II ONP 2/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie NSA Zofia Flasińska NSA Marek Stojanowski (spr.) Protokolant Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 2064/09 w spawie ze skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na wycięcie drzew postanowił: odrzucić skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 2064/09 oddalił skargę F. Sp. z o.o. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2009 r. w przedmiocie zezwolenia na wycięcie drzew. Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyżej wskazanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł F. Sp. z o.o. w W. Jako podstawę skargi skarżący wskazał art. 285a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podnosząc, że kwestionowany wyrok został wydany na rozprawie, o której nie został powiadomiony. W uzasadnieniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podczas rozprawy w dniu [...] maja 2010 r. uznał, iż zawiadomienie o terminie rozprawy zostało skarżącemu prawidłowo doręczone. Podstawę decyzji Sądu o skuteczności doręczenia i uznania, że pełnomocnik skarżącego został prawidłowo powiadomiony o terminie stanowiła notatka służbowa z dnia [...] maja 2010 r. zawierająca relację z rozmowy telefonicznej z pracownikiem poczty. Zawiadomienie o wyznaczeniu terminu rozprawy kierowane do pełnomocnika skarżącego zostało zwrócone do Sądu w dniu [...] maja 2010 r. Skarżący nie odebrał zawiadomienia o terminie rozprawy z uwagi na wadliwą awizację przesyłki przez Urząd Pocztowy Nr [...]. Pierwsza awizacja przesyłki datowana była na dzień [...] kwietnia 2010 r., powtórna awizacja opatrzona została datą [...] maja 2010 r., przy czym przesyłkę wyekspediowano zwrotnie do sądu orzekającego w dniu [...] maja 2010 r., a zatem przed upływem terminu odbioru przesyłki na podstawie drugiego awiza, który upłynął w dniu [...] maja 2010 r. Ta sytuacja wadliwej awizacji przesyłki nie powinna pozbawić skarżącego prawa od obrony przed sądem i narażać go na dotkliwe konsekwencje. Zdaniem skarżącego wbrew ustaleniom Sądu orzekającego dokonanym na rozprawie w dniu [...] maja 2010 r. zawiadomienie o terminie rozprawy nie zostało skarżącemu doręczone w sposób prawidłowy tj. zgodny z art. 65 § 2 oraz art. 91 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W dniu rozprawy Sąd nie dysponował wymienionymi w art. 74 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodami potwierdzającymi skuteczność doręczenia pełnomocnikowi skarżącego zawiadomienia o terminie rozprawy, a rozstrzygnięcia w tym zakresie dokonał wyłącznie na podstawie nieprzewidzianej przepisami prawa notatki służbowej z rozmowy telefonicznej pracowników sądu i poczty. W dalszej części uzasadnienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku skarżący wskazał, że wskutek wydania wyroku z dnia [...] maja 2010 r. poniósł szkodę polegającą na zajęciu rachunku bankowego i niemożności dokonania z niego płatności. Skarżący wskazał, że o zaskarżonym wyroku i przeprowadzonej rozprawie skarżący dowiedział się dopiero w wyniku przejrzenia akt sprawy przez pełnomocnika w dniu [...] września 2010 r. oraz z korespondencji Urzędu Dzielnicy m.st. Warszawy. Skarżący podkreślił, że wyroku z dnia 25 maja 2010 r. nie może wzruszyć (zmienić lub uchylić w przeszłości ani obecnie) w drodze innych środków zaskarżenia, a to z powodu stwierdzenia prawomocności tego wyroku od dnia 25 czerwca 2010 r. postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2010 r., a więc przed powzięciem wiadomości przez skarżącego o przeprowadzeniu rozprawy i wyrokowaniu. Skarżący nie będąc prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy i nie mogąc przez to wziąć w niej udziału został pozbawiony możliwości zgłoszenia z zachowaniem terminów ustawowych wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, co zamknęło mu nieodwracalnie drogę do skorzystania ze skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, a w szczególności prawa skarżącego do rozpoznania sprawy w sposób dla niego jawny wskazany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z zachowaniem zasady demokratycznego państwa wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Przedmiotowa skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest drugą skargą tego samego skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt II ONP 4/10 odrzucił skargę skarżącego o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 2064/09 uznając, że skarżący nie wykazał przesłanki warunkującej dopuszczalność tego rodzaju skargi, albowiem nie wyjaśnił dlaczego nie było i nie jest możliwe wniesienie skargi o wznowienie postępowania, skoro powołuje się na okoliczności, o których mowa w art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji przepisu art. 285a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Oznacza to, że skarga taka nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka, albowiem w takim przypadku wzruszenie orzeczenia było możliwe. Wyjątek od tej zasady został określony w art. 285a § 2 p.p.s.a., który polega na tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, ale tylko wówczas gdy jest to wyjątkowy przypadek, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela oraz gdy nie jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Podkreślić należy, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest odrębnym środkiem zaskarżenia orzeczenia. Jest to instytucja nadzwyczajna. Ustawodawca ustalając wymogi jakie powinna spełniać skarga na niezgodność prawem prawomocnego orzeczenia określił, iż skarga powinna zawierać przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie; wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne; uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy; wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono stosując art. 285a § 2 - że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi. Strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. obowiązana jest w skardze, poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 p.p.s.a., wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, co obejmuje także wykazanie dlaczego nie wykorzystała środka zaskarżenia (art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 25 lutego 2011 r., sygn. akt I ONP 14/11 (Lex nr 786611); 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I ONP 16/10 (Lex nr 786614); 11 marca 2011 r., sygn. akt II ONP 1/11. Pogląd, że jeżeli strona wnosi skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a., to musi wykazać, iż występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, został wyrażony także w literaturze prawniczej (B. Dauter, R. Hauser: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Warszawa 2010 r.). Skarżący powinien wykazać zatem, że niezgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności lub praw człowieka i obywatela. Wypełnienie tego warunku skargi powinno wiązać się z wykazaniem, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów Konstytucji zawartych zwłaszcza w jej rozdziale II pt. "Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela". Ponadto skarżący zobowiązany jest wykazać, że występuje "wyjątkowy przypadek". Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy wspomnieć, że skarżący nie wykazał żadnych wyjątkowych okoliczności, a powołana w skardze okoliczność wadliwego – zdaniem strony - zawiadomienia o terminie rozprawy nie może zostać uznana za ten wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a. Jednocześnie nadmienić trzeba, że "wyjątkowość przypadku" odnosi się również do przyczyn, które spowodowały, że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. W przedmiotowej sprawie nie wskazano okoliczności, które spowodowały nieskorzystanie przez skarżącego ze środków zaskarżenia wyroku. Lakoniczne powołanie się w skardze na stwierdzoną prawomocność wyroku w żadnym wypadku nie może zostać uznane za wykazanie przyczyn nieskorzystania przez skarżącego z przysługujących środków prawnych. Ze skargi wynika jedynie, że skarżący dowiedział się o zapadłym wyroku w dniu 9 września 2010 r. podczas przeglądania akt sprawy oraz z korespondencji Urzędu Dzielnicy m.st. Warszawy. Natomiast nie zostało w żaden sposób wykazane, że występuje wyjątkowy przypadek w rozumieniu art. 285a § 2 p.p.s.a., a w szczególności nie zostały przytoczone jakiekolwiek okoliczności wskazujące na powody, które uniemożliwiły skorzystanie przez skarżącego ze środka prawnego w postaci skargi o wznowienie postępowania od wyroku z dnia 25 maja 2010 r. (ta kwestia rozważana była już w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt II ONP 4/10, w tej samej sprawie). Zgodnie z przepisem art. 285d p.p.s.a. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia może opierać się tylko na podstawach naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany. Skarga oparta na innych podstawach jest niedopuszczalna. Zakres podstaw jest ograniczony przez wyłączenie zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie jest w szczególności możliwe podważanie oceny dowodów dokonanej przez sąd, którego orzeczenie zaskarżono, nawet gdy ocena ta jest rażąco wadliwa lub w sposób oczywisty błędna. Nie jest również możliwe powoływanie przez wnoszącego skargę w trybie przepisów art. 285a i nast. p.p.s.a. nowych faktów i dowodów. Analiza skargi wskazuje natomiast, że zasadniczymi jej zarzutami były naruszenia dotyczące okoliczności związanych z doręczeniem zawiadomienia o terminie rozprawy. Rozważania skargi w istocie sprowadzają się do tego, że zawiadomienie o terminie rozprawy awizowane przez pocztę wróciło do Sądu i błędnie przyjęto, iż strona została prawidłowo powiadomiona o terminie rozprawy. Wywody te odnoszą się do ustaleń faktów i oceny dowodów, a stosownie do art. 285d p.p.s.a. in fine podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie ulega zatem wątpliwości, że zgodnie z orzecznictwem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2005 r. sygn. akt III BP 2/05, OSNP 2006/3-4/53) podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, w tym w szczególności zarzut nieustalenia okoliczności niezbędnych do zastosowania przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie oraz uznając, że skarga nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a., skargę odrzucił.