I SA/Lu 120/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Kręcisz, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca),, Sędzia NSA Anna Kwiatek, Protokolant Stażysta Małgorzata Siwiec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...]; II. uchyla postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...]. 1. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa / ARiMR /, po rozpatrzeniu odwołania J. D., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] w sprawie wpisu do ewidencji producentów. Uzasadniał, że J.D.w dniu 29 grudnia 2004 r. złożyła wniosek o wpis do ewidencji producentów zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności / Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm. – ustawa o ewidencji producentów /. W dniu 30 grudnia 2004 r. J.D. uzyskała zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym. Następnie, w związku z posiadaniem przez małżonków D. / J. i J. / odrębnych numerów identyfikacyjnych, w oparciu o art. 50 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – k.p.a. /, w dniu 9 września 2008 r. J.D. została wezwana do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi oświadczyła, iż "Występowałam z wnioskiem o nadanie numeru kierując się prawem odrębnej własności gruntów, iż każde gospodarstwo powinno posiadać tylko jeden numer identyfikacyjny, nadany jednemu z małżonków. Jestem beneficjentem dopłat bezpośrednich. Taki stan rzeczy nikomu i niczemu w niczym nie przeszkadza. W chwili obecnej nie wyrażam zgody na anulowanie bądź zawieszenie numeru producenta mojego bądź mojego męża z przyczyn osobistych. /.../". W dniu 22 maja 2009 r. Dyrektor ARiMR wydał postanowienie nr [...], mocą którego wyznaczył Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. do załatwienia sprawy w przedmiocie weryfikacji wydanego w dniu 30 grudnia 2004 r. zaświadczenia o nadaniu J.D. numeru identyfikacyjnego. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, po przeprowadzeniu postępowania, odmówił J. D. wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego z uwagi na uprzednie zarejestrowanie w systemie jej współmałżonka, J.. Dyrektor ARiMR, rozpatrując odwołanie J. D. od tej decyzji, wskazał art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, 4, 6, art. 3 pkt 2, 3 ustawy o ewidencji producentów. Za wyrokiem w sprawie II GSK 23/09 argumentował, że art. 12 ust. 4 tej ustawy zobowiązuje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego między małżonkami, także kiedy każde z małżonków posiada odrębne gospodarstwo rolne, jako majątek osobisty. Za stanowiskiem w sprawie I SA/Lu 361/08 argumentował, że w przypadku małżonków, kiedy jedno z nich uzyskało numer identyfikacyjny, drugie nie może uzyskać takiego numeru. W przypadku małżonków numer identyfikacyjny, który może być nadany tylko jednemu małżonkowi, obejmuje drugiego. Nadanie numeru identyfikacyjnego jednemu z małżonków / określonemu zgodnie z art. 12 ust. 6 ustawy o ewidencji producentów / powoduje, że małżonkowie / nie tylko jeden z nich / mają status rolnika, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów ustawy o ewidencji producentów. Wskazał umowy nabycia gospodarstwa przez każde z małżonków, art. 31 § 1 - § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, wyrok w sprawie III CRN 119/85 i na tej podstawie argumentował, że wszystkie przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej wchodzą do majątku wspólnego niezależnie od ich charakteru i sposobu nabycia, a więc niezależnie od tego, czy oboje lub tylko jeden z małżonków nabyło rzecz oraz czy nabycie nastąpiło na nazwisko obojga małżonków lub tylko jednego z nich. Wskazał załącznik I do rozporządzenia Komisji WE 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. /Dz. Urz. UEL 2002.216.1/ w zakresie definiującym gospodarstwo rolne. 2. J.D. złożyła skargę na ostateczną decyzję Dyrektora ARiMR. Wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie. Uzasadniała, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. podjął próbę pozbawienia wpisu do ewidencji producentów jej męża, J. Tego stanowiska Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. nie podzielił Dyrektor ARiMR, który zasugerował weryfikację jej wpisu do ewidencji producentów, czego dowodzą decyzje wydawane przez organy w stosunku do jej męża. Nie można było jej odmówić wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, bo od sześciu lat jest wpisana do ewidencji producentów, ma przyznany numer identyfikacyjny. Od 2005 r. korzystała z tego numeru, składała w kolejnych latach wnioski o dopłaty bezpośrednie i je otrzymywała. Posiadanie przez nią i męża odrębnych numerów identyfikacyjnych nie stwarza co do zasady warunków do ewentualnego przyznania wyższych płatności bezpośrednich. Każde z małżonków występowało o nadanie numeru identyfikacyjnego kierując się prawem odrębnej własności gruntów. Każde gospodarstwo powinno posiadać tylko jeden numer identyfikacyjny, nadany jednemu z małżonków. Przyczyną zaistniałej sytuacji były też często niespójne i nieprecyzyjne przepisy prawa krajowego. Gospodarstwa jej i jej męża położone są w różnych miejscowościach oddalonych od siebie o kilkanaście kilometrów. Stanowią, każde z osobna zorganizowaną całość. Każde ma siedlisko, wyposażone jest w niezbędne maszyny i urządzenia, oddzielnie jest ubezpieczone. Za każde płacone są podatki. Stanowią przedmiot odrębnej własności każdego z małżonków. Organ nie dokonał ustaleń w zakresie tych okoliczności. Gospodarstwa te nie są związane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie, ekonomicznie. Nadanie numeru identyfikacyjnego i tym samym statusu producenta, nie może być wzruszane za wyrokiem w sprawie II SA/Ol 833/06. Ustawa o ewidencji producentów nie określa dalszego postępowania z numerami po dokonaniu wpisu. Nie przewiduje sankcji za zgłoszenie przez producenta nieprawdziwych danych ani konsekwencji dokonania wpisu i nadania numeru identyfikacyjnego z naruszeniem przepisów ustawy. Nie nakłada żadnych sankcji także w przypadku naruszenia innych obowiązków / art. 11 ust. 3, art. 14 ustawy o ewidencji producentów /. Milczenie ustawodawcy w przedmiocie postępowania z nadanymi już numerami może być zatem interpretowane w ten sposób, że raz dokonany wpis do ewidencji i raz nadany numer pozostają w mocy, niezależnie od zmiany stanu faktycznego w porównaniu ze stanem z dnia dokonania wpisu i nadania numeru, niezależnie od naruszenia ustawy przy dokonaniu wpisu i nadaniu numeru. W obowiązującym stanie prawnym ujawnienie nieprawidłowości przy nadaniu numeru identyfikacyjnego nie skutkuje obowiązkiem zwrotu otrzymanej pomocy. Organ niedostatecznie wyjaśnił stan faktyczny i dowolnie przyjął, że dwa odrębne gospodarstwa rolne posiadają jeden zarząd. Nie ma żadnych przeszkód, aby małżonkowie posiadający osobiste majątki, odrębne gospodarstwa rolne, prowadzili je odrębnie. Organy oparły się tylko na dokumentach, z których wyprowadziły dowolne wnioski, nieobiektywne i nakierowane wyłącznie na jedno niesłuszne rozstrzygnięcie. Pominęły możliwość wykorzystania innych środków dowodowych, które pozwoliłby na stwierdzenie oddzielnego zarządu. Inne środki dowodowe wskazują, że małżonkowie prowadzą dwa oddzielne gospodarstwa rolne. Gospodarstwo w sprawach funkcjonalnych, organizacyjnych i ekonomicznych jest zarządzane osobiście przez każdego właściciela. Małżonkowie posiadają dwa odrębne rachunki bankowe, z których dokonują rozliczeń dotyczących swoich gospodarstw. Tylko ta okoliczność, że wyraziła zgodę na wpis małżonka do ewidencji producentów nie pozbawia jej prawa do uzyskania wpisu do tej ewidencji skoro prowadzi odrębne gospodarstwo rolne. 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zaskarżona decyzja, decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. Naruszenie prawa podlegało stwierdzeniu poza granicami skargi stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – ustawa p.p.s.a. /. 5. Dyrektor ARiMR postanowieniem z dnia 22 maja 2009 r. nr [...] wyznaczył Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. do załatwienia sprawy weryfikacji wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego J.D.. Ustalił, że mąż strony, J. D. był zatrudniony od 20 marca 2007 r. na stanowisku Zastępcy Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K., od dnia 4 września 2007 r. do 18 stycznia 2008 r. pełnił funkcję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K., od dnia 19 stycznia 2008 r. pracuje jako główny specjalista w Biurze Powiatowym ARiMR w K.. Na tej podstawie faktycznej przyjął, że skoro mąż strony pełnił funkcje kierownicze w Biurze Powiatowym ARiMR w K., obecnie nadal tam pracuje, to istnieje obawa co do bezstronności organu przy wyjaśnianiu kwestii wpisu J.D. do ewidencji producentów i nadania jej numeru identyfikacyjnego. Tytułem podstawy prawnej tego postanowienia wskazał art. 24 § 3 i art. 26 § 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 1 - 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa / Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm./. Okoliczności faktyczne ustalone przez Dyrektora ARiMR, dotyczące męża J.D., nie były przez nią kwestionowane i zostały przyjęte u podstaw sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. 6. Zgodnie z art. 24 § 1 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie: 1/ w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki, 2/ swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia, 3/ osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4/ w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3, 5/ w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, 6/ z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne, 7/ w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej. Zgodnie z art. 24 § 2 k.p.a. powody wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu trwają także po ustaniu małżeństwa / § 1 pkt 2 /, przysposobienia, opieki lub kurateli / § 1 pkt 3 /. Zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Zgodnie z art. 24 § 4 k.p.a wyłączony pracownik powinien podejmować tylko czynności nie cierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub ważny interes stron. Zgodnie z art. 25 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych: 1/ jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3, 2/ osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3. Zgodnie z art. 25 § 2 k.p.a. przepis art. 24 § 4 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 26 § 1 k.p.a. w przypadku wyłączenia pracownika / art. 24 / jego bezpośredni przełożony wyznacza innego pracownika do prowadzenia sprawy. Zgodnie z art. 26 § 2 k.p.a. w przypadku wyłączenia organu sprawę załatwia: 1/ w okolicznościach przewidzianych w art. 25 § 1 pkt 1 - organ wyższego stopnia nad organem załatwiającym sprawę, 2/ w okolicznościach przewidzianych w art. 25 § 1 pkt 2 - organ wyższego stopnia nad organem, w którym osoba wymieniona w tym przepisie zajmuje stanowisko kierownicze. Organ wyższego stopnia może do załatwienia sprawy wyznaczyć inny podległy sobie organ. W razie gdy osobą wymienioną w art. 25 § 1 pkt 2 jest minister albo prezes samorządowego kolegium odwoławczego, organ właściwy do załatwienia sprawy wyznacza Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 26 § 3 k.p.a. jeżeli wskutek wyłączenia pracowników organu administracji publicznej organ ten stał się niezdolny do załatwienia sprawy, stosuje się odpowiednio § 2. 7. W przedstawionych okolicznościach faktycznych i stanie prawnym w kontrolowanym postępowaniu podlegała zastosowaniu instytucja wyłączenia pracownika z art. 24 § 1 pkt 2, art. 26 § 1 k.p.a., bo mąż strony był pracownikiem Biura Powiatowego ARiMR w K. w okresie, w którym organ prowadził i rozstrzygał sprawę J. D.. Wbrew powołaniu przez Dyrektora ARiMR tych unormowań, nie znalazły one zastosowania. W okolicznościach kontrolowanego postępowania Dyrektor ARiMR nieprawidłowo zastosował instytucję wyłączenia organu z art. 25 § 1 pkt 1, art. 26 § 2 pkt 1 k.p.a. Mąż J.D., strony postępowania nie był Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w K. w rozumieniu przesłanki wyłączenia organu z art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. w czasie prowadzenia i rozstrzygania sprawy J. D.. W tym czasie mąż strony postępowania był pracownikiem Biura Powiatowego ARiMR w K.. Przesłanka wyłączenia organu z art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. odnosi się do sytuacji aktualnej czyli do osoby aktualnego kierownika, nie do stanu przeszłego czyli do osoby, która była kierownikiem, ale już nim nie jest. Prawidłowo wykładana przesłanka wyłączenia organu z art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. uzasadnia stanowisko, że nie ma prawnego znaczenia stan istniejący w przeszłości, stanowiska zajmowane przez męża strony w przeszłości. Prawnie istotny był stan istniejący w okresie, w którym organ prowadził i rozstrzygał sprawę J. D., żony pracownika Biura Powiatowego ARiMR w K. 8. Pominięcie instytucji wyłączenia pracownika, nieprawidłowe zastosowanie instytucji wyłączenia organu i wyznaczenie przez organ odwoławczy innego podległego organu do załatwienia sprawy J. D. spowodowało przy wydawaniu decyzji naruszenie przepisów o właściwości w rozumieniu przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przez organ pierwszej instancji / orzekał organ niewłaściwy, błędnie wyznaczony /, następnie przez organ odwoławczy / zaaprobował rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji niewłaściwego, błędnie wyznaczonego /. Stwierdzenie naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. na tym etapie nie pozwala na sądową kontrolę legalności stanowiska Dyrektora ARiMR w zakresie zarzutów skargi: przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podstaw faktycznych i prawnych odmowy wpisu do ewidencji producentów. 9. W dalszym toku postępowania organy powinny uwzględnić przedstawione stanowisko prawne. 10. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w pkt I sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 135 ustawy p.p.s.a. jak w pkt II sentencji.