II SA/Łd 1329/11

Dnia 31 stycznia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA: Anna Stępień Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. znak [....] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), powoływanej dla jej jako k.p.a., art. 2 pkt 7 lit. d, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w sprawie upoważnienia pracowników Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej - zmienił w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia własną decyzję z dnia [...] r. znak: [....] orzekającą o przyznaniu D.Ł. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko J.J. na okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. i przyznał przedmiotowe świadczenie na krótszy okres, to jest od 1 grudnia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. Zdaniem organu, świadczenia alimentacyjne nie przysługują stronie od dnia 1 maja 2009 r. a to dlatego, że wnioskodawczyni w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywała także alimenty od R. J., czego dowodem są potwierdzenia wykonanych przelewów. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie wpłaci otrzymanych kwot w łącznej wysokości 4500 zł na konto komornika, ponieważ zalicza je na poczet zaległych alimentów na rzecz córki J.J.. W odwołaniu od tej decyzji D.Ł. zarzuciła naruszenie przepisów obowiązującego prawa, podnosząc iż - w jej ocenie – miała prawo, zaliczyć otrzymane w 2009 r. od dłużnika kwoty – w sumie 4500 zł - na poczet zaległego długu alimentacyjnego, powstałego w 2005 r., a więc jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (co miało miejsce dopiero w grudniu 2008 r.). Podkreśliła, że poinformowała komornika o wpłacie przez dłużnika przedmiotowych kwot, ten zaś powiadomił ją, iż ma prawo zaliczyć przekazane kwoty na poczet powstałej zaległości. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. art. 24 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając podjętą decyzję organ II instancji przytoczył treść wskazanych wyżej norm prawnych i wywiódł, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego rację ma organ I instancji twierdząc, iż w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.Ł. otrzymywała równolegle świadczenia od dłużnika alimentacyjnego - R.J.. Powyższe okoliczności stanowią bezspornie podstawę do zastosowania przez organ wypłacający świadczenie instytucji przewidzianych w art. 24 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, czyli do uchylenia bądź zmiany ostatecznej decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczeń. Strona, jak podkreśliło Kolegium, była prawidłowo poinformowana przez organ I instancji o regulacji wynikającej z powołanego wyżej art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Stosowne pouczenie w tym względzie zamieszczone zostało w samej treści decyzji o przyznaniu prawa do świadczeń. Dodatkowo organ poinformował D. Ł. o możliwości dobrowolnego zwrotu komornikowi świadczeń otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego, jak również o tym, iż w razie niezwrócenia tych świadczeń konieczna będzie zmiana decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a w konsekwencji ich zwrot. Organ podkreślił następnie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są przez państwo w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego, celem zapewnienia częściowo środków na utrzymanie osoby uprawnionej, w sytuacji gdy dłużnik alimentacyjny nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań. Państwo przejmuje na siebie ciężar dochodzenia należnych świadczeń i ich prawidłowego rozliczenia. Dlatego też wszelkie kwoty, zarówno ściągnięte przymusowo przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne bądź wpłacone dobrowolnie przez dłużnika alimentacyjnego, podlegają rozliczeniu zgodnie z zasadami opisanymi w treści art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dlatego też samodzielne wyliczanie przez wierzyciela stanu zadłużenia i rozliczanie według własnych reguł jest, w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nieuprawnione i skutkować może pozbawieniem prawa do otrzymywania świadczeń, zwłaszcza że przepis art. 2 pkt 7 lit. d ustawy nie rozróżnia alimentów bieżących i zaległych. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zaskarżone decyzja odpowiada prawu i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. D.Ł. zarzuciła wydanie decyzji Kolegium z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa i nierzetelne ustalenie stanu faktycznego sprawy. W motywach skargi strona powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji podkreślając, że dłużnik wpłacając pieniądze na jej konto regulował wyłącznie zaległe alimenty, bowiem bieżące zobowiązania alimentacyjne regulował za niego Fundusz Alimentacyjny. Gdyby dłużnik chciał regulować należności na poczet komornika, czy też Funduszu Alimentacyjnego wówczas mógł dokonywać wpłat na konta tych organów, o czym był zresztą informowany. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 tej ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w szczególności jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenia. W niniejszej sprawie świadczenie przyznano D.Ł. decyzją z dnia [...]r. na okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (decyzję zmieniającą wydano dnia [...].), brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie. Uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.stycznia 2009r.;, sygn.akt I OSK 535/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji prawnej Lex nr 499576). Już powyższe stanowi wystarczającą podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Niemniej jednak Sąd dostrzegł kolejne uchybienia organów, które wymagają szczegółowego omówienia. Punktem wyjścia do dalszych rozważań będzie treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który zawiera definicje ustawową pojęcia "nienależnie pobrane świadczenie". Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. W ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie powyższa regulacja prowadzi do wniosku, iż uzyskanie jakiejkolwiek kwoty tytułem alimentów oznacza brak podstaw do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie składu orzekającego, organy stosując wyżej wskazane przepisy zastosowały niewłaściwą wykładnię art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym miejscu należy zauważyć, iż zgodnie z preambułą do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów celem ustawy jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Wobec powyższego organ dokonując wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów winien mieć na uwadze cel jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu ustawy. Co prawda ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wskazał, o jakie alimenty chodzi; nie określił czy mają być one pobierane w wysokości w jakiej przysługują czy może niższej, czy chodzi o alimenty zaległe czy bieżące. Jednakże powyższe nie uzasadnia stanowiska organu, zaś to, do jakich alimentów odnosi się przywołany przepis, w ocenie Sądu, wynika z innych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w szczególności z art. 2 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18. roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Natomiast w myśl art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za osobę uprawnioną uznaje się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Co należy rozumieć pod pojęciem bezskutecznej egzekucji wyjaśnia art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym jest to m.in. egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Mając na uwadze, że egzekucja bezskuteczna zachodzi, gdy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów, to w takiej sytuacji o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być mowa, gdyby w okresie, gdy były wypłacane świadczenia z funduszu, skarżąca i jej dziecko otrzymali alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej – co należy zaakcentować - należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów. Ponadto, w ocenie Sądu, z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że uprawniony musi jednocześnie pobierać świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika. Przy czym podnieść należy, iż jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Powyższe prowadzi do uznania, iż świadczenie wypłacane w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być uznane za świadczenie jednocześnie wypłacane, gdy opiewa na ten sam okres, co otrzymane alimenty. Podobne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 maja 2010 r. sygn. II SA/Łd 325/10 , Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 597/10 oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 899/10 (wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl .) Odmienna wykładnia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mogłaby doprowadzić do sytuacji, iż osoba uprawniona do alimentów zostałaby pozbawiona przysługujących jej świadczeń także wtedy gdy pobrane alimenty będą stanowiły spłatę zaległych alimentów przysługujących za okres przed przyznaniem świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tzn. otrzymałby zaległości alimentacyjne już w okresie pobierania świadczenia z ustawy o pomocy uprawnionym, ale zaległości alimentacyjne nie dotyczyłyby okresu, na który przyznano świadczenie. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 451 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz.93 ze zm.) dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. W ocenie Sądu, na przeszkodzie w zastosowaniu art. 451 k.c. nie stoi, powołany przez organ, art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który adresatem normy czyni organ prowadzący postępowanie egzekucyjne i reguluje kolejność zaspokojenia roszczeń z kwot uzyskanych w drodze egzekucji, a nie kwestie spłaty długu do rąk własnych wierzyciela. Zatem, nawet w przypadku oświadczenia dłużnika, to wierzyciel jest uprawniony zaliczyć zapłacone alimenty jako zapłatę alimentów najdawniej wymagalnych. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zaznaczyć należy, iż z akt administracyjnych wynika, że uiszczone do rąk skarżącej w 2009 r. alimenty zaliczone zostały na poczet zaległych alimentów za rok 2005. Powyższemu oświadczeniu nie przeczy również treść zaświadczenia komornika sądowego z dnia 12 sierpnia 2011r. W tej sytuacji, stwierdzenie organu o równoległym pobieraniu przez skarżącą alimentów i w rezultacie ustalenie organu nienależnego pobrania przez skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym i naraża organ na zarzut naruszenia nie tylko art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ale także wyżej omówionych przepisów prawa materialnego. W toku prowadzonego ponownie postępowania organ uwzględni wytyczne, wynikające z niniejszego uzasadnienia i w tym kontekście ponownie oceni okoliczności w sprawie istotne z punktu widzenia prawidłowego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Z uwagi natomiast na fakt, iż okres, na który przyznano świadczenie alimentacyjne upłynął, brak było podstaw do orzekania w przedmiocie wykonywania zaskarżonej decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku w trybie art. 152 p.p.s.a. m.ch.