IV SA/Wr 39/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi P.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości miejscowej wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. ([...]) Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. na podstawie art. 2 pkt 9, art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t,j. Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 ze zm.), art. 123 § 1 w zw. z art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 1 poz. 7 ze zm.) przekazał wniosek P. P. o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej Ośrodkowi Pomocy Społecznej Dzielnicy B. m. st. W. - według właściwości miejscowej. W uzasadnieniu wskazał, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. nie jest organem właściwym, dlatego przekazał wniosek dłużnika w celu załatwienia zgodnie z właściwością. P. P. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. zażalenie na powyższe postanowienie. Zarzucił naruszenie art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego niezastosowanie oraz art. 7, art. 8 i art. 65 § 1 k.p.a., poprzez uznanie się przez organ za niewłaściwy w sprawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wskazał, że organ rażąco naruszył art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który wskazuje, że sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Stwierdził, że do rozpatrzenia jego wniosku z dnia 28 sierpnia 2007 r. zastosowanie będą miały przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a zatem organem właściwym jest organ właściwy wierzyciela, czyli Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. Po rozpatrzeniu zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. ([...]), utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. P. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Kolegium, zarzucając naruszenie art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten nie dotyczy spraw wszczętych w okresie obowiązywania ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Nadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 8, w związku z art. 65 § 1 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż wniosek o umorzenie wypłaconych zaliczek alimentacyjnych został wniesiony przez Skarżącego do niewłaściwego organu administracji publicznej, a co za tym idzie, wydanie postanowienia o przekazaniu sprawy do organu niewłaściwego. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji w całości, ewentualnie o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP, co do zgodności art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 9 ze zm.), z art. 2 i art. 32, w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, bowiem od odpowiedzi na pytanie prawne może zależeć rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Ustosunkowując się do skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego, organ stwierdził, że sprawa o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie jest "sprawą o zaliczkę alimentacyjną". Zdaniem organu administracji, na gruncie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., w postępowaniu w sprawie zaliczki alimentacyjnej, stroną jest osoba uprawniona do zaliczki (w sprawie: syn Skarżącego – D. P.). Natomiast P. P. nie jest "osobą uprawnioną", lecz dłużnikiem alimentacyjnym, czyli osobą zobowiązaną z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.p.a. Kolegium podniosło, że w żadnym miejscu postanowienia nie stwierdziło, iż wniosek o umorzenie wypłaconych zaliczek alimentacyjnych został wniesiony przez P. P. do niewłaściwego organu administracji publicznej. Kolegium wskazało, iż P. P. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłacanej na rzecz osoby uprawnionej w dniu 28 sierpnia 2007 r., który to wniosek do dnia orzekania w sprawie - z przyczyn proceduralnych - nie został załatwiony wydaniem decyzji ostatecznej. Organ administracji był obowiązany rozstrzygać sprawę na podstawie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Zarzuty Skarżącego dotyczące naruszenia przez Kolegium art. 6 i art. 7 są gołosłowne. Skarżący nie wskazał, na czym miałoby polegać uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej oraz zasadzie uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, dlatego Kolegium nie może ustosunkowywać się do tych - bezpodstawnych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest zgodna z zasadami słuszności lub współżycia społecznego, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia, jeżeli m.in. stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./), zwanej dalej p.p.s.a. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Zaskarżonym postanowieniem organ pierwszej instancji przekazał wniosek P. P. o umorzenie należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej Ośrodkowi Pomocy Społecznej Dzielnicy B. m. st. W. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ wskazał, że należności, których dotyczy wniosek, może umorzyć organ właściwy dłużnika. Wnoszący skargę twierdzi, że do rozpatrzenia jego wniosku zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe, czyli ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, z której wynika, że właściwy do rozpatrzenia wniosku jest organ właściwy wierzyciela, tj. MOPS we W. Rozpatrując niniejszą sprawę wskazać należy, iż P. P. - dłużnik alimentacyjny, w dniu 28 sierpnia 2007 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, wypłacanej na rzecz osoby uprawnionej – D. P., który to wniosek do chwili obecnej - z przyczyn proceduralnych - nie został załatwiony wydaniem decyzji ostatecznej. Do dnia 30 września 2008 r., zasady udzielania pomocy osobom uprawnionym do świadczenia alimentacyjnego, którego egzekucja jest bezskuteczna, regulowały przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Z dniem 1 października 2008 r. ustawa o zaliczce utraciła moc, bowiem weszła w życie nowa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej dalej ustawą o pomocy. W tej sytuacji organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest organ właściwy dłużnika. W myśl zaś art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym dłużnika oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Wobec tego, że dłużnik alimentacyjny zamieszkuje na terenie m.st. W. oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest Prezydent m. ST. W.. Przepis art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidujący, iż sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego sporu, gdyż niniejsza sprawa nie jest sprawą o zaliczkę alimentacyjną, lecz sprawą powstałą już w wyniku wypłaty zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym (wierzycielowi) i dotyczy umorzenia wypłaconej zaliczki tj. "uwolnienia" dłużnika - P. P. od obowiązku zwrotu należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej – D. P.. Powyższe nie budzi wątpliwości w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OW 147/09, oraz postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OW 113/09, pub. zbiór CBOSA). W tym stanie rzeczy wniosek P. P. nie mógł zostać rozpatrzony w trybie przepisów dotychczasowych, tj. ustawy o zaliczce (zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy). Do dłużników alimentacyjnych, których zobowiązanie powstało na gruncie ustawy o zaliczce, stosuje się obecnie ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustawa ta nie przewiduje możliwości umarzania należności z tytułu zaliczek, wypłaconych na podstawie przepisów uchylonej ustawy. Artykuł 30 ust. 1 ustawy o pomocy określa, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy to: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Odnośnie do spraw dotyczących umarzania należności dłużników alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy o zaliczce, z dniem zastąpienia tej ustawy nową ustawą, ustawą o pomocy, nastąpiła istotna zmiana. Mianowicie, na podstawie art. 16 ustawy o zaliczce, organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek (...), uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. Według przepisów obecnie obowiązującej ustawy o pomocy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie ustawy o zaliczce, może umorzyć jedynie organ właściwy dłużnika, nie zaś - jak to miało miejsce pod rządami ustawy o zaliczce - organ właściwy wierzyciela. Ustawa o pomocy odmiennie reguluje kwestię umorzenia przedmiotowych należności, ponieważ art. 30 ust. 1, w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2 stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o zaliczce, jeżeli zostały spełnione określone w nim przesłanki. Sąd nie podzielił również poglądu skarżącego, że zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu I instancji, narusza przepisy art. 7 i art. 8 w zw. z art. 65 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący nie wskazał, na czym miałoby polegać uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej oraz zasadzie uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a z akt administracyjnych sprawy nie wynika by takie naruszenia miało miejsce Wbrew jego zarzutom, organy orzekające postępowały zgodnie z zakwestionowanymi przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, które nakazują organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.