III SA/Gl 1579/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia NSA Henryk Wach, Protokolant sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z 21 października 2009 r. sygn. akt II GSK 154/09 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt III SA/Gl 545/08 w sprawie skargi Prokuratora Rejonowego w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia majątkowego uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu wskazano na zasadność skargi kasacyjnej, której podstawą było naruszenie prawa procesowego polegające na akceptacji przez Sąd I instancji naruszeń prawa procesowego, których dopuściły się organy egzekucji administracyjnej żądając wydania przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia na podstawie art. 155a i art. 156 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. D.U. z 2005 r. nr 229, poz.1954 ze zm., dalej u.p.e.a.). Istotę sporu stanowiła odpowiedź na pytanie, czy prokurator, występując do urzędu skarbowego o dokonanie zabezpieczenia majątkowego na podstawie wydanego przez siebie i opatrzonego przez sąd klauzulą wykonalności postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, zobowiązany jest do wydania zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się w tym zakresie z dokonaną przez sąd I instancji wykładnią przepisów prawa procesowego, tj. art. 155a § 1 u.p.e.a. i nie podzielił wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu, iż decydując się na drogę administracyjnego postępowania egzekucyjnego, prokurator ma obowiązek stosować się do wszystkich przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zgodnie z art. 155a § 1 u.p.e.a. wydać zarządzenie zabezpieczenia jak wierzyciel. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji były następujące ustalenia faktyczne. W dniu [...] 2007 r. Prokurator Rejonowy w R., działając na podstawie art. 291, 292 i 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego, art. 195 a kodeksu karnego wykonawczego i art. 155a § 1 u.p.e.a., wydał postanowienie z dnia [...] r. sygn. akt [...] o zabezpieczeniu na majątku podejrzanego D.M. (M.) z tytułu grożącej kary grzywny, nawiązki w myśl art. 44 § 3 kodeksu karnego oraz świadczenia pieniężnego w myśl art. 49 § 2 kodeksu karnego. Zabezpieczenia majątkowego roszczeń i kar postanowiono dokonać poprzez zajęcie ruchomości – samochodu osobowego marki [...] . Organ pierwszej instancji, powołując jako podstawę prawną art. 157 § 1 u.p.e.a. oraz art. 123 § 1 i 2, art. 124 § 1 i 2 kodeksu postępowania administracyjnego postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił dokonania zabezpieczenia stwierdzając, iż wniosek Prokuratora nie odpowiada wymogom formalnym zarządzenia zabezpieczenia określonego w art. 156 § 1 u.p.e.a. Postanowienie to doręczono Prokuraturze Rejonowej w R. w dniu [...] 2007 r. Pismem z dnia [...] 2007 r. Prokurator Rejonowy w R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie § 169 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1189) w związku z art. 170 § 1 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że Prokurator był zobowiązany do spełnienia kryteriów formalnych z art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wniósł przy tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, iż na podstawie art. 195a § 1 kkw zlecił Urzędowi Skarbowemu wykonanie postanowienia, a z treści art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w zakresie zabezpieczenia majątkowego realizowanego na podstawie postanowienia prokuratora stosuje się przepisy szczególne. Tak więc w tym przypadku mają odpowiednie zastosowanie regulacje m.in. Kodeksu karnego wykonawczego oraz ustawy o prokuraturze i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury. Dodał, iż stosownie do § 169 ust. 3 wymienionego rozporządzenia, Prokurator przesyła organowi egzekucyjnemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wraz z pismem przewodnim, a zatem – zdaniem strony – postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zastępuje zarządzenie zabezpieczenia, o którym mowa w art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej. Odwołał się przy tym do wyroków WSA z dnia 2 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1894/05, a także z dnia 13 kwietnia 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 1365/06. Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uznał zasadności zarzutów zażalenia i zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 155a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Nadto stosownie do art. 157 § 1 tej ustawy: "jeżeli (...) zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1, organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia. Dalej powołał się na art. 195a kkw i stwierdził, iż określenie "może zlecić" oznacza, iż zlecenie wykonania zabezpieczenia przez urząd skarbowy ma charakter fakultatywny. Zaznaczył też, iż art. 27 kkw określa, że egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej, a zatem skoro Prokurator decyduje się na zlecenie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu naczelnikowi urzędu skarbowego, to decyduje również o tym, iż zabezpieczenie to będzie realizowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie odwołał się do art. 195a § 1 kkw i stwierdził, iż sformułowanie "(...), który wydał postanowienie, może zlecić wykonanie (...)" wskazuje, iż mamy tu do czynienia z czynnością zakończoną "wydanie postanowienia", a później z dokonaniem wyboru trybu wykonania przez organ egzekucyjny. Odnosząc się do powołanych orzeczeń WSA podkreślił, że rozstrzygnięcia WSA w Gliwicach zostały wydane w toku innego postępowania i nie mają mocy wiążącej, a WSA w Poznaniu i Szczecinie reprezentują odmienne stanowisko. Końcowo stwierdził, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury, jak sama nazwa wskazuje, określa tryb wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury i wiąże jedynie te organy, a nie inne. Prokurator Rejonowy w R. wniósł [...] r. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] , którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. nr [...]. Zarzucił przy tym błędne zastosowanie art. 155 a § 1 i art. 156 § 1 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pomijające uregulowanie zawarte w art. 170 § 1 tejże ustawy, na podstawie którego w odniesieniu do tego rodzaju postanowień należy stosować przepisy szczególne a to Kodeks postępowania karnego, ustawę o prokuraturze i wydany na tej podstawie regulamin. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że skoro zgodnie z § 169 ust. 2 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury odpis postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym przesyła się podejrzanemu za pośrednictwem organu egzekucyjnego a samo postanowienie zawiera pouczenie o przysługujących podejrzanemu prawach, w tym prawie złożenia zażalenia do sądu, tym samym nie można żądać od prokuratora zarządzenia zabezpieczającego o jakim mowa w art. 155 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przesłanie organowi egzekucyjnemu postanowienia o zabezpieczeniu należy uznać za wystarczającą podstawę do działania tegoż organu Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powołał się przy tym na wyroki WSA w Poznaniu z 15 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Po 1070/07 i WSA w Szczecinie z 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Sz 843/05. Natomiast odnosząc się do zarzutu negowania powszechności obowiązywania wymienionego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, stwierdził, iż akt ten określa tryb wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury; nie określa natomiast trybu działania innych organów administracji, w tym naczelników urzędów skarbowych. Wyrokiem z z 16 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/GL 545/08 Sąd I instancji skargę oddalił. Jak wskazano wyżej wniesiona od powyższego wyroku, przez Prokuratora Okręgowego w G., skarga kasacyjna okazała się zasadna i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach został wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 października 2009 r. sygn. akt II GSK 154/09 uchylony a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę, wywiódł, co następuje: Skarga Prokuratora Rejonowego w R. zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przypomnieć, że według art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z przedstawionej w wyroku z 21 października 2008 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wykładni art. 155a i art. 156 u.p.e.a. wynika, iż postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydane z urzędu na podstawie art. 291 § 1 i art. 293 § 1 k.p.k. przez prokuratora odpowiada wymogom formalnym zarządzenia zabezpieczenia określonego w art. 156 § 1 u.p.e.a. Przede wszystkim zauważyć należy, iż art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego (kkw) wyznacza urząd skarbowy jako właściwy do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu, przy czym art. 27 kkw stanowi, iż egzekucję środka karnego nawiązki na rzecz Skarbu Państwa (art. 44 § 3 k.k.) prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli kkw nie stanowi inaczej. Tenże urząd skarbowy właściwy jest również w zakresie zabezpieczenia m. in. grzywny oraz świadczenia pieniężnego w sytuacji zabezpieczenia ich w tym samym postanowieniu, co środki karne objęte dyspozycją art. 27 kkw, w razie wydania przez sąd lub prokuratora stosownego zlecenia stosownie do art. 195a § 1 kkw. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że 7 grudnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt II FPS 6/09 (LEX nr 530104) podjął uchwałę w której wyraził pogląd, że przepis art. 195a § 1 k.k.w. może stanowić podstawę zlecenia wykonania zabezpieczenia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu tylko wówczas, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz inne wymienione w nim obowiązki. Zabezpieczenie grożącego środka karnego przepadku, według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, administracyjny organ egzekucyjny przeprowadza na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 i art. 2 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 27 k.k.w. W spornej sprawie zaś jednym postanowieniem prokurator zabezpieczył grożącą skarżącemu grzywnę na racz Skarbu Państwa oraz karę grzywny, a to uprawniało go do zlecenia wykonania wydanego postanowienia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu. Ten zaś nie miał podstawy faktycznej i prawnej aby odmówić wykonania zlecenia. Mając na uwadze tę wykładnię Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) uchylił zaskarżone postanowienie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w ramach wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oraz fakt, że wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z [...] r. sygn. akt [...] D. M. został skazany za przestępstwo z art. 178a kk na samoistną karę grzywny 100 stawek po [...] zł. Należy też przypomnieć, że w uchwale z 30 października 2008 r. sygn. akt I KZP 20/08 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż pojazd mechaniczny stanowi przedmiot czynności wykonawczej przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k., a więc nie należy do kategorii przedmiotów, które służą lub są przeznaczone, w rozumieniu art. 44 § 2 k.k., do popełnienia przestępstwa (LEX 468565). Innymi słowy nie jest możliwe orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k. ani też nawiązki na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 44 § 3 k.k., która jest orzekana zamiast przepadku w sytuacji, gdy orzeczenie przepadku byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu.