I SA/Kr 1247/10

Sygn. akt I SA/Kr 1247/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011r., sprawy ze skargi W.C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 kwietnia 2010r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy, - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji - I. Postępowanie przed organami 1. Decyzją z dnia 27 listopada 2009r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając w oparciu o art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz.U. z 2009r. Nr 71 poz.609) umorzył postępowanie z wniosku W. C. z powodu bezprzedmiotowości w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od dnia 30 grudnia 1999 roku do dnia 31 sierpnia 2001r. 2. Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał sprawę ponownie i rozstrzygnął ją decyzją nr [...] w trybie art. 127 §2 i art.138 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w zw. z art.5 ust.1 i art.3 oraz art.4 cyt. ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe w ten sposób, że: - utrzymał w mocy decyzję z dnia 27 listopada 2009 roku w części dotyczącej umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres do dnia 30 grudnia 1999 roku do dnia 28 lutego 2000 roku oraz składek na Fundusz Pracy za okres od dnia 30 grudnia 1999 roku do dnia 31 sierpnia 2000 roku, - natomiast w pozostałym zakresie uchylił decyzję z dnia 27 listopada 2009r. i umorzył nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne za okres od dnia 1 marca 2000r. do dnia 31 sierpnia 2001r. należne z tytułu współpracy przy prowadzonej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym w kwocie 432,32zł wraz z odsetkami w kwocie 645,21zł . oraz umorzył pobrane odsetki za zwłokę należne od nieopłaconych w terminie ww. składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu współpracy przy prowadzonej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym za okres od dnia 30 grudnia 1999r. do 31 sierpnia 2001r. w kwocie 51,21zł zaliczając powstałą nadpłatę na poczet zaległych składek. 3. W uzasadnieniu organ podał, że sprawa dotyczyła składek B.C. współpracującej przy prowadzonej ze skarżącym działalności gospodarczej (od dnia 1 października 1999r.) i jednocześnie przebywającej na urlopie wychowawczym w okresie 1 stycznia 1999r. do 31 sierpnia 2001r. Zdaniem organu, w sprawie znajdował zastosowanie art.9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obowiązujący od dnia 30 grudnia 1999r.), zgodnie z którym osoba współpracująca w prowadzonej działalności gospodarczej, pozostająca na urlopie wychowawczym, która dotychczas zwolniona była z obowiązku pozostawania w systemie ubezpieczeń społecznych o ile dodatkowo posiadała zatrudnienie z tytułu stosunku pracy, w dalszym ciągu nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jeżeli podstawa wymiaru z tytułu zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w przeliczeniu na okres miesiąca nie była niższa od kwoty najniższego wynagrodzenia. Zdaniem organu, B.C. nie osiągała w okresie od 30 grudnia 1999r. do 31 sierpnia 2001r. minimalnej podstawy uprawniającej jej do zwolnienia z obowiązku ubezpieczeniowego z powodu zatrudnienia na ¼ etatu w "T" Sp. z o.o. . 4. W ocenie organu w sprawie tylko w części znajdował zastosowanie art. 4 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe uprawniający do umorzenia na wniosek płatnika składek za okres przebywania na urlopie wychowawczym osób prowadzących działalność gospodarczą lub osób współpracujących przy takiej działalności. W świetle powyższego przepisu dopuszczalne bowiem było jedynie umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne emerytalne i rentowe, a zdaniem organu składki za okres od dnia 30 grudnia 1999r. do dnia 28 lutego 2000r. zostały opłacone. Stąd postępowanie w tym zakresie było bezprzedmiotowe. Dodatkowo organ zaznaczał, że art. 4 ust. 1 wspomnianej ustawy dotyczy jedynie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Nie przewiduje zaś możliwości umorzenia składek na Fundusz Pracy. Dlatego też i w tej części wniosku skarżącego nie można było pozytywnie rozpatrzyć. II. Postępowanie przed sądem administracyjnym. 1. Na powyższe rozstrzygnięcie W.C. (działając zgodnie z pouczeniem) wniósł dnia 28 maja 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie za pośrednictwem ZUS zarzucając organowi naruszenie art. 4 cyt. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe. Nadto wskazał, że wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od dnia 1 marca 2000 roku do dnia 31 sierpnia 2001 roku umorzonych zaskarżoną decyzją wskazaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest błędna i nie wynosi 645, 21 zł, lecz powinna wynosić 7 125, 78 zł. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesłał powyższą skargę do Sądu Okręgowego w Tarnowie Wydział IV Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnosząc o oddalenie odwołania i wyjaśniając przy tym, że uznanie za zapłacone części składek (co wpłynęło na uznanie części postępowania za bezprzedmiotowe) wynikało z zastosowania w sprawie przeliczenia wszystkich opłacanych przez W.C. składek (za siebie i pozostałych pracowników) proporcjonalnie również za B.C. w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78 poz. 465). Wpłacona przez płatnika kwota pokryła więc proporcjonalnie konta wszystkich ubezpieczonych, nie pokrywając przy tym w pełni żadnego z tych kont. Stąd na koncie ubezpieczonej B.C. za okres od dnia 30 grudnia 1999 r. do dnia 31 sierpnia 2001 r. kwota nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne wnosiła 432,32 zł (i ta kwota została umorzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych), gdyż w pozostałej części składki zostały opłacone tzn. zaliczone zostały dotychczasowe wpłaty płatnika proporcjonalnie na konto B.C. w tej części. Przy czym łączna kwota składek należnych z tytułu ubezpieczenia społecznego B.C. we wskazanym okresie wynosiła rzeczywiście 7 125, 78 zł. Organ podniósł też, że jego zdaniem, pomimo błędnego pouczenia o środkach zaskarżenia, właściwym w sprawie powinien być sąd powszechny. Organ przyznał wprawdzie, że brak jest wyraźnego w tej kwestii przepisu, jednak jego zdaniem, skoro przepisy cyt. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń oraz ustawy - Prawo bankowe poddały sądom powszechnym orzekanie co do zwrotu odsetek za zwłokę od należności głównej to uznać należało, że tryb ten dotyczył całości zagadnień rozstrzyganych w trybie powołanej ustawy. 3. Pismem z dnia 23 lipca 2009r. Sąd Okręgowy w Tarnowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przesłał skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. 4. W dodatkowych pismach procesowych (z dnia 25 sierpnia 2010r. i dnia 25 listopada 2010r.) skarżący podkreślał, że nigdy nie opłacił należnych składek za B.C., wszystkie składki były opłacane wyłącznie w związku ze składanymi ówcześnie dokumentami rozliczeniowymi. Natomiast zgłoszenie do ubezpieczenia i złożenie korekt deklaracji dokonane zostało dnia 7 września 2009r. wyłącznie w związku z wezwaniem ZUS z dnia 21 lipca 2007r, w którym to wezwaniu ZUS powołując się na nowo uchwaloną ustawę z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe wskazywał, że wnioski w sprawie umorzenia będzie można składać od dnia 1 września 2009r., przed tym jednak konieczne jest ustalenie stanu zobowiązań. Skarżący podkreślał więc, że na dzień wejścia w życie ww. ustawy składki za B.C. były nieopłacone 5. Powyższe okoliczności zostały przyznane przez ZUS, który w piśmie z dnia 19 października 2010r. potwierdził wezwanie w toku postępowania wyjaśniającego o złożenie dokumentów rozliczeniowych i zgłoszeniowych, podnosząc jednak, że zgodnie z §11 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych uprawniony był do rozliczania z mocą wsteczną w oparciu o złożone korekty deklaracji rozliczeniowych (ZUS DRA) oraz imienne raporty miesięczne (ZUS RCA, dawniej ZUS RNA). Organ podkreślił, że wpłaty dokonywane są zbiorczo na konkretne fundusze, a nie za konkretnych ubezpieczonych. W konsekwencji więc uprawnione było proporcjonalne rozliczenie kont wszystkich ubezpieczonych, co spowodowało, że część należnych składek została uznana za zapłacone, część (w tym składki za innych pracowników) nie została pokryta w 100%. Dodatkowo ZUS w piśmie z dnia 7 stycznia 2011r. potwierdził dokonanie zgłoszenia do ubezpieczenia dnia 16 września 2009 tj. po wejściu w życie ww. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe III. Rozważania Sądu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 1. Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły być rozpatrzone przez sąd administracyjny. 2. W sprawie przedmiotem sporu było zastosowanie art.4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe to jest zasadność wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz wpłat na Fundusz Pracy od B.C. podlegającej ubezpieczeniu za okres od dnia 30 grudnia 1999r. do 31 sierpnia 2001 z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie pozostawania na urlopie wychowawczym. 3. Bezspornym było, że B.C. podlegała za ww. okres obowiązkowi ubezpieczeniowemu, a także należne były za ten okres wpłaty z tytułu Funduszu Pracy. Powyższe wynikało z zgłoszenia do ubezpieczenia i korekt dokumentów rozliczeniowych złożonych przez skarżącego na wezwanie organu z dnia 21 lipca 2009r. 4. W sprawie sporne było natomiast czy poprzez fakt, że skarżący po dniu wejścia w życie ww. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, na wyraźne wezwanie ZUS (ww. pismo nr [...] z dnia 21 lipca 2009r. - k.16) powołujące się na konieczność ustalenia wysokości należności w celu jej późniejszego umorzenia, złożył zgłoszenie do ubezpieczenia, raporty imienne i korekty dokumentów rozliczeniowych - można było przyjąć, że dokonane przez ZUS w oparciu o powyższe dokumenty, proporcjonalne, ponowne przeliczenie wpłat dokonywanych przed dniem 1 września 2009r. na poczet ówcześnie deklarowanych należności skutkowało uznaniem części zaległości z tytułu składek dotyczących B.C. za zapłacone w rozumieniu przepisów powołanej ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. 5. Należy zauważyć, że gdyby skarżący nie złożył wymienionych w wezwaniu ZUS dokumentów, to organ zobowiązany byłby do wydania stosownej decyzji potwierdzającej zaległość za cały okres podlegania ubezpieczeniu przez B.C. 6. Jednakże na wstępie, zdaniem Sądu, należało rozważyć czy w ogóle sądy administracyjne są uprawnione do rozstrzygania w sprawach dotyczących umarzania należności ZUS w trybie art. 4 ust.1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe. 7. Zdaniem ZUS uprawnionym do rozstrzygania w tym zakresie powinny być sądy powszechne zakładając racjonalność ustawodawcy, który w sprawach dotyczących zwrotu odsetek od należności głównej za okres przebywania na urlopie wychowawczym poddał orzecznictwu sądów powszechnych. 8. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stanowisko ZUS w zakresie właściwości sądów powszechnych jest zasadne. 9. Istotnie, przepisy cyt. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe dotyczące umorzeń zaległości osób przebywających na urlopach macierzyńskich (art.3) i wychowawczych (art.4) tylko w przypadku urlopów macierzyńskich (w art.5 ust.2) w sposób wyraźny stanowią, że od wydanych w tych sprawach decyzji przysługuje tryb odwoławczy do sądu powszechnego. Brak jest natomiast analogicznego przepisu co do urlopów wychowawczych. Jedynie w art.5 ust.7 wskazano, że tryb ten stosuje się do zaliczenia lub zwrotu nadpłaty w wyniku umorzenia odsetek od zaległości głównej w przypadku osób pozostających na urlopach wychowawczych. 10. Powyższa niespójność w przepisach spowodowała pierwotną praktykę stosowania przez ZUS trybu administracyjnego (wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy) oraz poddawanie zapadłych w ten sposób rozstrzygnięć sądom administracyjnym (vide: wyroki sądów administracyjnych w sprawach I SA/Ol 643/10, I SA/Op 533/10, I SA/Łd 822/10). Niemniej jednak praktyka ta uległa zmianie, o czym świadczy m.in. przyjęcie do rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych sprawy dotyczącej art. 4 ust.1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe i skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego zapytania (związanego z odmową umorzenia zapłaconych składek przez osobę pozostającą na urlopie wychowawczym) "czy art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe jest zgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP)" – sygn. P 24/10. 11. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie praktyka poddawania wszystkich rozstrzygnięć ZUS w przedmiocie wniosków złożonych w trybie ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe do rozstrzygania sądom powszechnym jest prawidłowa. Dotyczy to również wniosków składanych w tym trybie ale w związku z żądaniem umorzenia wpłat na Fundusz Pracy. 12. Na wstępie należy bowiem zaznaczyć, że przepis ogólny tj. art.83 ust.4 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako wyjątek od reguły dotyczącej zaskarżania wszystkich decyzji ZUS do sądu powszechnego (poprzez odwołanie wnoszone w trybie art.83 ust.2) przewiduje, że "... od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.". 13. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, ww. art.83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy trybu zaskarżania decyzji "w sprawach o umorzenie" wymienionych w tejże ustawie tj. umorzeń określonych w art. 28 ustawy i wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego (art.28 ust.3b) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365). Nie dotyczy natomiast innego typu umorzeń związanych z szczególnym uregulowaniem sytuacji kobiet podlegających obowiązkowi ubezpieczeniowemu z tytułu prowadzenia (lub współpracy) działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym. Umorzenia składek w trybie art. 3 (urlop macierzyński) i art. 4 (urlop wychowawczy) ww. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe nie mają charakteru "uznania administracyjnego" jakim jest decyzja w trybie przepisów ogólnych tj. art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenia te wynikają po prostu z jednorazowej, o charakterze wyjątkowym, regulacji ustawowej niwelującej skutki błędnej praktyki (w latach 1999-2005) przyjmowania, że w przypadku zbiegu działalności gospodarczej w okresie pozostawania w zatrudnieniu i przebywania na urlopie wychowawczym lub macierzyńskim, nie powstaje obowiązek ubezpieczeniowy z tytułu działalności gospodarczej. 14. Na marginesie należy dodać, że ustawodawca uzupełnił również swój błąd w postaci pominięcia możliwości umorzenia w trybie ww. przepisów składek na Fundusz Pracy i ustawą z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257 poz. 1725) w art. 8 dodał do dotychczasowego art. 4 ustęp 5 w brzmieniu: "przepisy ust.1-4 stosuje się odpowiednio do należności Funduszu Pracy z tytułu składek na ten Fundusz" , przy czym zgodnie z art.9 w zw. z art. 14 ustawy stosowny wniosek należy złożyć począwszy 6 miesięcy od dnia 1 lutego 2011r. 15. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, zdaniem Sądu, organ pouczając o prawie do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz prowadząc dalsze postępowanie w trybie art.127 §2 i art.138 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art.83 ust.4 cyt. ustawy naruszył powyższy przepis, co spowodowało jego zastosowanie, podczas gdy sprawa powinna być rozpatrywana w trybie art.83 ust.2 tejże ustawy. 16. W konsekwencji sąd administracyjny był uprawniony jedynie do rozpoznania skargi na decyzję ZUS z dnia 27 kwietnia 2010r. jako, że została ona wydana w trybie postępowania administracyjnego. Kontrola sądu mogła się jednak ograniczyć wyłącznie do kwestii formalnych tj. sprawdzenia, czy został w sprawie uruchomiony właściwy tryb załatwienia sprawy. Sąd administracyjny nie mógł jednak skontrolować merytorycznych kwestii spornych (prawidłowości przyjęcia, że złożone po dniu 1 września 2009r. dokumenty rozliczeniowe na żądanie organu w celu skorzystania z dobrodziejstwa ustawy umożliwiającego umorzenie nieopłaconych składek uprawniały ZUS do przyjęcia, że przeliczone wpłaty w części są zapłaconymi składkami za B.C. ), taka kontrola naruszałaby bowiem uprawnienia sądu powszechnego do badania zasadności odwołania od pierwotnej decyzji ZUS z dnia 27 listopada 2009r. nr [...]. 17. Skarżący nie może jednak tracić uprawnień do skutecznego zaskarżenia decyzji z powodu błędnego pouczenia. W ponownym postępowaniu organ sprostuje więc pouczenie o prawie zaskarżenia ww. decyzji z dnia 27 listopada 2009r. nr [...] poprzez wniesienie odwołania do sądu powszechnego za pośrednictwem organu wzywając jednocześnie skarżącego o sprecyzowanie czy wobec pierwotnie błędnego pouczenia o środkach zaskarżenia, wniesiony przez skarżącego wniosek z dnia 14 grudnia 2009r. o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie mógł być potraktowany jako odwołanie do sądu powszechnego zgodnie z sprostowanym pouczeniem. 18. W oparciu o powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 135 poz. 1270 ze zm.). Przepis ten stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.