III SA/Kr 292/11

WyrokWSA w Krakowie2011-05-19

Skład orzekający: Grażyna Danielec, Krystyna Kutzner, Janusz Kasprzycki

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy zasiłek celowy na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej może zostać przyznany osobie, która poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej w budynku, który nie jest jej miejscem zamieszkania, ale którego jest właścicielką?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej tylko dlatego, że straty wystąpiły w budynku, który nie jest miejscem zamieszkania wnioskodawcy, jest nieprawidłowa. Prawo do zasiłku celowego w przypadku klęski żywiołowej obejmuje straty w substancji majątkowej własności, a nie tylko w miejscu zamieszkania, co jest zgodne z celami i zasadami ustawy o pomocy społecznej. Organy administracji nie mogą opierać się na aktach wewnętrznych, które nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego, a także muszą dokładnie ustalić stan faktyczny.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania M. S. zasiłku celowego w kwocie 300 000 zł w związku ze zniszczeniem jej domu mieszkalnego w wyniku osuwiska. Organy administracji odmówiły przyznania zasiłku, argumentując, że M. S. nie zamieszkiwała w zniszczonym domu, a jej potrzeby mieszkaniowe były zaspokojone w innym miejscu. M. S. twierdziła, że jest właścicielką zniszczonego domu, poniosła straty i jej potrzeby mieszkaniowe nie były w pełni zaspokojone w miejscu tymczasowego zamieszkania. Skarżąca zarzuciła organom błędne ustalenia faktyczne, naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. S. kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 stycznia 2011 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji z dnia [...] 2010 r. wydanej z upoważnienia Wójta Gminy, nr [...], orzekającej o odmowie przyznania M. S. pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 300 000 zł w związku ze zniszczeniem w wyniku aktywnego osuwiska domu mieszkalnego położonego w miejscowości A 38, gmina B na podstawie art. 2, art. 3, art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania M. S. pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 300 000 zł w związku ze zniszczeniem w wyniku aktywnego osuwiska domu mieszkalnego położonego w miejscowości A 38, gmina B z uwagi na to, że na dzień wystąpienia szkód spowodowanych osuwiskiem (w wyniku czego dom został decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego zakwalifikowany do rozbiórki) w domu położonym w miejscowości A 38 zamieszkiwał Z. S. Fakt ten potwierdza sporządzony w dniu 7 czerwca 2010 r. protokół oceny szkód osuwiskowych, gdzie wskazano, że M. S. jest właścicielką, a Z. S. mieszkańcem domu. Potwierdza to również wywiad środowiskowy, podczas którego Wnioskodawczyni potwierdziła, że mieszka wraz z rodziną w miejscowości C. Zamieszkiwanie przez Stronę w C potwierdzone zostało również w akcie notarialnym oraz decyzji PINB, nr [...]. Organ I instancji podkreślił, iż zasiłek celowy przeznaczony jest na zabezpieczenie mieszkania (domu) osobom, które je utraciły w wyniku klęski żywiołowej, w przedmiotowej sprawie w wyniku uaktywnienia się osuwiska. Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła M. S., zarzucają decyzji organu I instancji błędne ustalenie stanu faktycznego, tj. ustalenie, że Odwołująca nie utraciła swojego miejsca zamieszkania, a także naruszenie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie, że zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie osobie, która utraciła miejsce zamieszkania. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku celowego w wysokości 300 000 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania P. M. S. podała, że na podstawie umowy dożywocia z dnia 15 kwietnia 2010 r. stała się właścicielką domu położonego w miejscowości A 38. Rok przed zawarciem umowy Strona zajmowała i posiadała budynek, remontując go i czyniąc na niego nakłady. Ponieważ w tym czasie nie istniała możliwość przebywania w domu, Odwołująca wraz z rodziną przebywała w miejscu swojego uprzedniego zamieszkiwania, tj. w C, gdzie zajmowała tymczasowo pokój z kuchnią w domu teściów. Ponadto M. S. zaznaczyła, że zostały spełnione przesłanki z art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Warunkiem przyznania zasiłku jest poniesienie strat, a za stratę można uznać uszkodzenie mieszkania w stopniu uniemożliwiającym pełnienie przez lokal funkcji mieszkalnej. Do odwołania M. S. dołączyła dowody nabycia materiałów budowlanych. Organ odwoławczy w wyniku odwołania stwierdził, że pomoc, o którą wnioskowała M. S. jest przyznawana na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jak stanowi art. 40 ust. 1 powołanej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany również osobie i rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. 2). Zasiłek, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3). Kolegium wskazało, iż w sprawie przyznania pomocy w związku z klęską żywiołową zastosowanie znajduje nie tylko powołany art. 40, ale również zasady ogólne pomocy społecznej określone w przepisach art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. l ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast w myśl art. 3 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3), potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 września 2007 r. (sygn. akt I OSK 1962, LEX nr 467105), pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej, wymienione w art. 3 ust. 1 u.p.s. nie zostało ustawowo zdefiniowane, będąc prawnie niedookreślonym i wymagając indywidualnego podejścia, zatem przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dalej organ podnosi, że nie budzi żadnych wątpliwości, iż Odwołująca jest właścicielką nieruchomości położonej w województwie [...], powiecie [...], miejscowości A, jednostka ewidencyjna B, obręb [...], utworzonej z działek nr 62, 321/3, 321/6, 430/2 oraz znajdującego się na niej budynku mieszkalnego parterowego o powierzchni 90 m2. W związku z uaktywnieniem się osuwiska PINB dla powiatu [...] - ziemskiego w C decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...], nakazał rozbiórkę budynku mieszkalnego nr 38 usytuowanego na działce nr 321/6 w A. W przedmiotowej sprawie organ I instancji odmówił jednak przyznania M. S. pomocy w związku ze zniszczeniem w wyniku uaktywnienia się osuwiska domu mieszkalnego położonego w miejscowości A 38, gmina B, wskazując, iż straty wystąpiły w budynku, w którym Wnioskodawczyni nie mieszkała. Potwierdzeniem tej okoliczności są zgromadzone dokumenty, tj. protokół nr [...] z dnia 7 czerwca 2010 r., stanowiący ocenę szkód osuwiskowych (stwierdzający, że mieszkańcem domu jest Z. S. k: 2\ wywiad środowiskowy z dnia 7 czerwca 2010 r. (w którym jako miejsce zamieszkania Strony wskazano C k: 4), oświadczenie Z. S. (k: 9), decyzja PINB dla powiatu [...] - ziemskiego w D z dnia [...] 2010 r. (w której stwierdzono, że podczas kontroli M. S. oświadczyła, że nie mieszka na terenie posesji nr 38 k: 10). W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uzasadnił odmowę przyznania zasiłku. Należy wskazać, iż zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych niewątpliwie stanowi niezbędną potrzebę. Jednakże M. S. i Jej rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w domu położonym w C (gmina B), gdzie zajmuje pokój z kuchnią. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r. (sygn. akt IV SA/G1 182/08, LEX nr 509562), samo powstanie, na skutek zdarzenia losowego, straty w nieruchomości budynkowej stanowiącej własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy osoba ta ma zaspokojone potrzeby życiowe w innym miejscu, nie może stanowić wyłącznej przesłanki udzielenia takiej pomocy w postaci zasiłku celowego. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, iż pomoc społeczna ma charakter uzupełniający, a zasiłku celowego nie można traktować jako odszkodowania za poniesione szkody, gdyż taki cel mają inne instytucje. Istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Dlatego też organy orzekające w sprawie obowiązane są, ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 964/08, LEX nr 477396). Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie przyznanie zasiłku celowego nie jest konieczne, gdyż rodzina Wnioskodawczyni mieszka w C. Kolegium wskazuje, iż rozumie niezadowolenie Strony z odmowy przyznania pomocy w wysokości 300 000 zł, jednakże należy wskazać, iż straty poniesione w związku ze szkodami jakie nastąpiły w wyniku zalania domostw oraz uaktywnieniem się osuwisk, co miało miejsce w maju 2010 r. (powódź), mają bardzo duże rozmiary, stąd istnieje konieczność przyznania pomocy na zasadach art. 40 cyt. ustawy dużej grupie obywateli. Kolegium wskazuje, iż uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, LEX nr 299415). Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M. S. W skardze podniosła zarzuty: -błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonej decyzji polegające na przyjęciu, iż M. S. oraz jej rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w domu położonym w C, czego konsekwencją jest - niezasadne przyjęcie - że przyznanie zasiłku celowego nie jest konieczne, - naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy a to : art. 107 k. p. a poprzez nie zawarcie w uzasadnieniu decyzji niezbędnych elementów umożliwiających jej sądową kontrolę, art. 7 kpa oraz 77 § 1 kpa poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu obywateli, - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy , a to: art. 40 ust. 2 Ustawy o pomocy społecznej poprzez: przekroczenie granic uznania administracyjnego przez dowolną, nieuzasadnioną i nie opartą na wyjaśnieniu stanu faktycznego ocenę hierarchii zgłaszanych potrzeb skarżącej, która to stanowiła podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jak również nie wyjaśnienia motywów takiego uznania, niezasadne przyjęcie, iż stale rosnąca liczba osób wymagających wsparcia, jak również wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia stanowi podstawę odmowy opieczenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc - w tym również skarżącej, niezasadne przyjęcie, iż podstawą odmowy przyznania pomocy skarżącej jest konieczność przyznania pomocy dużej grupie obywateli, naruszenie art. 2 ust.1 Ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd sprawując tę kontrolę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, a zatem podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w badanej sprawie były przepisy ustawy pomocy społecznej. Zgodnie z art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r., poz. 1362 z późn. zm.), zasiłek celowy specjalny może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Użyty w tym przepisie wyraz "może" wskazuje na charakter uznaniowy rozstrzygnięć wydawanych na jego podstawie. Nie oznacza to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego w tym art. 7 kpa i 77 § 1 kpa, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Uznanie administracyjne oznacza prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz finansowych możliwości ośrodków pomocy społecznej. Uznanie administracyjne w niniejszej sprawie obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jednakże wstępnym i decydującym warunkiem podjęcia decyzji w tym zakresie jest zaistnienie przesłanki w postaci straty w wyniku klęski żywiołowej. Wydając decyzję uznaniową organy administracji publicznej powinny brać pod uwagę i stosować przepisy, które określają cel danej regulacji ustawowej. Zgodnie z art. 2 ust 1 u.p.s. i art. 3 ust. 1 u.p.s. zasadniczym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W ramach regulacji tej ustawy wspiera się osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, zaś rodzaj, rozmiar i forma świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podkreślić nadto należy, że w wypadku decyzji uznaniowej na organach pomocy społecznej ciąży obowiązek szczególnej dbałości o uwzględnienie słusznego interesu obywatela oraz dokładne ustalenie stanu faktycznego, co z kolei powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w wyczerpującym uzasadnieniu rozstrzygnięcia, jakie zostanie wydane. Wydając decyzję uznaniową organy administracji publicznej powinny brać pod uwagę i stosować przepisy, które określają cel danej regulacji ustawowej. Bezspornym jest, że pomoc udzielana osobom poszkodowanym w związku z powodziami, jakie nawiedziły Polskę w maju i czerwcu 2010r. mieści się w możliwościach pomocy społecznej, gdyż na ten cel przeznaczone zostały stosowne środki pochodzące z budżetu państwa. Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w tej sprawie, stanowisko, że przesłanką przyznania zasiłku celowego z art. 40 ustawy o pomocy społecznej jest wystąpienie strat jedynie w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się nie jest trafne i kłóci się z zasadami i celami ustawy o pomocy społecznej. Wykładnia językowa, celowościowa i systemowa przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 40 w zw. z art. 2, 3 i 7 tej ustawy, sprzeciwia się takiemu stanowisku. Skoro pomoc społeczna jako instytucja polityki społecznej Państwa, ma umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, w jakich się znalazły, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy) oraz pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, to ograniczenie pomocy w formie zasiłku celowego z art. 40 ustawy tylko do strat w budynkach mieszkalnych lub lokalach mieszkalnych prowadziłoby do zawężenia realizacji celów ustawowych. Bezsprzecznie nie można się przy wykładni normy zawartej w art. 40 ustawy odcinać się od celów i zasad, jakie rządzą w systemie pomocy społecznej, skoro przepis ten znajduje się w ustawie o pomocy społecznej. Zwrócić, zatem należy uwagę, że możliwe są, bowiem takie sytuacje, iż osoba lub rodzina poniosła straty w budynku poza miejscem aktualnego zamieszkania, jak to ma miejsce w sprawie niniejszej. Organu I i II instancji nie negują wystąpienia strat w substancji budynku będącym własnością skarżącej, lecz odmawiają wypłaty zasiłku celowego uznając, iż nie jest to miejsce jej zamieszkania. Stanowiska tego nie sposób zaakceptować jako poprawnego, gdyż organy uznały istnienie koniecznego związku pomiędzy powstałą stratą a miejscem zamieszkania (prowadzenia gospodarstwa domowego), nie w wyniku interpretacji przepisów ustawowych, lecz stanowisko w tym zakresie zajęły opierając się na treści wytycznych wojewody i procedury przyznawania dotacji na zasiłki celowe z art. 40 ustawy, bo w nich jest mowa o stratach w budynkach lub lokalach mieszkalnych. Z całą stanowczością podkreślić należy, że takie działanie organów administracji, jest działaniem niezgodnym z zasadą praworządności. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają, bowiem na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że działają one na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, a więc następujących aktów normatywnych: a) Konstytucji RP, b) ustaw, c) ratyfikowanej umowy międzynarodowej, d) rozporządzenia z mocą ustawy, e) rozporządzenia, f) aktów prawa miejscowego. Zaznaczyć przy tym należy, że w piśmiennictwie przyjęty jest pogląd, iż powyższy katalog źródeł prawa (powszechnie obowiązującego) jest zamknięty, co oznacza, że wszelkie inne akty prawne nie mogą stanowić podstawy prawnej skierowanej do obywatela decyzji administracyjnej. Nie ulega, zatem wątpliwości, że akty wewnętrzne, tego rodzaju jak: wytyczne okólniki i instrukcje czy polecenia służbowe, nie są powszechnymi źródłami prawa w hierarchii konstytucyjnych źródeł prawa i w związku z tym nie mogą stanowić samoistnej podstawy prawnej wydawanych decyzji administracyjnych obowiązujących na zewnątrz. W żadnym wypadku akt prawny tej rangi nie może zmienić ani określonych ustawą praw i obowiązków obywateli, ani też podstawowego trybu postępowania administracyjnego w akcie ustawowym, jakim jest Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1982 r., II SA 532/82, OSPiKA 1983). Opieranie się przez kierowników ośrodków pomocy społecznej przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego w celu złagodzenia skutków powodzi jedynie na protokole komisji, bez prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego stanowi naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. W odróżnieniu od zasiłku, o którym mowa w art. 39 u.p.s. przyznanie zasiłku, o którym mowa w art. 40 tej ustawy nie jest uzależnione od wystąpienia niezbędnej potrzeby bytowej. Skarżąca podnosiła, że ona sama i jej rodzina nie ma zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w C, gdyż w domu u teściów zamieszkała jedynie gościnnie, na czas generalnego remontu nieruchomości położonej w A. W domu teściów rodzina trzyosobowa zajmuje pokój z kuchnią, mieszkają tam bez żadnego tytułu prawnego, a zatem zdaniem skarżącej nie można uznać aby mieli zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Dlatego też prowadzili remont generalny w domu, który uległ zniszczeniu w wyniku osuwiska, które uaktywniło się w następstwie powodzi. Organy prowadzące postępowanie powyższych okoliczności nie wyjaśniły. Nie zostało ustalone w jakich warunkach rodzina mieszka w C i czy faktycznie był prowadzony remont generalny w domu położonym w A, czym naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania. Podnieść też należy, iż odróżnieniu od zasiłku, o którym mowa w art. 39 u.p.s. przyznanie zasiłku, o którym mowa w art. 40 tej ustawy nie jest uzależnione od wystąpienia niezbędnej potrzeby bytowej. Podkreślić należy, iż zasiłek celowy z art. 40 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany tym osobom lub rodzinom, które znalazły się w takiej sytuacji w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej, niezależnie od ich dochodu, że w wyniku tych zdarzeń podmioty te poniosły straty obejmujące wszelkie szkody w substancji majątkowej ich własności, których negatywnych skutków nie są w stanie przezwyciężyć własnymi możliwościami i przy wykorzystaniu swoich uprawnień. Tylko taka wykładnia tego przepisu nie będzie sprzeczna z zasadami i celami ustawy o pomocy społecznej, a co za tym idzie, zdaniem składu orzekającego Sądu w tej sprawie, prawidłowa. Skoro organy w rozpatrywanej sprawie nie doszły do tego rodzaju wniosków w wyniku wykładni stosownych przepisów ustawy o pomocy społecznej, to doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego – artykułów: 2, 3, 7 i 40 ustawy o pomocy społecznej - w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ uzupełni postępowanie dowodowe w wyżej wskazanym zakresie i dopiero w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny będzie możliwe orzekanie w przedmiocie przyznania stronie zasiłku celowego. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło