II SA/Ke 580/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2009r. sprawy ze skargi K. C. na postanowienie Wojewody z dnia 29 lipca 2009r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. uchyla postanowienie Wojewody z dnia 29 lipca 2009r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2009r. Wojewoda na podstawie art. 59 § 2 kpa odmówił K. C. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 19 maja 2008r., orzekającej o wymeldowaniu z pobytu stałego z lokalu położonego w S. przy ul. R. 113. Postanowieniem z tego samego dnia Wojewoda na podstawie art. 134 kpa stwierdził również uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło na tle następujących okoliczności. We wniosku z dnia 18 lutego 2008r. R. C. wystąpił o wymeldowanie K. C. z lokalu przy ul. R. 113, wskazując, że od 6 lat syn przebywa w W., gdzie pracuje – jest zawodowym żołnierzem i mieszka, oraz że on ( wnioskodawca ) nie zna jego adresu w W. Organ I instancji na podstawie art. 34 § 1 kpa wystąpił do Sądu Rejonowego w S. o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej i nieznanej z miejsca pobytu – K. C. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2008r. kuratorem dla K. C. została ustanowiona B. Li. Decyzją z dnia 19 maja 2008r. Prezydent Miasta S. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r, o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz. U. Nr 139 za 2006r. poz. 993 z późniejszymi zmianami) orzekł o wymeldowaniu K. C. Decyzja została doręczona B. L. w dniu 19 maja 2008r. Kurator nie wniósł odwołania. Natomiast odwołanie w dniu 17 czerwca 2009r.( data nadania w urzędzie pocztowym) wniósł K. C. W odwołaniu zawarł jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka, który uzasadnił tym, że o fakcie wymeldowania dowiedział się dopiero w dniu 11 czerwca 2009r. od brata, że decyzja nie została mu doręczona lecz kuratorowi, który mimo tego, że pozostaje z nim w stałym kontakcie telefonicznym nie powiadomił go o toczącym się postępowaniu. Zdaniem odwołującego organ I instancji nie zapewnił mu jako stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu, przez co naruszył art. 10 § 1 kpa. Wskazał także, że odbywanie czynnej służby wojskowej nie pociąga za sobą obowiązku zameldowania się na pobyt stały, a co za tym idzie obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego miejsca zamieszkania. W uzasadnieniu postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania Wojewoda wskazał, że wniosek ten jest niezasadny bowiem skarżący opuszczając miejsce stałego pobytu nie ustanowił pełnomocnika do działania w swoim imieniu czy odbierania korespondencji, nie pozostawił także w miejscu stałego pobytu żadnego adresu do korespondencji. W sytuacji, gdy nie jest znany aktualny adres pobytu strony i nie ma ona wyznaczonego przedstawiciela , stosownie do art. 34 § 1 kpa organ administracji publicznej zwraca się do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Doręczenie wszelkich pism i orzeczeń temu przedstawicielowi jest skuteczne i wywołuje określone skutki prawne, między innymi w zakresie biegu terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji zdaniem organu skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Postanowienie to zaskarżył K. C., który zarzucił, że organ nie odniósł się do argumentów przytoczonych w odwołaniu, zawierającym wniosek o przewrócenie terminu. Wskazał, że jego celem nie było wykazanie, że doręczenie decyzji kuratorowi dla osoby nieobecnej było nieskuteczne. Przeciwnie, składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania miał świadomość, że doręczenie decyzji kuratorowi było skuteczne. "W tej sytuacji podawanie przez Wojewodę jako argumentu właśnie okoliczności, ze termin upłynął jest całkiem absurdalne". Dalej skarżący wskazał, że mimo tego nie miał żadnej możliwości złożenia odwołania od decyzji, bowiem nie wiedział o jej wydaniu. Chociaż doręczenie decyzji kuratorowi jest skuteczne, to niewątpliwie nie jest on tą samą osobą co strona. Przyjęcie że kurator zastępuje stroną jest swego rodzaju fikcją prawna, mającą na celu zapobieganie przewlekłości postępowania. Organy powinny jednak zachować w tej sytuacji daleko posuniętą ostrożność i nie przyjmować mechanicznie, że skoro decyzję otrzymał kurator, to jest to równoznaczne z zaznajomieniem strony. Skarżący nadto zarzucił, że prawo nie przewiduje obowiązku ustanowienia pełnomocnika do działania czy też pozostawienia adresu do korespondencji i powoływanie się przez organ na te okoliczności stanowi nadużycie. Podkreślił, że nie bez znaczenia jest fakt, że jest żołnierzem pełniącym czynną służbę wojskową i przebywanie poza domem ma związek właśnie z tą służbą. Wskazał, że opuszczając dom w celu odbycia tej służby wojskowej nie mógł przewidzieć, że jego ojciec będzie chciał go wymeldować, tak więc tym bardziej nie można mu przypisać winy, że nie uzyskał wiedzy o toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim trafnie skarżący zarzucił, iż sama okoliczność, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji kuratorowi ustanowionemu na wniosek organu, złożony w trybie art. 34 kpa, nie może stanowić okoliczności wyłączającej możliwość przywrócenia terminu stronie, reprezentowanej przez tego kuratora, a taki właśnie wniosek zdaje się wynikać z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W każdym bowiem wypadku obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu jest analiza konkretnej sytuacji i badanie, czy mimo tego, że strona była reprezentowana przez kuratora, to czy nie zachodzą podstawy do przywrócenia jej terminu do dokonania czynności. W ocenie Sądu również niezasadne jest przypisanie skarżącemu winy w uchybieniu terminu, polegającej na nieustanowieniu przez niego kuratora czy też niewskazaniu adresu do korespondencji. O takiej winie można by mówić wówczas, gdyby wiedząc o toczącym się postępowaniu z jego udziałem, skarżący wyprowadził się nie podając adresu. W niniejszej jednak sprawie taka sytuacja nie zachodziła. K. C. opuścił swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania w 2003r w związku z odbywaniem zasadniczej służby wojskowej. ( co wynika ze złożonego przez niego na rozprawie administracyjnej oświadczenia), a więc na kilka lat przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie go. Podnieść należy, iż w ocenie Sądu organ prowadząc postępowanie zanim zdecyduje się na wystąpienie z wnioskiem, o jakim mowa w art. 34 kpa winien podjąć kroki celem ustalenia miejsca pobytu strony, tak aby było możliwe doręczenie jej pism w zwykłym trybie. Wynika to chociażby z powiązania art. 34 kpa z art. 48 kpa oraz art. 10 § 1 kpa. Zgodnie z tym ostatnim przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Z kolei w myśl art. 48 § 1 pisma kierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd wyznaczył przedstawiciela, doręcza się przedstawicielowi ustanowionemu w trybie art. 34. Tak więc organ winien w pierwszej kolejności ustalić, czy faktycznie miejsce pobytu strony jest nieznane, przy czym w niektórych wypadkach, zwłaszcza, gdy ustalenie tego miejsca pobytu jest możliwe poprzez zwrócenie się do odpowiedniego organu prowadzącego ewidencję ludności, czy też - w wypadku żołnierza – do odpowiedniej wojewódzkiej komendy uzupełnień bądź wojewódzkiego sztabu wojskowego, zaniechanie tego i wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie kuratora mimo możliwości ustalenia miejsca pobytu strony, nie czyni zadość wymogom art. 10 § 1 kpa. W ocenie bowiem Sądu, zwłaszcza w sytuacji, gdy kuratorem zostaje ustanowiona osoba nieobeznana z prawem, strona reprezentowana przez taką osobę jest w gorszej sytuacji aniżeli wówczas, gdyby sama w sprawie występowała. Tymczasem w niniejszej sprawie organ I instancji, pomimo że już we wniosku o wymeldowanie R. Ch. wskazał, że jego syn pełni służbę wojskową w W., zaniechał zwrócenia się do odpowiedniego organu o ustalenie adresu jednostki wojskowej, co umożliwiłoby doręczenie skarżącemu pism w trybie art. 42 § 1 kpa, lecz od razu, poprzestając na twierdzeniu wnioskodawcy oraz zeznaniach świadków, z których wynikało, że nie znają oni adresu skarżącego, wystąpił o ustanowienie dla niego przedstawiciela. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 58 § 1 kpa, dlatego też podlegało ono uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Stosownie do art. 152 określono, że nie podlega ono wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zgodnie z art. 135 tej samej ustawy Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu takim aktem, o jakim mowa w tym przepisie, jest postanowienie Wojewody z dnia 29 lipca 2009r., stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji o wymeldowaniu. Pomijając kwestię pozostawienia w obiegu tego rozstrzygnięcia w sytuacji uchylenia postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, to przede wszystkim wskazać należy, iż zgodnie z przyjętym i utrwalonym już w orzecznictwie poglądem, w sytuacji gdy odwołujący przyznaje, że uchybił terminowi i wnosi o jego przywrócenie, to nie ma potrzeby, a co za tym idzie wyłączona jest możliwość wydawania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 kpa ( por. między innymi wyrok NSA z dnia 24 września 2008r. I OSK 1490/07, wyrok NSA z dnia 13 października 2009r. II OSK 1161/09, wyrok NSA z dnia 24 września 2008r. I OSK 1496/07 ). W związku z tym postanowienie to również podlegało uchyleniu, o czym Sąd orzekł zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" powołanej wyżej ustawy z 30 sierpnia 2002r.