IV SA/Po 713/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie NSA Jerzy Stankowski (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta J. z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmawiającą M. W. pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych: Pismem sporządzonym [...] 2011 M. W. wniósł o przyznanie zasiłku stałego wskazując, że "w wyniku represji przez legalne władze RP" on sam, i jego rodzina zostali pozbawieni środków do życia (k.9). Decyzją z dnia [...] 2011 r. Burmistrz Miasta J. działając na podstawie art. 3, 4, 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) odmówił skarżącemu przyznania zasiłku stałego z powodu braku współdziałania z Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w J. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej uzależnione zostało od wyników ustaleń udokumentowanych w formie wywiadu środowiskowego. Tymczasem - jak wskazano - pomimo wielu prób skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło zbadanie jego sytuacji materialno-bytowej w świetle kryteriów przyznania żądanej pomocy. Odwołanie od tej decyzji wniósł M. W. podnosząc, że zaskarżona decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (k. 5). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, Kolegium wskazało, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] 2011 r. oraz do przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Pomimo odbioru wezwania w dniu [...] 2011 r. skarżący - jak wskazał organ - uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wyjaśniono przy tym, że skarżący został pouczony, iż niezastosowanie się do wezwania skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Jak zauważyło również Kolegium sam skarżący nie wyjaśnił przyczyn, dla których nie zastosował się do treści wezwania. Dlatego też podzielono stanowisko organu I instancji w kwestii braku po stronie skarżącego woli współpracy z organami pomocy społecznej. Skargę do sądu administracyjnego wniósł M. W., podnosząc, iż zaskarżona decyzja Kolegium wydana została w wyniku przestępstwa. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i ponownie przytoczył treść uzasadnienia swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Kolegium i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają wymogom przepisów prawa. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że intencją złożonego przez skarżącego pisma było uzyskanie pomocy w formie zasiłku stałego. Pozostaje kwestią bezsporną i nie budzi wątpliwości Sądu, że w dniu [...] 2011 r. skarżący osobiście odebrał wezwanie do umożliwienia przeprowadzenia w miejscu zamieszkania, w dniu [...] 2011 r. o godz. [...] wywiadu środowiskowego oraz to, że skarżącego pouczono, iż uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu w wyznaczonym terminie spowoduje wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Nie budzi również wątpliwości fakt, że we wskazanym w wezwaniu terminie pracownice socjalne stawiły się pod wskazanym we wniosku skarżącego adresem, jednak nie zastały nikogo, w związku z czym nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (k. 14 akt adm.). Istota sporu sprowadza się do zasadności odmowy przyznania skarżącemu zasiłku stałego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej jako: ustawa o pomocy społecznej). Dlatego też wyjaśnić należy, że przyznanie stronie świadczenia z pomocy społecznej uzależnione jest od sytuacji materialnej strony i jej żądań. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest - aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Ocena zaistnienia tej przesłanki należy do pracowników pomocy społecznej. Wobec powyższego, rozpoznając złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie zasiłku stałego organy musiały kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w przepisach ustawy o pomocy społecznej, a także treścią art. 37 ustawy o pomocy społecznej, z którego w sposób jednoznaczny wynika, że przyznanie zasiłku stałego uwarunkowane jest spełnieniem kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było obowiązkiem organów pomocy społecznej, a udzielenie koniecznych informacji powinnością wnioskodawcy. Podstawę odmowy przyznania pomocy w kontrolowanej sprawie stanowił przepis art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, który głosi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przenosząc powyższe, na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że ocena, czy w danej sprawie doszło do braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej wymaga każdoczesnej indywidualizacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 17.04.2008 r., sygn. IV SA/Po 442/07). W niniejszej sprawie organy obu instancji trafnie ustaliły okoliczności, wskazujące na uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu w dniu [..] 2011 r., mimo prawidłowego doręczenia w dniu [...] 2011 r. skarżącemu informacji o terminie wywiadu (k. 10 i 11 akt administracyjnych). Podkreślenia wymaga, że przeprowadzenie wywiadu było w niniejszej sprawie obowiązkiem pracownika socjalnego (art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej); przy czym o skutkach jego nie przeprowadzenia rzetelnie skarżącego pouczono (k. 10 akt administracyjnych). Zgodnie z obowiązującym prawem, pracownik socjalny przedsięwziął kroki, by przeprowadzić wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Podkreślenia jednak wymaga, że pracownicy socjalni nie dysponują środkami, by wymusić na wnioskodawcy współpracę. Sam skarżący - jak jest Sądowi wiadomym z urzędu i na co uwagę zwrócono w decyzji pierwszoisntancyjnej - wielokrotnie występował do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie pomocy społecznej. Notorycznie jednak, skarżący uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co skutkuje kolejnymi odmowami przyznania wnioskowanej pomocy (np. wyrok WSA w Poznaniu z 07.12.2011 r., sygn. IV SA/Po 937/11, wyrok WSA w Poznaniu z 25.05.2011 r., sygn. IVSA/Po 68/11, wyrok WSA w Poznaniu z 19.05.2011 r., sygn. IV SA/Po 190/11, wyrok WSA w Poznaniu z 29.12.2010 r., sygn. IV SA/Po 565/10). Jak podniósł organ I instancji, pomimo że skarżący od 2003 r. wielokrotnie zwracał się z wnioskami o pomoc nigdy nie udało się przeprowadzić z nim wywiadu środowiskowego celem zebrania informacji o sytuacji bytowo-rodzinnej skarżącego. Uwagę zwraca ponadto, że sam skarżący nie kwestionuje ustaleń organów, iż w istocie uniemożliwia on przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tymczasem, nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, że uniemożliwienie organowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez ustalenie rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej strony jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ups (wyrok NSA z: 17.11.2009 r., I OSK 5554/09, lex nr 588796; 26.6.2009 r., I OSK 1456/08, lex nr 562329). Mając zatem na uwadze powyższe, wskazać należy, że organy trafnie stwierdziły, że całokształt okoliczności sprawy pozwala na wyciągnięcie wniosku, że nieobecność skarżącego w domu w dniu i o godzinie wskazanej przez organ I instancji, przy braku zgłoszenia jakichkolwiek zastrzeżeń co do tego terminu, stanowi uniemożliwienie przeprowadzenia przez skarżącego rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji również brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, którą to trudną sytuację skarżący deklaruje zgłaszając wnioski o przyznanie poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej. W tych okolicznościach organy orzekające w niniejszej sprawie trafnie również uznały, że ziściły się przesłanki uzasadniające odmowę przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Mając na względzie okoliczności rozpoznawanej sprawy należy także podkreślić, że przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, a także z konstytucyjną zasadą pomocniczości. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu. Rozpoznając niniejszą sprawę nie stwierdzono również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć wpływ na sposób załatwienia niniejszej sprawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga została oddalona.