III SA/Wa 1112/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Sylwester Golec, Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz J. Z. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Tok postępowania przed organami. 1.1. Pismem z 23 maja 2008 r. Skarżący J. Z., działając przez pełnomocnika, wniósł skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu renty. Skargę swoją umotywował faktem zgłoszenia wniosku o odroczenie terminu płatności egzekwowanej zaległości oraz brakiem decyzji w tej sprawie. 1.2. Postanowieniem z [...] lipca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. oddalił wspomnianą skargę, argumentując że nie dopatrzył się w działaniu organu egzekucyjnego nieprawidłowości. Organ ten zastosował bowiem jeden z przewidzianych przepisami prawa środków egzekucyjnych, zaś zawiadomienie o zajęciu zostało przesłane do organu rentowego oraz doręczone zobowiązanemu. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył ponadto że kwestia odroczenia terminu zapłaty zaległości nie ma związku z postępowaniem egzekucyjnym. Inny jest bowiem zakres obu tych postępowań. Dopiero ewentualne odroczenie terminu zapłaty skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. 1.3. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie, zarzucając, iż oddalenie skargi jest niezgodne z prawem. Podniósł, że obecny jego stan zdrowia uniemożliwia prowadzenie działalności, a przez to ogranicza jego zdolność do spłaty zobowiązania. 1.4. Postanowieniem z [...] marca 2009 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. 2. Skarga do Sądu. 2.1. W skardze z 28 kwietnia 2009 r. Skarżący na podstawie art. 121 § 1, art. 223 § 1, art. 224 § 2, art. 253 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT oraz art. 23 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.e.a.", wniósł o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia, - zawieszenie egzekucji, - zniesienie uciążliwego środka w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego. Skarżący ponownie odwołał się do krytycznego stanu zdrowia, który uniemożliwia spłatę zadłużenia. Zarzucił niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zarzucił także brak wstrzymania postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 54 § 6 u.p.e.a. 2.2. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. 3.1. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane zostały rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Skarżący zgłosił mianowicie zastrzeżenia dotyczące podjętej wobec niego czynności zajęcia świadczenia przysługującego od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 79 u.p.e.a.), w ramach której zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego (art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a.). Podstawą zastosowania tego środka były dwa tytuły wykonawcze o numerach: [...] i [...] wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P.. Zajęcia świadczenia organ egzekucyjny dokonał poprzez przesłanie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. zawiadomienia z 18 kwietnia 2008 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, które to zawiadomienie doręczono Zakładowi w dniu 23 kwietnia 2008 r. Zawiadomienie skierowane do Zakładu doręczono także pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 10 maja 2008 r. wraz z odpisami dwóch tytułów wykonawczych. Sposób i formę dokonywania opisanej wyżej czynności egzekucyjnej reguluje art. 79 u.p.e.a. W myśl tego przepisu organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny wzywa jednocześnie organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. W ocenie Sądu dokonując powyższej czynności organ egzekucyjny dopuścił się następujących uchybień: 3.2. Po pierwsze: Doręczenie odpisu zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami dwóch tytułów wykonawczych nastąpiło do rąk pełnomocnika Skarżącego – R. Z.. To bowiem jego dane personalne ("Pan R. Z. – pełnomocnik Pana J. Z.") i adresowe ("ul. J. [...], P.") wpisano na, znajdującym się w aktach sprawy, potwierdzeniu odbioru wspomnianych dokumentów. Tymczasem w aktach tych (a to właśnie na ich podstawie orzeka Sąd) próżno szukać dokumentu pełnomocnictwa potwierdzającego umocowanie R. Z. do działania w imieniu Skarżącego w momencie dokonywania przez organ egzekucyjny opisanych wyżej czynności. Z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika natomiast, że momentem, od którego pełnomocnik wstąpił do niniejszej sprawy jako reprezentant Skarżącego było zgłoszenie skargi na czynności egzekucyjne. To do niej bowiem dołączony został dokument pełnomocnictwa. Dokument ten stanowi wyraz woli strony postępowania, aby w tym właśnie postępowaniu reprezentował ją pełnomocnik. Inaczej mówiąc złożenie dokumentu pełnomocnictwa przesądza, że strona dokonuje wyboru, aby w danym postępowaniu była reprezentowana przez ustanowionego przez siebie pełnomocnika. W sytuacji zatem, gdy w aktach sprawy brakuje dokumentu pełnomocnictwa potwierdzającego umocowanie R. Z. do działania w imieniu Skarżącego w momencie doręczania odpisu zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych, nie wiadomo na jakiej podstawie odpisy te skierowano właśnie do pełnomocnika. Z postanowień organów obu instancji nie wynika także, aby doręczenie tychże odpisów organy uznawały za "sprawę mniejszej wagi" (zob. art. 33 § 4 K.p.a.). Organ obowiązany więc będzie wyjaśnić czy R. Z. zostało udzielone stosowne pełnomocnictwo. Gdyby okazało się, że pełnomocnictwo to nie zostało udzielone, oznaczać to będzie, iż organ egzekucyjny powinien był skierować odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych bezpośrednio do Skarżącego. 3.3. Po drugie: Tak też organ ten powinien był postąpić, nawet wówczas gdyby okazało się, że pełnomocnik był ustanowiony. Sąd stoi bowiem na stanowisku, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu powinno nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego, a nie innej osoby jak choćby pełnomocnika zobowiązanego. Stanowisko takie było już prezentowane w orzecznictwie sądowym (por. wyroki: NSA z 23 grudnia 2008 r., II FSK 1483/07; z 23 grudnia 2008 r., II FSK 1344/07; WSA w Warszawie z 19 czerwca 2009 r., III SA/Wa 243/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2009 r., I SA/Kr 377/09). Kwestia możliwości działania strony przez pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym nie została w ogóle uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tej sytuacji odpowiednie zastosowanie będą miały – poprzez odesłanie zawarte w art. 18 tej ustawy - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Możliwość korzystania przez stronę z pełnomocnika przewiduje art. 32 K.p.a. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu. Pełnomocnik jest zobowiązany dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 2 i 3 K.p.a.). Z chwilą zawiadomienia organu o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej, konkretnej sprawie (pełnomocnictwo ma być złożone do akt) na organie tym ciąży obowiązek prowadzenia postępowania przede wszystkim z udziałem tego pełnomocnika. Konieczność ta wynika wprost z art. 40 § 2 K.p.a., który stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Należy jednak pamiętać, że przepisy K.p.a. będą miały zastosowanie o tyle, o ile przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji danej kwestii nie będą regulować inaczej. Innymi słowy zawarta w powołanym wyżej art. 18 u.p.e.a. dyrektywa odpowiedniego stosowania przepisów K.p.a., jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej oznacza, że niektóre przepisy K.p.a. będą miały pełne zastosowanie, inne natomiast będą mogły być stosowane z odpowiednimi modyfikacjami lub też w ogóle nie będą mogły być stosowane ze względu na inne unormowanie postępowania przez przepisy u.p.e.a. Jednym z takich unormowań jest wszczęcie egzekucji administracyjnej, które zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenia dokonuje organ egzekucyjny lub egzekutor, w momencie przystąpienia do czynności egzekucyjnych, o ile odpis tytułu wykonawczego nie został wcześniej doręczony (art. 32 u.p.e.a.). Wiąże się to z faktem, że organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnych - w przypadku egzekucji należności pieniężnych - (tak też w niniejszej sprawie) od razu dokonuje zajęcia prawa majątkowego (por. art. 67 § 1 u.p.e.a.). W sytuacji, gdy (jak w niniejszej sprawie) chodzi o zajęcie przysługujących zobowiązanemu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, organ egzekucyjny jest zobowiązany doręczyć zobowiązanemu – wraz z zawiadomieniem o zajęciu świadczeń, odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a.). Zatem z treści powyższych przepisów wynika wprost, iż na tym etapie postępowania, czynności organu egzekucyjnego zmierzające do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej mogą być kierowane wyłącznie do zobowiązanego. Wynika to ze specyfiki postępowania egzekucyjnego, wyrażającej się w szczególnym celu tego rodzaju postępowania. Jest nim doprowadzenie do wykonania obowiązków wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych. Postępowanie to polega zatem na stosowaniu określonych środków przymusu, które skierowane są do majątku zobowiązanego. Podjęcie czynności pozwalających na dokonanie czynności egzekucyjnych, nie może odbywać się bez udziału zobowiązanego. O wszczęciu egzekucji administracyjnej i stosowaniu środków przymusu przez organ egzekucyjny, zobowiązany powinien być więc informowany bezpośrednio przez ten organ, a nie przez pełnomocnika lub inną wskazaną przez niego osobę. Z tych wszystkich względów wysłanie tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu, celem jego doręczenia, a w konsekwencji doprowadzenia do wszczęcia egzekucji do majątku zobowiązanego, powinno nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego, a nie pełnomocnika. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że organ egzekucyjny powinien skierować odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami dwóch tytułów wykonawczych bezpośrednio do Skarżącego, nie zaś do jego pełnomocnika (oczywiście przy założeniu, że pełnomocnictwem tym organ dysponował, co – jak wykazano wyżej – budzi wątpliwości). 3.4. Po trzecie: W aktach sprawy brakuje tytułu wykonawczego o numerze SM [...]. Tymczasem także ten tytuł był podstawą zastosowania środka egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Nie można zaakceptować sytuacji, w której organ egzekucyjny stosuje określony środek przymusu w celu wyegzekwowania określonej należności, zaś Sąd – kontrolując zgodność z prawem tej czynności – nie ma informacji na temat tego jaka jest to należność, jakie jest jej źródło (decyzja, deklaracja) czy też wysokość. Organ obowiązany będzie zatem uzupełnić akta sprawy o brakujące dokumenty. 3.5. Z uwagi na stwierdzone wyżej uchybienia, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm. – dalej "p.p.s.a.") orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ obowiązany będzie uwzględnić poczynione wyżej spostrzeżenia. O kosztach postępowania, do których zalicza się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. ----------------------- 1