II SA/Ke 301/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 maja 2011r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania H.K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 kpa uchyliło decyzję wydaną w dniu [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, orzekającą o odmowie przyznania H.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią– K.Ś., i umorzyło postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji ustalił, że wnioskiem z dnia 26 października 2010 r. H.K. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, K.Ś. W trakcie postępowania przed organem II instancji zainicjowanego odwołaniem H.K. z dnia 24 listopada 2010 r. od decyzji odmawiającej przyznania H.K. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w dniu 15 lutego 2011 r. K.Ś. zmarła, co zostało potwierdzone odpisem skróconym aktu zgonu wystawionym przez Urząd Stanu Cywilnego. W tej sytuacji organ II instancji stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zobowiązany był do rozpatrzenia na nowo wniosku złożonego przez H.K. Dokonując tego organ uznał ten wniosek za bezprzedmiotowy z uwagi na śmierć K.Ś. Organ zauważył przy tym, że śmierć strony prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania jedynie wówczas, gdy przedmiotem postępowania są uprawnienia i obowiązki o charakterze osobistym, nierozerwalnie związane z osobą strony. W innych przypadkach w miejsce zmarłej strony mogą wstąpić jej następcy prawni. Po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych organ stwierdził, że skoro świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w celu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną, ciężko chorą, niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, to bezsprzeczne jest, że świadczenie to jest nierozerwalnie związane z osobą, nad którą jest sprawowana opieka. Skoro ta osoba zmarła w trakcie trwającego postępowania odwoławczego, to kwestia sprawowania nad nią opieki stała się bezprzedmiotowa, co stosownie do treści art. 105 § 1 kpa uzasadnia umorzenie postępowania. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H.K. domagając się rozstrzygnięcia przez Sąd, czy w okresie gdy sprawował opiekę nad swoją babcią K.Ś., świadczenie pielęgnacyjne mu się należało. Zarzucił bowiem, że z powodu bezczynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego, pozostawał prze długi czas bez środków do życia. Choć bowiem rozumie, że od daty śmierci babci świadczenie pielęgnacyjne mu się nie należy, to za okres od momentu złożenia wniosku, tj. od dnia 26 października 2010 r. do dnia śmierci K. Ś. w dniu 15 lutego 2011 r., powinno mu zostać przyznane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w pisemnych motywach decyzji. SKO podniosło również, że z akt sprawy wynika, iż organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego potwierdzającego wywody skarżącego w zakresie braku chęci, czy też niemożności sprawowania opieki nad K.Ś., przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, tj. przez jej dzieci. Dlatego przedwczesne i niepoparte wystarczającymi dowodami jest twierdzenie skarżącego, jakoby był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię – K. Ś. w okresie od 26 października 2010 r. do 15 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a). p.p.s.a. ) oraz naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. ). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139/06 poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według natomiast art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawane jest nie "na osobę" wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki, lecz samej osobie nie podejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. O dacie, od której przysługuje to świadczenie, decyduje natomiast data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem, o ile spełnione zostały wszystkie warunki przyznania takiego świadczenia (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 czerwca 2008 r., II SA/Lu 328/08, LEX 504811). Wynika stąd, że przedmiotem postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko przyznanie tego świadczenia na okres od daty decyzji do końca okresu zasiłkowego, ale również za okres poprzedzający tę decyzję od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Ma rację organ administracji, że w razie śmierci osoby, której miała dotyczyć opieka osoby wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne, bezprzedmiotowe staje się rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od daty śmierci tej osoby. Z uwagi bowiem na takie zdarzenie prawne, opieka o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nie może już być sprawowana. Nie może więc być też mowy o spełnieniu przez kogokolwiek przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej części postępowanie o przyznanie takiego świadczenia istotnie staje się bezprzedmiotowe. Nie staje się ono jednak bezprzedmiotowe w części dotyczącej okresu rozpoczynającego się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do daty śmierci osoby, nad którą opieka miała być sprawowana. Jeżeli bowiem w tym czasie opieka ta była już sprawowana, to przy spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek, konieczne będzie przyznanie wnioskowanego świadczenia. W razie przeciwnych ustaleń powinno dojść do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W żadnym razie nie może jednak dojść do umorzenia postępowania w tej części. Jego przedmiot bowiem ciągle istnieje. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że uznanie przez organ II instancji, że postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji w całości stało się bezprzedmiotowe z powodu śmierci K. Ś., było wadliwe ze względu na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 i 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie to miało wpływ na wynika sprawy, gdyż prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów nakazywała merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, tj. od października 2010 r. do daty śmierci K. Ś., tj. do dnia 15 lutego 2011 r. Bez względu bowiem na ocenę, czy świadczenie za ten okres wnioskodawcy przysługiwało, konieczne było wyjaśnienie tej kwestii i jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Nie czyniąc tego organ II instancji naruszył również przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 kpa, przez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Należy przy tym zauważyć, że ma rację organ wywodząc w odpowiedzi na skargę, iż przedwczesne i niepoparte wystarczającymi dowodami jest twierdzenie skarżącego, jakoby był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię – K.Ś. w okresie od 26 października 2010 r. do 15 lutego 2011 r. Rolą jednak organu II instancji było dokonanie niezbędnych ustaleń faktycznych w celu wyjaśnienia tej kwestii, skoro miała ona znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wnioskowanego świadczenia, względnie - w razie ustalenia, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części – skorzystanie z możliwości jaką daje art. 138 § 2 kpa. Bez względu jednak na sposób jej rozstrzygnięcia, postępowanie we wskazanej części nie stało się bezprzedmiotowe, gdyż w dalszym ciągu zachodzi konieczność rozstrzygnięcia co do istoty w sprawie wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego wadliwe było uchylenie przez SKO zaskarżonej decyzji z [...] w całości i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji. Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a). i c). p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Rozpoznając niniejszą sprawę ponownie, organ II instancji wyda stosowne rozstrzygnięcie uwzględniając wszystkie przedstawione powyżej uwagi i eliminując wskazane naruszenia prawa.