skarżący nie mieszkał w przedmiotowym lokalu - jak twierdzi pełnomocnik wnioskodawczyni - to nie zostałby złożony wniosek o jego eksmisję z tego lokalu. Powyższe dowodzi, iż organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się jedynie do uznania racji strony wnioskującej o wymeldowanie, nie odnosząc się w żadnej części swojego rozstrzygnięcia do dowodów przeciwnych, zatem i nie oceniając ich zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 K.p.a. Idąc dalej należy zauważyć, iż twierdzenie organu jakoby skarżący, na potrzeby toczącego się postępowania, przetrzymywał w spornym lokalu rzeczy celem stworzenia pozoru zamieszkiwania, czyli przesłanki wyłączającej jego wymeldowanie jest dowolne, gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami. Ta sama uwaga dotyczy wskazówki organu odnośnie zadbania o zameldowanie na pobyt stały w lokalu, w którym skarżący rzeczywiście zamieszkuje (mieszkanie żony). Nie zauważa się dowodów przeprowadzonych i dotyczących mieszkania nr [...] przy ul. [...]w W., przeczących tezie koncentracji życia skarżącego w tym lokalu. Jedynie należy zgodzić się z organem, iż zawarcie związku małżeńskiego przez skarżącego kilkanaście lat temu mogło uzasadniać przekonanie, że ówczesne opuszczenie spornego lokalu nastąpiło z zamiarem założenia w innym miejscu ośrodka spraw rodzinnych i majątkowych. Z drugiej jednak strony nie można zakładać trwania takiego stanu zawsze. I tak też prawdopodobnie stało się w przypadku skarżącego, albowiem zarówno w skardze, jak i na rozprawie skarżący podniósł, iż pozostaje z żoną w separacji, w jej mieszkaniu przebywa tylko na zaproszenie syna. W świetle powyższego Wojewoda nie doprowadził do wszechstronnego, nienasuwającego wątpliwości wyjaśnienia sprawy, dającego podstawę do ostatecznego jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie potwierdza to wyżej postawioną tezę, mianowicie że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem cytowanych przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ ponowne rozpoznawanie sprawy rozpocznie od wezwania następców prawnych zmarłej 14 maja 2009r. wnioskodawczyni I. B., mając na względzie treść testamentu. Przy czym zbędnym będzie wzywanie skarżącego, bowiem oczywistym jest, iż opowie się on za utrzymaniem istniejącego stanu Sygn. akt IV SA/Wa 1001/09 rzeczy. W przypadku, gdy następcy nie podtrzymają wniosku o wymeldowanie skarżącego, wówczas organ umorzy postępowanie w sprawie, jeżeli zaś podtrzymają wniosek organ rozpoznając sprawę będzie miał na względzie ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu. W szczególności ustali, opierając się w tym względzie na pełnym materiale dowodowym sprawy, zaistnienie bądź nie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji, tj. dobrowolności, trwałości i zamiaru opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, z wolą koncentracji swojego życia w nowym, wybranym przez niego miejscu. W efekcie sporządzi uzasadnienie decyzji wydanej w oparciu o art. 138 K.p.a., odpowiadające warunkom z art. 107 § 3 K.p.a. i czyniące zadość zasadzie przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. - orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O niewykonywaniu decyzji do chwili uprawomocnienia się wyroku orzeczono w punkcie 2 - na podstawie art. 152 P.p.s.a. Z kolei o kosztach postępowania postanowiono - w punkcie 3 sentencji - na zasadzie art. 200 i 205 § 1 P.p.s.a.