III SA/Po 111/11

Dnia 19 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi C. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia ....r. nr w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) radcy prawnemu P. S. kwotę ... uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości ... zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia 13 września 2010 r. ustalił , na podstawie art. 1 , art. 5, art. 6 ust. 4, art. 7, art. 8, art. 9, art. 14 i art. 15 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. Nr 93 z 2009r., poz. 768 ze zm.) oraz art. 207 i art. 21 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn po zmarłym w dniu 20 września 2009 r. H. w wysokości 8271,00 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż C. nabył spadek po H. w 1/3 części na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2009 r.. Orzeczenie to uprawomocniło się z dniem 25 grudnia 2009 r. Na podstawie art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie rzeczy lub praw majątkowych m. in. przez zstępnych, jeżeli zgłoszą oni fakt nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Po upływie tego terminu podatnik nie ma prawa ubiegać się o uzyskanie powyższego zwolnienia podatkowego. C. złożył zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w dniu 29 lipca 2010 r., a zatem po upływie powyższego 6 miesięcznego terminu. Z tego względu strona została zobowiązana do uiszczenia podatku, a organ przyjął do jego obliczenia wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych podaną przez stronę w zeznaniu podatkowym. W odwołaniu od tej decyzji C. zarzucił naruszenie art. 4a ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn (poprzez jego niezastosowanie w sprawie), wnosząc o zmianę decyzji i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2009 r. uprawomocniło się z dniem 25 grudnia 2009 r., jednakże złożył on wniosek do Sądu o doręczenie odpisu tego postanowienia z klauzulą prawomocności, a w dniu 10 lutego 2010 r. doręczono mu postanowienie Sądu opatrzone klauzulą informującą, iż "orzeczenie jest prawomocne z dniem ......, P., dnia 2010.02.01". Podatnik uznał wobec tego, iż datą uprawomocnienia się powyższego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu był dzień 1 lutego 2010 r. i dopiero od tego momentu zaczął biec ustawowy 6 miesięczny termin do zgłoszenia nabycia spadku Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. W ocenie strony orzeczenie sądowe nie może zyskać waloru prawomocności, jeżeli stwierdzenie prawomocności nastąpiło w wadliwy sposób. Według odwołującego w tej sytuacji złożenie zeznania podatkowego w dniu 29 lipca 2010 r. nastąpiło w terminie uprawniającym go do skorzystania ze zwolnienia na podstawie art. 4 a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 16 grudnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że postanowienie Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym H. uprawomocniło się z dniem 25 grudnia 2009 r., wobec czego 6 miesięczny termin wynikający z art. 4 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tj. Dz. U. z 2009 r., nr 93, poz. 768 ze zm.) upływał z dniem 25 czerwca 2010 r. W dniu 7 września 2010 r. strona wniosła o przywrócenie terminu do zgłoszenia nabycia spadku, jednak organ I instancji postanowieniem z dnia 13 września 2010 r. odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie, wskazując, iż powyższy 6 miesięczny termin jest nieprzywracalnym terminem prawa materialnego, a nie terminem procesowym. Data 1 lutego 2010 r. jest jedynie datą sporządzenia przez Sąd Rejonowy odpisu postanowienia z dnia 3 grudnia 2009 r. Według organu w sprawie nie miał ponadto zastosowania przepis art. 4a ust. 2 ustawy, gdyż C. dowiedział się o uprawomocnieniu postanowienia Sądu przed dniem 25 czerwca 2010 r. Ostatecznie organ podkreślił, iż złożenie zeznania podatkowego po upływie terminu 6 miesięcznego oznacza konieczność uiszczenia przedmiotowego podatku od spadku. Złożona bowiem w dniu 29 lipca 2010 r. informacja o pozostałych podatnikach SD-3/A stanowiąca załącznik do zeznania SD-3, jak i złożone w dniu 7 września 2010 r. zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD – Z2 wniesione zostały po upływie terminów uprawniających do zastosowania zwolnienia od podatku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez C., żądającego uchylenia w całości decyzji Dyrektora Izby i umorzenia postępowania z powodu naruszenia przepisów wskazanych uprzednio w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył generalnie zarzuty podniesione w toku postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącego – ustanowiony z urzędu podniósł dodatkowy zarzut naruszenia art. 120 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez rażące naruszenie zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej i bezpodstawne przyjęcie, iż negatywne skutki błędnego wskazania przez sąd powszechny daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku obciążają skarżącego oraz przyjęcie, iż C. miał obowiązek dodatkowej weryfikacji informacji udzielonej przez sąd powszechny w zakresie daty uprawomocnienia się orzeczenia. Pełnomocnik strony powołał się przy tym na wyrok NSA z dnia 16 lutego 2010 r. (sygn. akt II FSK 1631/08), zgodnie z którym uchybienie 6 miesięcznemu terminowi przez podatnika nie może powodować dla niego ujemnych skutków, gdy niedochowanie tego terminu spowodowane zostało przyczynami leżącymi po stronie organu podatkowego (czy szerzej – organu władzy publicznej, w tym sądu powszechnego). Na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. skarżący oświadczył, iż był obecny na rozprawie sądowej 3 grudnia 2009 r., tj. w dniu wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Pełnomocnik skarżącego podtrzymał, zawarty w piśmie procesowym, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich legalności i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując, według powyższych kryteriów, oceny zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Wskazać należy na wstępie, iż zgodnie z art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. – Dz. U. z 2009 r., Nr 93, poz. 768 ze zm.) zwolnienie od podatku z tytułu nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych m. in. przez zstępnych uzależnione jest od zgłoszenia faktu nabycia do właściwego organu w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Przekroczenie tego terminu skutkuje zatem kategoryczną utratą przez danego podatnika prawa do zwolnienia, a powyższy 6 - miesięczny termin nie może być przywrócony jako termin prawa materialnego, a nie procesowego (zob. m. in. wyrok WSA we Wrocławiu z 17 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 1024/08, lex nr 493569; wyrok WSA w Gdańsku z 12 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 897/08, lex nr 493565). W niniejszej sprawie otwarcie spadku nastąpiło z dniem 20 września 2009 r. (data zgonu spadkodawcy), a postanowienie stwierdzające nabycie spadku po nim z dnia 3 grudnia 2009 r. uprawomocniło się z dniem 25 grudnia 2009 r. (k. 2 i 2 v akt administracyjnych). Od tego momentu dla wszystkich spadkobierców zaczął biec nieprzywracalny ustawowy termin 6 miesięcy do dokonania odpowiedniego zgłoszenia, skutkującego uzyskaniem zwolnienia od podatku od spadku. Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, iż niezasadny był zarzut strony skarżącej dotyczący tego, iż na skutek błędnego działania Sądu Rejonowego mogła ona przyjąć dzień 1 lutego 2010 r. jako datę początkową biegu powyższego 6 miesięcznego terminu. Sąd Rejonowy przysłał skarżącemu odpis postanowienia z dnia 3 grudnia 2009 r., na którym miał stwierdzić datę uprawomocnienia się powyższego orzeczenia. Z odpisu tego wynika jednak, iż na skutek niewątpliwego zaniechania Sądu Rejonowego data ta nie została w ogóle wskazana (a nie jak twierdzi strona wskazana błędnie), a podawany przez skarżącego dzień 1 lutego 2010 r. był jedynie datą, w której Sąd miał stwierdzić dzień uprawomocnienia się orzeczenia z dnia 3 grudnia 2009 r. ( k. 74 i 74 v akt adm. ). Sąd Rejonowy nie dokonał zatem błędnego wskazania daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu skarżącego, gdyż data ta nie została w ogóle wykazana na przedmiotowym odpisie postanowienia. Wskazać należy przy tym wyraźnie, iż zwolnienie uregulowane w art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn ma charakter przywileju podatkowego (finansowego), którego uzyskanie jest możliwe na równych zasadach dla wszystkich podatników, ale po spełnieniu ściśle określonych kryteriów formalnych. Rzeczą samych podatników jest wobec tego dochowanie należytej staranności w celu uzyskania tej niewątpliwej korzyści podatkowej. W ocenie Sądu podatnik po otrzymaniu w dniu 10 lutego 2010 r. odpisu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2009 r. nie wskazującego daty jego uprawomocnienia się we własnym interesie powinien wyjaśnić tę kwestię w odpowiednim trybie w Sądzie Rejonowym, w celu uzyskania pełnych danych na temat daty rozpoczynającej bieg terminu do zgłoszenia nabycia spadku. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego nie była tutaj konieczna ponadprzeciętna znajomość prawa, a istniały zaś racjonalne podstawy do podjęcia takich kroków przez zainteresowaną stronę. Wszelkie zaniechania strony w tym zakresie powodują natomiast ujemne skutki procesowe w postaci złożenia zeznania po upływie 6 miesięcznego terminu określonego w art. 4 a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy i utraty prawa do zwolnienia podatkowego. Trzeba bowiem jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że zaniechanie Sądu Rejonowego nie polegało na błędnym podaniu daty uprawomocnienia się postanowienia z dnia 3 grudnia 2009 r., lecz na jej nie wskazaniu w ogóle, co oznaczało, iż stwierdzenie prawomocności zawarte przy odpisie postanowienia doręczonego stronie w lutym 2010 r. jest praktycznie bezprzedmiotowe i nie mogło być dokumentem pozwalającym skarżącemu na ustalenie początkowej daty biegu 6 miesięcznego terminu do zgłoszenia do organu nabycia spadku po zmarłym H. (ojcu). Strona skarżąca składając ostatecznie zeznanie podatkowe po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku pozbawiła się nieodwracalnie prawa do uzyskania zwolnienia podatkowego na zasadzie art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W niniejszej sprawie nie miał ponadto zastosowania przepis art. 4 a ust. 2 powyższej ustawy, gdyż z akt sprawy nie wynika, że nabywca dowiedział się o nabyciu spadku po upływie 6 miesięcznego terminu do zgłoszenia tego nabycia, czyli dopiero po dniu 25 czerwca 2010 r. Skarżący jako uczestnik postępowania był obecny na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r., na której Sąd Rejonowy wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, na podstawie ustawy, przez żonę, córkę i syna zmarłego. Sąd uznał ponadto, iż powołany przez pełnomocnika skarżącego wyrok NSA z dnia 16 lutego 2010 (sygn. akt. II FSK 1631/08) dotyczy innego stanu faktycznego i nie może uzasadniać w przedmiotowej sprawie tezy o ujemnych skutkach prawnych poniesionych przez stronę na skutek przyczyn leżących po stronie organu władzy publicznej. W tym stanie rzeczy Sąd nie podzielił zarzutu, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 120 i 121 § 1 O. p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Nie można bowiem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić naruszenia zasady praworządności, albowiem jak wykazano wyżej organy obu instancji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa ani zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych, ponieważ postępowanie było przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa procesowego i prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Fakt natomiast złożenia deklaracji podatkowej zgodnej z rzeczywistym stanem masy spadkowej i prawidłowo oszacowaną wartością poszczególnych jej składników skutkował przyjęciem przez organ wartości nabytych przez skarżącego rzeczy w oparciu o powyższą deklarację. Ze względu na powyższe, skoro zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiadały prawu, Sąd uznając skargę za bezzasadną, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd postanowił w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 15 w zw. z § 2 ust. 3 i § 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – jak w punkcie II orzeczenia.